بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۳۳: | خط ۳۳: | ||
==[[حقیقت محمدیه]] خاستگاه نبوت== | ==[[حقیقت محمدیه]] خاستگاه نبوت== | ||
از حقیقت محمدیه به عنوان خاستگاه ظهور نبوت یاد شده، زیرا آن حقیقت، مظهر تام اسمِ خداوند و در بر دارندۀ مراتب ظهور و بطون است که مرتبۀ ظهور آن اسم، با نبوت جلوه گر شده و مرحله بطون آن، با ظهور ولایت استمرار یافته است. <ref> مجموعه آثار حکیم صهبا، ص 7؛ نیز ر. ک، ممدالهمم در شرح فصوص الحکم، ص 93 و 236 </ref> | |||
==تعریف نبوت در نزد اهل حقیقت== | ==تعریف نبوت در نزد اهل حقیقت== | ||
حقیقت نبوت پیامبر خاتم(صلی الله علیه و آله) عبارت از روح اعظم است که تمامی اسماء و صفات حق در آن تجلی کرده است. نبوت نزد اهل حقیقت، عبارت است از خلافت مطلقۀ خداوند، ولی این نبوت دارای مراتب متفاوت است، به حسب مراتب شخصی که او مَظهر آن خلافت است.» <ref> آملی، سید حیدر، انوارالحقیقه، ص 277 </ref> | |||
نبوت نزد اهل حقیقت به معنای خبردادن و نبی مُخبَر از ذات، صفات و أسماء و احکام و اراده های خداوند است، خبردادن حقیقی، ذاتی و اولی فقط برای روح اعظم است و همۀ انبیاء از آدم تا حضرت محمد(صلی الله علیه و آله) مَظهری از مظاهر نبوت روح اعظم هستند، اما نبوت روح اعظم ذاتی و دائمی است و نبوت مظاهر، عرضی و قابل انقطاع است به جز نبوت حضرت محمد(صلی الله علیه و آله) که دائمی و غیر قابل انقطاع است زیرا حقیقت نبوت ایشان، حقیقت روح اعظم است، همه انبیاء مظاهر بعضی اسماء و صفات هستند و حضرت محمد(صلی الله علیه و آله) مظهر تمامی اسما و صفات است لذا رسول اکرم(صلی الله علیه و آله) از همۀ انبیاء جلوتر است، از حیث حقیقت و متأخر از همه است از حیث صورت و ظاهر. <ref> آملی، سید حیدر، انوارالحقیقه، ص 276 ـ 277 </ref> | |||
==فرق بین نبوت و [[رسالت]] و [[ولایت]] از نظر [[سید حیدر آملی]]== | ==فرق بین نبوت و [[رسالت]] و [[ولایت]] از نظر [[سید حیدر آملی]]== | ||
==نبی | ایشان ضمن اینکه شریعت را از اقتضاء نبوت و حقیقت را از اقتضاء ولایت می داند به تعریف هر یک می پردازد که ماحصل آن چنین است: | ||
رسالت عبارت است از تبلیغ آنچه حاصل شده است برای نبی از ناحیه نبوت و عبارت است از احکام، سیاست، تأدیب به اخلاق و تعلیم به حکمت و این عین شریعت است. <ref> آملی، سید حیدر، انوارالحقیقه، ص 29 ـ 30 </ref> | |||
نبوت عبارت است از اظهار آنچه برای نبی از ناحیه ولایت حاصل شده است و عبارت است از معرفت ذات حق تعالی و اسماء و صفات و افعال و احکام حق، به حسب مظاهر برای عبادش، تا متصف بشوند به صفات حق و متخلق بشوند به اخلاق او و این عین طریقت است. | |||
و ولایت عبارت است از مشاهدۀ ذات حق و صفات و افعال او در مظاهر کمالاتش به واسطه چشم بصیرت خود بعد از فنای در حق و بقاء به حق و این عین حقیقت است. ایشان در جای دیگر از ولایت به عنوان باطن نبوت یاد می کند. <ref> المقدمات من کتاب نص النصوص، ص 168 </ref> | |||
==نبی نزد اهل [[شریعت]]== | |||
نبی انسانی است بر انگیخته شده از جانب خداوند متعال به سوی بندگانش تا آنان را کامل نماید؛ به اینکه آنچه برای اطاعت خداوند احتیاج دارند، آنان را آگاه سازد، و نسبت به احتراز از معصیت، آنان را تعلیم نماید. دعوت آنان موافق عقل باشد، مردم را به اطاعت خدا وادارد و از معصیت خدا نهی نماید. دیگر این که برای صدق ادعای خویش معجزه ارائه دهد. <ref> المقدمات من کتاب نص النصوص، ص 269 ـ 270</ref> | |||
==فرق بین [[نبی]] و [[رسول]] و [[ولی]]== | ==فرق بین [[نبی]] و [[رسول]] و [[ولی]]== | ||
