مودت در لغت: تفاوت میان نسخه‌ها

۷۷ بایت اضافه‌شده ،  ‏۱۳ اکتبر ۲۰۲۲
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
برچسب: پیوندهای ابهام‌زدایی
خط ۶: خط ۶:
}}
}}


== مقدمه ==
== معناشناسی مودت ==
این لغت مصدر میمی از ماده «ودد» است و به معنای علاقه‌مندی و [[محبت]] کردن به فردی است<ref>مفردات ألفاظ القرآن، ص۸۶۰.</ref>. [[مودّت]] در محبت‌های مادی و [[معنوی]]، هر دو به کار می‌رود. در مودّت، معنای محبت و تمنّا بر بودن چیزی وجود دارد<ref>مجمع البیان فی تفسیر القرآن (ط. ناصر خسرو، ۱۳۷۲ه. ش.)، ج۱۰، ص۵۳۳.</ref>. درباره تفاوت این واژه با محبت گفته شده که مودّت عبارت از محبتی است که آثار آن در عمل ابراز شود؛ مثل تفاوت [[خضوع]] با [[خشوع]] که هر دو در تذلّل مشترکند، ولی خضوع، [[فروتنی]] است که در ظاهر ابراز می‌شود؛ مثلاً درباره محبت زوجین به یکدیگر، [[خداوند]] از واژه مودّت استفاده می‌کنند و می‌فرماید:
"مودت" از ماده "ودّ" (به ضمّ و فتح واو) به معنای [[دوست داشتن]] چیزی، همراه با تمنّی (آرزوی) تحقّق آن است<ref>ر.ک: مفردات راغب، ص۸۶۰. {{عربی|ودد: محبة الشئ و تمنی کونه و یستعمل فی کل واحد من المعنیین علی ان المتمنی یتضمن معنی الودة، لأن المتمنی هو تشهی حصول ما توده}}؛ تفسیر أبوالسعود، ج۱، ص۱۶۹.</ref>. [[مودّت]]، ضد [[عداوت]]، از [[یاران]] [[عقل]] و از جمله ارزش‌هاست: {{عربی|الْمَوَدَّةُ وَ ضِدَّهَا الْعَدَاوَةَ}}<ref>المحاسن، ج۱، ص۱۹۷. {{عربی|عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ قَالَ: كُنْتُ عِنْدَ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ {{ع}} وَ عِنْدَهُ عِدَّةٌ مِنْ مَوَالِيهِ فَجَرَى ذِكْرُ الْعَقْلِ وَ الْجَهْلِ... وَ الْمَوَدَّةُ وَ ضِدَّهَا الْعَدَاوَةَ}}.</ref>.<ref>[[مهدی مقامی|مقامی، مهدی]]، [[ولایت و امامت در قرآن (کتاب)|ولایت و امامت در قرآن]]، ص۱۰۲؛ [[محمد تقی فیاض‌بخش|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۵ (کتاب)|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۵ ص ۵۵۵.</ref>
 
 
=== تفاوت [[مودت]] با [[محبت]] ===
مودت، محبت شدیدی است که ابراز می‌شود و به [[اطاعت]] و الگوبرداری از [[محبوب]] منجر می‌شود؛ مثلاً درباره محبت زوجین به یکدیگر، [[خداوند]] از واژه مودّت استفاده می‌کنند و می‌فرماید:
{{متن قرآن|وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ}}<ref>«و از نشانه‌های او این است که از خودتان همسرانی برایتان آفرید تا کنار آنان آرامش یابید و میان شما دلبستگی پایدار و مهر پدید آورد؛ بی‌گمان در این، نشانه‌هایی است برای گروهی که می‌اندیشند» سوره روم، آیه ۲۱.</ref>.
{{متن قرآن|وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ}}<ref>«و از نشانه‌های او این است که از خودتان همسرانی برایتان آفرید تا کنار آنان آرامش یابید و میان شما دلبستگی پایدار و مهر پدید آورد؛ بی‌گمان در این، نشانه‌هایی است برای گروهی که می‌اندیشند» سوره روم، آیه ۲۱.</ref>.


