پیشرفت: تفاوت میان نسخه‌ها

در منظر [[مقام معظم رهبری]] بسیاری از این مشکلاتی که در [[دنیا]] پیش آمده، به خاطر نگاه مادی به مسأله اقتصاد و مسأله [[پول]] و [[ثروت]] است. [[اسلام]] برای ثروت اهمیت و اعتبار قائل است. [[تولید]] ثروت در اسلام مطلوب است؛ منتها با نگاه [[الهی]] و [[معنوی]]. نگاه الهی و معنوی این است که از این ثروت برای [[فساد]]، برای ایجاد [[سلطه]]، برای [[اسراف]] نباید استفاده کرد بلکه از آن بایستی برای [[سود]] [[جامعه]] بهره برد<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در نخستین نشست «اندیشه‌های راهبردی»، ۱۰/۹/۱۳۸۹.</ref>. این موضوع یکی دیگر از مهم‌ترین مسائل محتوایی است که در تدوین الگوی [[اسلامی]] - [[ایرانی]] پیشرفت باید به آن توجه داشت.<ref>[[امیر سیاه‌پوش|سیاه‌پوش، امیر]]، [[پیشرفت اسلامی - سیاه‌پوش (مقاله)|مقاله «پیشرفت اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲]] ص ۱۲۷۹.</ref>

[[رهبر معظم انقلاب]]، پیشرفت را دارای عرصه‌های مختلفی می‌دانند که در الگوی [[اسلامی]] مطلوب باید به همه این عرصه‌ها با توجه به جایگاه و [[میزان]] اهمیت آن توجه داشت. در منظر معظم له چهار عرصه اساسی وجود دارد، که پیشرفت باید در همه این عرصه‌ها صورت بگیرد:

#عرصه [[فکر]]: از نظر معظم له پیشرفت در عرصه فکر، اولین عرصه پیشرفت است. ایشان معتقدند ما بایستی [[جامعه]] را به سمت یک جامعه متفکر حرکت دهیم و این موضوع را یک آموزه [[قرآنی]] می‌دانند. ما باید جوشیدن فکر و [[اندیشه‌ورزی]] را در جامعه خودمان به یک [[حقیقت]] نمایان و واضح تبدیل کنیم<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در نخستین نشست «اندیشه‌های راهبردی»، ۱۰/۹/۱۳۸۹.</ref>.

ایشان معتقدند ما بایستی الگوی پیشرفت را جوری تنظیم کنیم که نتیجه آن این باشد که جامعه [[ایرانی]] به سمت معنویت بیشتر پیش برود<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در نخستین نشست «اندیشه‌های راهبردی»، ۱۰/۹/۱۳۸۹.</ref>.<ref>[[امیر سیاه‌پوش|سیاه‌پوش، امیر]]، [[پیشرفت اسلامی - سیاه‌پوش (مقاله)|مقاله «پیشرفت اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲]] ص ۱۲۸۱.</ref>

از نظر [[حضرت آیت‌الله خامنه‌ای]] باید یک برنامه بلندمدت، یک [[راهبرد]] کلی و یک [[استراتژی]] تدوین شده وجود داشته باشد تا بشود در هر برهه‌ای از [[زمان]] پیشرفت را با آن سنجید. به نظر [[مقام معظم رهبری]] اهمیت سنجش کیفی بیشتر از سنجش کمی است. به همین دلیل همه این راهبردهای کمی و کیفی را بایستی قابل تشخیص و قابل ارزیابی کرد<ref>آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار مدیران صدا و سیما، ۱۵/۱۱/۱۳۸۱.</ref>.