== | نبی و رسول به حسب ظاهر و شریعت در خلق تصرف می کنند، اما ولی به حسب باطن و حقیقت، تصرف دارد؛ لذا گفته اند ولایت، اعظم از نبوت است گرچه ولی اعظم از نبی نیست، زیرا ولایت، تصرف در باطن و نبوت تصرف در ظاهر است و نبی هم صاحب ولایت است. باید توجه داشت برتری ولایت بر نبوت و برتری نبوت بر رسالت، در شخص واحدی مطرح است که دارای هر سه مقام باشد. مانند انبیای بزرگ که ولایت شان نسبت به جنبۀ نبوت آنان و نبوت شان نسبت به جنبۀ رسالت شان بزرگتر و با عظمت تر است. کسی به مقام نبوت نمی رسد مگر آنکه قبلش به مقام ولایت رسیده باشد و کسی به مقام رسالت نمی رسد مگر اینکه قبل از آن به مقام نبوت رسیده باشد. <ref> المقدمات من کتاب نص النصوص، ص 168 ـ 170؛ جامع الاسرار و منبع الانوار، ص 385 - 388 </ref> | ||
نکتۀ دیگری که در برتری ولایت نسبت به نبوت مطرح می کنند این است، این برتری به طور مطلق صحیح نیست بلکه مقید است که ولایت نبی نسبت به نبوت تشریعی او برتر است اما نسبت به نبوت تبیینی <ref> المقدمات من کتاب نص النصوص، ص 145 </ref>، برتر نیست زیرا نبوت تشریع بستگی به مصلحت زمان دارد اما ولایت و نبوت تبیینی هر دو مطلق بوده و زمان بردار نیستند، بلکه سلطنت آن از ابتدا تا انتها ثابت است. <ref> المقدمات من کتاب نص النصوص، ص 180 </ref> | |||
==دلیل و معنای برتری ولی از نبی== | |||
در برتری ولایت نسبت به نبوت و به تبع آن برتری ولی نسبت به نبی گاهی ممکن است خلط و اشتباهی صورت بگیرد که چگونه می شود ولی که تابع نبی است نسبت به او برتری و فضیلت داشته باشد؟ در آثار عرفانی، این برتری و فضیلت را در یک شخص فرض کرده اند؛ یعنی در شخص نبی که جنبۀ نبوت و ولایت را باهم داراست، مقام ولایتش نسبت به مقام نبوتش برتری و تقدم دارد و ولی چون اسم خدا است: « هو الولی الحمید.» همیشه باقی است اما نبی و رسول با نبوت و رسالت در پیامبر گرامی اسلام(صلی الله علیه و آله) ختم گردیده است. <ref> ممدالهمم در شرح فصوص الحکم، ص 342 </ref> | |||
==ولایت مطلقه یا عامّه و ولایت مقیّده یا خاصّه== | ==ولایت مطلقه یا عامّه و ولایت مقیّده یا خاصّه== | ||
ولایت ذاتاً و اصالتاً از آن خداوند متعال است و از این جهت مطلق است و هیچ قیدی ندارد، اما وقتی به انبیاء و اولیای الهی نسبت داده می شود، مقید می گردد، زیرا اطلاق برای هر کمالی فقط از آن خداوند است و مقید، وابسته و متکی به مطلق است و مطلق در مقید ظهور و تجلی پیدا می کند. بنابراین ولایت انبیاء و اولیاء جزئیات ولایت مطلقه هستند، همانگونه که نبوت انبیا همگی جزئیات نبوت مطلقه هستند. <ref> مجموعه آثار حکیم صهبا، ص 145 </ref> | |||
نبوت مطلقه که بیان دیگری از حقیقت نبوت است، عبارت از اطلاع نبی است که متصف به نبوت مطلقه باشد و از حقایق الهیه و دقایق ربانیه آنگونه که هست آگاه باشد. <ref> المقدمات من کتاب نص النصوص، ص174 </ref> | |||
حقیقت نبوت در ادبیات عرفانی آمیخته با حقیقت محمدیه است که از لحاظ وساطت در ظهور وجود و إنباء از ذات و صفات و افعال حق به «نبوت تعریفی» متصف است. لذا فرمود: «کنت نبیاً و آدم بین الماء و الطین». <ref> شرح فصوص الحکم قیصری رومی، پیش گفتار، ص24 </ref> | |||
==عرفانی بودن بحث حقیقت نبوت== | ==عرفانی بودن بحث حقیقت نبوت== | ||
باید توجه داشت بحث از حقیقت نبوت در زمره آثار عرفانی است نه جزء مباحث کلامی. <ref> مصباح الهدایه، ص 164 </ref> | |||
==مقام قاب قوسین و حقیقت نبوت== | ==مقام قاب قوسین و حقیقت نبوت== | ||