غفلت در حدیث: تفاوت میان نسخه‌ها

== [[روایات]] مرتبط ==

# [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} فرمودند: "دو نوع نزدیک شدن وجود دارد، یکی از [[شیطان]] و یکی از [[فرشته]]. امّا نزدیک شدن [[فرشته]] به نازکدلی و [[فهم]] است، و امّا نزدیک شدن [[شیطان]] به [[فراموشی]] و سنگدلی"<ref>{{متن حدیث| عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ {{ع}} قَالَ: قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ {{ع}} لَمَّتَانِ لَمَّةٌ مِنَ الشَّيْطَانِ وَ لَمَّةٌ مِنَ الْمَلَكِ فَلَمَّةُ الْمَلَكِ الرِّقَّةُ وَ الْفَهْمُ وَ لَمَّةُ الشَّيْطَانِ السَّهْوُ وَ الْقَسْوَةُ}}؛ بحار الأنوار، ج۷۳، ص۳۹۷.</ref>؛  

# [[امام صادق]] {{ع}} فرمودند: "اگر [[شیطان]] [[دشمن]] [[آدمی]] است پس [[غفلت]] چرا، و اگر [[مرگ]] حتمی است پس [[شادی]] چرا؟!" <ref>{{متن حدیث| قَالَ الصَّادِقُ {{ع}}: إِنْ كَانَ الشَّيْطَانُ عَدُوّاً فَالْغَفْلَةُ لِمَاذَا؟ وَ إِنْ كَانَ الْمَوْتُ حَقّاً فَالْفَرَحُ لِمَاذَا}}؛ بحار الأنوار، ج۷۳، ص۱۵۷.</ref>؛  

# [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} فرمودند: "هرچه [[انسان]] را از [[یاد خدا]] باز دارد در شمار قمار [[حرام]] است" <ref>{{متن حدیث| عَنِ الرِّضَا {{ع}} عَنْ آبَائِهِ عَنْ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ {{ع}} قَالَ: كُلُّ مَا أَلْهَى عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ فَهُوَ مِنَ الْمَيْسِرِ}}؛ بحار الأنوار، ج۷۳، ص۱۵۷.</ref>؛

# [[امام صادق]] {{ع}} فرمودند: "[[خداوند]] به [[حضرت موسی]] {{ع}} [[وحی]] نمود که: ای [[موسی]]! از بسیاری [[مال]] شادمان نشو و یاد مرا در هیچ حالی ترک منما، چراکه [[ثروت]] [[گناهان]] را از یاد [[انسان]] می‌‌برد و ترک یاد من [[قلوب]] را سخت و سنگوار می‌نماید" <ref>{{متن حدیث| عَنْ عَلِيِّ بْنِ جَعْفَرٍ {{ع}} عَنْ أَخِيهِ عَنْ أَبِيهِ {{ع}} قَالَ: أَوْحَى اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَى مُوسَى {{ع}} يَا مُوسَى! لَا تَفْرَحْ بِكَثْرَةِ الْمَالِ وَ لَا تَدَعْ ذِكْرِي عَلَى كُلِّ حَالٍ فَإِنَّ كَثْرَةَ الْمَالِ تُنْسِي الذُّنُوبَ وَ إِنَّ تَرْكَ ذِكْرِي يُقْسِي الْقُلُوبَ}}؛ بحار الأنوار، ج ۷۰، ص ۵۵.</ref>؛