برخی از محققان تصریح می‌کنند در اثر این تحولات، رویکرد [[انسان]] محوری یا قابلیت انسانی<ref>Human capability..</ref> که در دهه ۱۹۸۰ توسط آمارتیا سن مطرح شده بود<ref>Sen Amartya، (۱۹۸۱)، Public Action and the Quality of Life in Developing Countries. Oxford Bulletin of Economics and Statistics، Vol. ۴۳،No.۴، pp.۲۸۷-۳۱۹..</ref>، در دهه ۱۹۹۰ به صورت یک رویکرد جدید توسعه معرفی شد<ref>Sen،. Amartya، (۱۹۹۷)، Editorial: Human Capital and Human Capability، World Development، Vol.۲۵، No.۱۲،pp.۱۹۵۹-۱۹۶۱..</ref>. بر اساس این رویکرد، جایگاه انسان از عامل توسعه به فاعل توسعه ارتقاء یافت، به گونه‌ای که نوع نگرش به انسان به عنوان عامل [[اقتصادی]] و ارزیابی [[رفتار]] وی به وسیله سطح مطلوبیت، منابع و درآمد دچار [[تحول]] شد. در این دگرگونی به کارکردهای مبتنی بر خواست‌ها و [[اعمال انسان]] به عنوان محور توسعه شامل برخورداری از بهداشت، [[سلامت]]، [[مسکن]]، [[مشارکت اجتماعی]] و... توجه شد<ref>توسعه اسلامی با رویکرد نیروی انسانی: مفهوم و روش، منصور زراء نژاد همایش اقتصاد اسلامی و توسعه (۱۳۸۷) در مشهد.</ref>.

البته این مجمل، صرفاً سرگذشت اجمالی شاخص‌های مطرح شده ذیل تئوری‌های اقتصادی توسعه است. در صورتی که توسعه، فرایندی است عام و فراگیر و همه وجوه [[زندگی]] [[انسان]] مدرن را تحت تأثیر قرار داده است. شاخص‌های [[توسعه]] در سایر وجوه [[فرهنگی]]، [[سیاسی]] و [[اجتماعی]] دارای اشکالات و نواقص اساسی‌تری است که لازم است در جای خود به آن پرداخته شود. بخشی از مهم‌ترین انتقادات [[مقام معظم رهبری]] در خصوص مدل‌های مرسوم توسعه معطوف به همین نوع از شاخص‌هاست.

[[مقام معظم رهبری]] معتقدند پیشرفتی که بر فرد محوری و [[اباحه]] لذاتی که [[انسان]] به طور مطلق [[دوست]] می‌دارد، مبتنی باشد، پیشرفت نیست. دنیای صنعتی غرب امروز بر این پایه [[استوار]] است: اباحه [[لذات]]، هر لذتی که شرطش فقط این است که [[تعدی]] به دیگری نباشد. هر چیزی که دوست می‌داری، [[مباح]] است. می‌گوید از این خوشم می‌آید، پس باید انجام بدهم. این ممنوع و مطرود است. ما این را پیشرفت نمی‌دانیم<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با دانشجویان، ۱۸/۸/۱۳۸۵.</ref>.

====پذیرش غالب شاخص‌های متداول====

====[[ضرورت]] ملاحظه عناصر اصلی [[هویت ملی]]====

از منظر [[مقام معظم رهبری]] اگر خلقیات [[اسلامی]] - همان چیزهایی که در [[اسلام]] برای یک انسان [[فضیلت]] است، همان چیزهایی که به تعبیر [[روایات]]، [[جنود]] [[عقل]] است - رواج پیدا کند؛ بد عمل کردن نسبت به [[محرومان]] با بی‌اعتنا بودن نسبت به آنان همراه نباشد؛ [[مال]] [[مردم]] خوردن وجود نداشته باشد؛ مردم [[اهل]] [[صبر]] و [[استقامت]] باشند؛ اهل [[توکل]] و [[تواضع]] و [[حلم]] باشند، نسبت به یکدیگر بدبین نباشند؛ نسبت به احوال یکدیگر بی‌تفاوت نباشند؛ نسبت به [[سرنوشت]] [[جامعه]] [[قناعت]] وجود داشته باشد؛ [[زیاده‌روی]] و [[اسراف]] و ریخت و پاش و نشانی از [[حرص]] و [[افزون‌طلبی]] در [[امور مادی]] نباشد، این جامعه به [[بهشت]] و گلستان تبدیل می‌شود<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، پیام به مناسبت آغاز سال جدید، ۱/۱/۱۳۷۶.</ref>.