بنابراین، محبت [[قلبی]] در [[ارتباط]] با زوجین باید اظهار شود. به همین ترتیب، مودّت در ذوی‌القربای [[رسول خدا]] {{صل}} به معنای ابراز ارادت به [[ساحت]] آنان و [[تولّی]] به [[ولایت]] آنها است<ref>المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۶، ص۱۶۶.</ref>.
آغاز مودت از [[قلب]] [[انسان]] است، ولی به قلب انسان منحصر نشده و دارای آثاری در [[رفتار]] و عملکرد انسان است، به گونه‌ای که اگر نشانه‌های آن در اعضا و جوارح یا [[رفتار انسان]] دیده نشود، از آن به [[مودّت]] یاد نمی‌شود.
نکته دیگر آنکه: در واژه‌هایی مثل مودّت و محبت که در آنها معنای [[گرایش]] و [[تقرّب]] به چیزی وجود دارد، در معنای ملازمی آنها نوعی [[تمایل]] به هم‌گونی و مأنوس شدن دائمی با [[محبوب]] دیده می‌شود؛ به گونه‌ای که [[محب]] تمایل به [[قرب]] به محبوب دارد. خداوند درباره محبت [[بنی‌اسرائیل]] به [[گوساله سامری]] می‌فرماید:
{{متن قرآن|وَأُشْرِبُوا فِي قُلُوبِهِمُ الْعِجْلَ بِكُفْرِهِمْ}}<ref>«و به سبب کفری که داشتند، (مهر) گوساله در دلشان جایگیر شد» سوره بقره، آیه ۹۳.</ref>.


یعنی محبت به گوساله، مانند آبی که در خلل و [[فرج]] [[زمین]] فرو می‌رود و همه جوانب آن را دربر می‌گیرد، در [[قلوب]] آنان نیز [[رسوخ]] کرد و سراسر [[قلب]] آنان را دربر گرفت. در معنای [[آیه]]، مضاف در تقدیر گرفته شده و اصل آن «حب‌العجل» بوده؛ [[لطافت]] این بیان [[آیه شریفه]]، در این معناست که [[محبت]]، [[انس]] و تعلق به گوساله طلایی [[سامری]] به حدّی در قلب‌های آنان [[رسوخ]] کرده بود که گویی اصل گوساله در [[قلوب]] آنها وارد شده بود و آنان با گوساله یگانه شده بودند<ref>المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱، ص۲۲۳.</ref>.
در واژه‌هایی مثل مودّت و محبت که در آنها معنای [[گرایش]] و [[تقرّب]] به چیزی وجود دارد، در معنای ملازمی آنها نوعی [[تمایل]] به هم‌گونی و مأنوس شدن دائمی با [[محبوب]] دیده می‌شود؛ به گونه‌ای که [[محب]] تمایل به [[قرب]] به محبوب دارد. خداوند درباره محبت [[بنی‌اسرائیل]] به [[گوساله سامری]] می‌فرماید: {{متن قرآن|وَأُشْرِبُوا فِي قُلُوبِهِمُ الْعِجْلَ بِكُفْرِهِمْ}}<ref>«و به سبب کفری که داشتند، (مهر) گوساله در دلشان جایگیر شد» سوره بقره، آیه ۹۳.</ref>.


اکنون درباره آیه مورد بحث می‌توان گفت که اگر [[مودّت]] در [[امور معنوی]] باشد، معنای لازم آن [[اتّحاد]] نسبی میان [[محبوب]] و [[محب]] است؛ لذا [[پاداش]] [[رسالت پیامبر]] اکرم {{صل}} باید امری متناسب با آن باشد و طبع پاداش‌های مادی -هر مقدار هم که [[ارزشمند]] باشند- متناسب با آن امر خطیر نیستند. در این [[سیاق]]، مودّت به [[ذوی‌القربی]] بدان معنی است که [[مردم]] باید چنان نزدیکی و [[همراهی]] با حضراتشان داشته باشند که گویی ذوب در [[ولایت]] و سراپا [[گوش به فرمان]] آنها شوند.<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۵ (کتاب)|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۵ ص ۵۵۵.</ref>
تفاوت محبت و مودّت را می‌توان چند چیز دانست:
# محبت غریزی، ولی مودّت [[عقلانی]] است.
# محبت فردی و مودّت [[اجتماعی]] است.
# محبت به میل کم هم اطلاق می‌شود، ولی مودّت، میل شدید است.
# محبت تشکیلاتی نیست، ولی مودّت تشکیلاتی است.
# محبت رو به کاهش و مودّت رو به افزایش است.
# محبت [[عامل وحدت]] نیست، ولی مودّت عامل وحدت است.
# محبت بدون عمل هم می‌شود، ولی مودّت همراه با عمل و [[تبعیت]] است.
# محبت در [[غریزه]]، ولی مودّت ریشه در [[وظیفه]] دارد<ref>[[مهدی مقامی|مقامی، مهدی]]، [[ولایت و امامت در قرآن (کتاب)|ولایت و امامت در قرآن]]، ص۱۰۲-۱۰۳؛ [[محمد تقی فیاض‌بخش|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۵ (کتاب)|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۵ ص ۵۵۵.</ref>.


== منابع ==
== منابع ==
۱۲۹٬۵۷۲

ویرایش