# [[امام صادق]] {{ع}} فرمودند: "قلبها را چهار نوع [[اعراب]] است: رفع و [[فتح]] و خفض و وقف. آنگاه - با توجّه به معانی لغوی این اصطلاحات نحوی-، فرمودند: رفع و [[برتری]] [[قلب]]، در آنست که [[خدا]] را یاد کند؛ و [[فتح]] و [[گشایش]] [[قلب]]، در [[رضایت]] از [[حضرت حق]] و تقدیر اوست؛ و خفض و [[پستی]] [[قلب]]، در اشتغال بغیر خداست؛ و وقف و بی تحرّکی آن، در [[غفلت]] از خداست. آیا توجّه نمی‌کنی که [[بنده]] چون [[خدا]] را خالصانه به بزرگی یاد کند، تمامی حجابهائی که میان او و [[حضرت حق]] است از بین می‌‌رود؟! و چون قلبْ [[قضاء]] [[خدا]] را با [[رضایت]] از آن بپذیرد و [[مطیع]] آن گردد، چگونه [[شادی]] و راحتی به آن روی می‌‌کند؟!؛ و چون [[قلب]] از ذکر [[خدا]] [[غفلت]] ورزد، بعد از آن در پرده [[حجاب]] رفته وقف و سکون می‌‌پذیرد، پس سنگوار و سیاه می‌‌شود از آن هنگام که [[نور]] بزرگداشت [[حضرت حق]] را ترک کند"<ref>{{متن حدیث| قَالَ الصَّادِقُ {{ع}}: إِعْرَابُ الْقُلُوبِ عَلَى أَرْبَعَةِ أَنْوَاعٍ: رَفْعٍ وَ فَتْحٍ وَ خَفْضٍ وَ وَقْفٍ فَرَفْعُ الْقَلْبِ فِي ذِكْرِ اللَّهِ؛ وَ فَتْحُ الْقَلْبِ فِي الرِّضَا عَنِ اللَّهِ؛ وَ خَفْضُ الْقَلْبِ فِي الِاشْتِغَالِ بِغَيْرِ اللَّهِ؛ وَ وَقْفُ الْقَلْبِ فِي الْغَفْلَةِ عَنِ اللَّهِ. أَ لَا تَرَى أَنَّ الْعَبْدَ إِذَا ذَكَرَ اللَّهَ بِالتَّعْظِيمِ خَالِصاً ارْتَفَعَ كُلُّ حِجَابٍ كَانَ بَيْنَهُ وَ بَيْنَ اللَّهِ مِنْ قَبْلِ ذَلِكَ؟! وَ إِذَا انْقَادَ الْقَلْبُ لِمَوْرِدِ قَضَاءِ اللَّهِ بِشَرْطِ الرِّضَا عَنْهُ كَيْفَ يَنْفَتِحُ الْقَلْبُ بِالسُّرُورِ وَ الرُّوحِ وَ الرَّاحَةِ... ؟!؛ وَ إِذَا غَفَلَ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ كَيْفَ تَرَاهُ بَعْدَ ذَلِكَ مَوْقُوفاً مَحْجُوباً قَدْ قَسِيَ وَ أَظْلَمَ مُنْذُ فَارَقَ نُورَ التَّعْظِيمِ}}؛ بحار الأنوار، ج ۷۰، ص ۵۵.</ref>؛  

# [[پیامبر اکرم]] {{صل}} فرمودند: "غافلترین [[مردم]]، کسی است که از تغییر [[دنیا]] از حالتی به حالتی دیگر [[اندرز]] نپذیرد"<ref>{{متن حدیث| قَالَ رَسُولُ اللَّهِ {{صل}}: أَغْفَلُ النَّاسِ مَنْ لَمْ يَتَّعِظْ بِتَغَيُّرِ الدُّنْيَا مِنْ حَالٍ إِلَى حَالٍ}}؛ بحار الأنوار، ج ۷۱، ص ۳۲۴.</ref><ref>[[حسین مظاهری|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۱ (کتاب)|دانش اخلاق اسلامی]]، ج۱، ص ۳۸۹-۳۹۱.</ref>.

== غفلت قلب ==

# [[پیامبر اکرم]] {{صل}} فرمودند: "[[عجب]] است از غافلی که خود [[غفلت]] کرده امّا از او غافل نشده‌اند، و [[عجب]] است از کسی که [[دنیا]] را طلب می‌کند و [[مرگ]] در طلب اوست، و [[عجب]] است از کسی که می‌خندد و [[خنده]] دهانش را پر می‌کند در حالی که نمی‌داند این [[خنده]] [[رضایت خداوند]] است یا [[نارضایتی]] اوست!"<ref>{{متن حدیث|قَالَ رَسُولُ اللَّهِ {{صل}} عَجَبٌ لِغَافِلٍ وَ لَيْسَ بِمَغْفُولٍ عَنْهُ وَ عَجَبٌ لِطَالِبِ الدُّنْيَا وَ الْمَوْتُ يَطْلُبُهُ وَ عَجَبٌ لِضَاحِكٍ مِلْ‌ءَ فِيهِ وَ هُوَ لَا يَدْرِي أَ رَضِيَ اللَّهُ أَمْ سَخِطَ لَهُ}}؛ بحارالأنوار، ج۴، ص۱۳۲.</ref>؛

# [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} فرمودند: "چه بسیار غافلی که لباسی را می‌دوزد که بپوشد، در حالی که آن [[لباس]] [[کفن]] اوست؛ و خانه را بنا می‌کند تا در آن سکونت کند، در حالی که آن خانه محل [[قبر]] اوست" <ref>{{متن حدیث|عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ الْعَسْكَرِيِّ عَنْ آبَائِهِ {{عم}} قَالَ قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ {{ع}} كَمْ مِنْ غَافِلٍ يَنْسِجُ ثَوْباً لِيَلْبَسَهُ وَ إِنَّمَا هُوَ كَفَنُهُ وَ يَبْنِي بَيْتاً لِيَسْكُنَهُ وَ إِنَّمَا هُوَ مَوْضِعُ قَبْرِهِ}}؛ بحارالأنوار، ج۷۴، ص۴۰۳.</ref>؛