[[رهبر معظم انقلاب]] معتقدند عموم خُلقیات مثبتی که یک ملت را از حضیض بیکارگی و [[فقر]] و [[ذلت]] و [[عقب‌ماندگی]] بیرون می‌کشد و به اوج [[پیشرفت مادی]] می‌رساند، در اسلام مورد توصیه مؤکد قرار گرفته است. در واقع، همین خصوصیات و خُلقیات مثبتی که امروز کمبودش را در میان ملت خودمان نیز احساس می‌کنیم، ناشی از همین بی‌توجهی به [[معارف اسلامی]] است؛ زیرا همان روزی که در داخل [[کشور]] ما حرکت [[روشنفکری]] به وجود آمد و عده‌ای احساس کردند باید به [[غربیان]] روکنند و از آنها یاد بگیرند این نقاط مثبت را یاد نگرفتند. آنها به جای اینکه خُلقیات مثبت را یاد بگیرند و [[ترویج]] کنند، چیزهای ظاهری و کم‌ارزش و یا [[مضر]] را آموختند و رواج دادند. از جمله، [[آزادی جنسی]]، اختلاط [[زن]] و مرد، [[بی‌اعتنایی]] به [[معنویت]]، حذف [[دین]]، [[بدگویی]] به [[روحانیان]] و یا مواردی مانند نوع و شکل [[لباس]] و میز و صندلی، و در کل، امور این‌گونه را که یا خیلی کم اهمیت بودند، یا اصلاً اهمیت نداشتند و یا حتی مضر هم بودند. بر همین اساس ایشان معتقدند اگر بتوانیم [[اخلاق]] را [[اسلامی]] کنیم، [[فرهنگ]] را اسلامی کنیم، [[مردم]] را با خُلقیات اسلامی پرورش دهیم و صفاتی را که در [[صدر اسلام]] از یک [[جماعت]] کوچک، یک [[ملت]] [[عظیم]] و [[مقتدر]] درست کرد، در ملتمان زنده کنیم، همین‌ها بزرگ‌ترین دستاوردهاست<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با وزیر و مسئولان «وزارت ارشاد» و اعضای «شوراهای فرهنگ عمومی کشور»، ۱۹/۴/۱۳۷۴.</ref>.

در منظر [[مقام معظم رهبری]]، دستیابی به [[آرمان]] پیشرفت بدون تمهید مقدمات ممکن نیست. این مقدمات و شرایط ابعاد گوناگونی را در بر می‌گیرد. در منظر معظم له در حوزه‌های مختلف [[سیاسی]]، [[اجتماعی]]، [[فرهنگی]]، [[اقتصادی]] و فردی الزاماتی وجود دارد که باید تلاش کرد این الزامات و مقدمات فراهم آید تا حرکت در مسیر پیشرفت میسر گردد. به طور کلی در دیدگاه معظم له همه این عوامل و مقدمات باید با هم دیده شود. بی‌توجهی به هر کدام از بخش‌ها زمینه کندی در حرکت و یا [[کاستی]] در کل مجموعه را فراهم خواهد ساخت. البته در [[اندیشه]] مقام معظم رهبری [[میزان]] اهمیت و تأثیر هر کدام از این عوامل در سوق دادن [[جامعه]] به سوی پیشرفت یکسان نیست و این مسأله‌ای است که در برنامه‌ریز‌ی‌ها باید به آن توجه داشت.<ref>[[امیر سیاه‌پوش|سیاه‌پوش، امیر]]، [[پیشرفت اسلامی - سیاه‌پوش (مقاله)|مقاله «پیشرفت اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲]] ص ۱۲۸۹.</ref>

ایشان در مجموع نقش فرهنگ و عناصر فرهنگی را نقشی بی‌بدیل می‌دانند و بیشترین سهم را در بین عوامل مختلف به عامل فرهنگی می‌بخشند. ایشان بر این باورند اگر ما بخواهیم [[توسعه اقتصادی]] را به معنای صحیح کلمه در جامعه راه بیندازیم، احتیاج به تلاش فرهنگی داریم. ایشان معتقدند از هر طرف که حرکت می‌کنیم، به فرهنگ می‌رسیم و راه‌ها واقعاً به فرهنگ ختم می‌شود: تا وقتی که حتی محقق و جستجوگر [[علمی]] ما، فرهنگ کار و [[وجدان]] کار و [[عشق]] به کار را، آنچنان که در یک فرهنگ سالم مطرح است – که [[مظهر]] عالی‌اش هم [[فرهنگ اسلامی]] است - نداشته باشد، وجود این محقق، بی‌فایده خواهد بود. از منظر معظم له کار [[اداری]]، [[ارتباط]] مستقیمی با توسعه اقتصادی دارد. اگر طرح‌های اقتصادی را به مجموعه [[دیوان]] سالاری غلط و معوج و عاری از وجدان کار و عاری از سواد و [[آگاهی]] از کیفیت کار بدهید، آن را ضایع خواهد کرد و این طرح را به ثمر نخواهد رساند. ما چگونه می‌توانیم آگاهی و [[وجدان]] کار را در این مجموعه [[اداری]] خودمان - که هیکل حجیم دیوانی ما را تشکیل می‌دهد - تزریق بکنیم؟ یا چگونه می‌توانیم در زمینه [[تولید]] و ساخت و ایجاد محیط‌های کارگاهی پُرتلاش در کارخانجات، توصیه [[اسلام]] را که گفته: {{عربی|رحم الله من عمل شيئا فاتقنه}}<ref>مسائل علی بن جعفر و مستدرکات‌ها علی بن جعفر{{ع}}، ص۹۳.</ref>، [[جامه]] عمل بپوشانیم و [[اتقان]] و [[سلامت]] کار و [[استحکام]] و سنگ تمام گذاشتن برای تولید را به کارگر تزریق کنیم، که وقتی اتومبیل ما از کارخانه بیرون می‌آید، بعد از یک ماه مثلاً در آن لق لق نکند، یا فلان پیچش باز نشود؛ در حالی که تولید فلان نقطه دیگر [[دنیا]]، این طور نیست؟ یا چه کار کنیم که این فرد از کار در نرود؛ در حالی که دیگران به کار [[شوق]] دارند و بیشتر سعی می‌کنند کار کنند؟ ما چگونه می‌توانیم [[روح]] کار، [[جدیت]] در کار، وجدان کار، پیگیری کار و سلامت کار را در طرح‌های [[توسعه اقتصادی]] خودمان در نظر بگیریم؛ بدون اینکه [[فرهنگ عمومی]] [[جامعه]] را بالا ببریم و [[فرهنگ]] کار و وجدان کار و معلومات مربوط به کار را به آنها تزریق کنیم؟ بنابر این در منظر معظم له اگر ما روی فرهنگ عمومی کار نکنیم، در توسعه اقتصادی هم خواهیم ماند<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی، ۱۹/۹/۱۳۶۹.</ref>.

در دیدگاه [[مقام معظم رهبری]] اگر فرهنگ در کشوری دچار [[انحطاط]] شد و یک [[کشور]] [[هویت فرهنگی]] خودش را از دست داد، حتی پیشرفت‌هایی که دیگران به آن کشور تزریق کنند، نخواهد توانست آن کشور را از جایگاه شایسته‌ای در مجموعه [[بشریت]] برخوردار کند و [[منافع]] آن [[ملت]] را [[حفظ]] کند<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در جمع کارکنان سازمان صدا و سیما، ۲۸/۲/۱۳۸۳.</ref>.

====[[امر به معروف و نهی از منکر]]====

====[[رشد]] [[احساس]] [[عزت ملی]]====

از نظر معظم له این احساس عزت در همه عرصه‌های [[حیات انسانی]] معنا و حضور دارد و در هر حوزه‌ای شاخص‌هایی برای آن می‌توان در نظر گرفت:

#عزت ملی در [[مدیریت]] [[کشور]] به این معناست که یک [[دولت]]، یک [[نظام]]، به ملت و به [[مردم]] خود متکی باشد.