# [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} فرمودند: "... غافل‌ترین [[مردم]] کسی است که از تغییر [[دنیا]] از حالی به حالی دیگر، [[وعظ]] نپذیرد"<ref>{{متن حدیث|عَنْ عَلِيٍ {{ع}}: ... وَ أَغْفَلُ النَّاسِ مَنْ لَمْ يَتَّعِظْ بِتَغَيُّرِ الدُّنْيَا مِنْ حَالٍ إِلَى حَالٍ‌}}بحارالأنوار، ج۷۷، ۱۱۲.</ref>؛

# [[امام صادق]] {{ع}} فرمودند: "[[خداوند]] به [[حضرت موسی]] {{ع}} [[وحی]] نمود که: ای [[موسی]]! از بسیاری [[مال]] شادمان نشو و یاد مرا در هیچ حالی ترک منما، چرا که [[ثروت]] [[گناهان]] را از یاد [[انسان]] می‌برد و ترک یاد من [[قلوب]] را سخت و سنگوار می‌نماید"<ref>{{متن حدیث|عَنْ عَلِيِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِيهِ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِيهِ {{ع}} قَالَ: أَوْحَى اللَّهُ إِلَى مُوسَى {{ع}}: يَا مُوسَى لَا تَفْرَحْ بِكَثْرَةِ الْمَالِ وَ لَا تَدَعْ ذِكْرِي عَلَى كُلِّ حَالٍ فَإِنَّ كَثْرَةَ الْمَالِ تُنْسِي الذُّنُوبَ وَ إِنَّ تَرْكَ ذِكْرِي يُقْسِي الْقُلُوبَ‌}}؛ بحارالأنوار، ج۷۰، ص۵۵.</ref>؛

# بنابر آنچه در "غُرر الحِکَم" آمده، [[امیرمؤمنان]] {{ع}} فرمودند: "[[غفلت]] پرضررترین [[دشمنان]] است؛ از [[غفلت]] برحذر باشید، که در نتیجه [[فاسد]] شدن [[ادراک]] پدید می‌آید؛ از مکان‌های [[غفلت]] و [[ناسپاسی]] برحذر باشید، و از اندکی [[یاران]] بر [[اطاعت خداوند]]؛ اگر طالب [[نجات]] هستید [[غفلت]] و بازی‌گوشی را کنار نهید، و تلاش و کوشش را پیشه کنید؛ مستی [[غفلت]] و [[فریب‌خوردگی]]، دیرتر از مستی؛ خمر به هوش می‌آید؛ روش عاقلان کم شهوتی و کم غفلتی است؛ وای بر آدمیزاد! چقدر غافل است و از کمال خود چه اندازه روی‌گردان است؛ وای بر [[انسان]] [[خواب]]! چه اندازه زیانکار است، عمرش کوتاه می‌شود و اجرش اندک می‌گردد؛ هرکس که [[غفلت]] بر او [[غلبه]] کند، قلبش می‌میرد"<ref>{{متن حدیث|قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ {{ع}} فِي الْغُرَرِ: الْغَفْلَةُ أَضَرُّ الْأَعْدَاءِ؛ احْذَرُوا الْغَفْلَةَ فَإِنَّهَا مِنْ فَسَادِ الْحِسِّ؛ احْذَرْ مَنَازِلَ الْغَفْلَةِ وَ الْجَفَاءِ وَ قِلَّةَ الْأَعْوَانِ عَلَى طَاعَةِ اللَّهِ؛ إِنْ كُنْتُمْ لِلنَّجَاةِ طَالِبِينَ فَارْفُضُوا الْغَفْلَةَ وَ اللَّهْوَ وَ الْزَمُوا الِاجْتِهَادَ وَ الْجِدِّ؛ سُكْرُ الْغَفْلَةِ وَ الْغُرُورِ أَبْعَدُ إِفَاقَةً مِنْ سُكْرِ الْخُمُورِ؛ شِيمَةُ الْعُقَلَاءِ قِلَّةُ الشَّهْوَةِ وَ قِلَّةُ الْغَفْلَةِ؛ وَيْحَ ابْنِ آدَمَ مَا أَغْفَلَهُ وَ عَنْ رُشْدِهِ مَا أَذْهَلَهُ؛ وَيْحَ النَّائِمِ مَا أَخْسَرَهُ قَصُرَ عَمَلُهُ وَ قَلَّ أَجْرُهُ الْغَفْلَةُ طَرَبٌ؛ مَنْ غَلَبَتْ عَلَيْهِ الْغَفْلَةُ مَاتَ قَلْبُهُ}}؛ تصنیف غرر الحکم، ص۲۶۵.</ref><ref>[[حسین مظاهری|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۴ (کتاب)|دانش اخلاق اسلامی]]، ج۴، ص ۲۰۰-۲۰۲.</ref>.