====[[رشد فرهنگ]] کار [[جهادی]]====

====[[مبارزه]] با مصرف‌زدگی و [[اسراف]]====

====[[امنیت اجتماعی]]====

====[[همبستگی]] و [[وحدت ملی]]====

====تراحم و تعاطف [[مؤمنان]]====

====[[امید]]====

====[[تعهد]] و [[مسئولیت‌پذیری]]====

به بیان مقام معظم رهبری، برای بازسازی و [[عمران]] سرتاسر [[کشور]] و برای پیشرفت [[هدف‌ها]] و برنامه‌های اقتصادی‌ای که [[مسئولان]] طرح می‌کنند، [[احساس]] تعهد و [[مسئولیت پذیری]] همه [[مردم]] بسیار مهم است<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با ائمه جمعه، علما، مسئولان و اقشار مختلف مردم نیشابور، قصر شیرین، سرپل ذهاب، گیلان غرب، نفت شهر، سومار، رشت، خدابنده و قیدار و جمعی از روشندلان و گروهی از زایران پاکستانی، ۳/۸/۱۳۶۸.</ref>.<ref>[[امیر سیاه‌پوش|سیاه‌پوش، امیر]]، [[پیشرفت اسلامی - سیاه‌پوش (مقاله)|مقاله «پیشرفت اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲]] ص ۱۲۹۷.</ref>

[[مقام معظم رهبری]] معتقدند [[تدارک]] شرایط سیاسی و اداری لازم برای پیشرفت همه جانبه امری ضروری است. باید امکانات سیاسی را از جهات گوناگون فراهم ساخت تا نیل به پیشرفت میسر بشود. بدون [[اصلاح]] و ارتقای شرایط و لوازم سیاسی، نیل به پیشرفت ممکن نخواهد بود. برخی از شرایط و عناصر سیاسی مهم مد نظر ایشان را می‌توان در چند عنوان زیر خلاصه کرد:

====[[نظارت]] و پیگیری====

====[[مبارزه با فساد]]====

====[[مبارزه]] تمام‌عیار====

===[[الزامات]] [[علمی]]===

معظم له معتقدند امروز اگر برای [[علم]] [[سرمایه‌گذاری]] و [[مجاهدت]] و تلاش نکنیم، فردای ما، فردای [[تاریکی]] خواهد بود. ایشان یکی از [[فرایض]] حتمی برای [[نسل]] امروز [[کشور]] را تقویت بنیه علمی کشور می‌داند. به [[باور]] معظم له ما اگر علم نداشته باشیم، اقتصادمان، صنعت‌مان، حتی [[مدیریت]] و مسائل اجتماعی‌مان عقب خواهد ماند<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در جمع دانشجویان و اساتید دانشگاه صنعتی امیرکبیر، ۹/۱۲/۱۳۷۹.</ref>. در یک [[کلام]] [[رهبر]] فرزانه [[انقلاب]] معتقدند [[عقب‌ماندگی]] علمی همراه خود، عقب‌ماندگی [[اقتصادی]] و [[فرهنگی]] و نظامی و بقیه عقب‌ماندگی‌ها را هم به بار می‌آورد<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با اعضای انجمن‌های اسلامی دانش آموزان سراسر کشور، ۱۹/۲/۱۳۸۶.</ref>.<ref>[[امیر سیاه‌پوش|سیاه‌پوش، امیر]]، [[پیشرفت اسلامی - سیاه‌پوش (مقاله)|مقاله «پیشرفت اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲]] ص ۱۳۰۰.</ref>

بنابراین [[مقام معظم رهبری]] معتقدند [[حیات طیبه]] [[انسان]] در [[سایه]] [[حاکمیت]] [[دین خدا]] وقتی حاصل خواهد شد که [[انسان‌ها]] [[دل]] خود را با [[یاد خدا]] زنده نگه دارند و به کمک آن بتوانند با همه جاذبه‌های [[شر]] و [[فساد]] [[مبارزه]] کنند و همه [[بت‌ها]] را بشکنند و دست تطاول همه شیطان‌های درونی و برونی را از وجود خود قطع کنند. از نظر ایشان این ذکر و حضور دایمی نیز، فقط به [[برکت]] [[نماز]] حاصل می‌شود؛ و نماز در [[حقیقت]] پشتوانه‌ای مستحکم و ذخیره‌ای تمام نشدنی در مبارزه‌ای است که [[آدمی]] با [[شیطان]] نفس خود که او را به [[پستی]] و [[زبونی]] می‌کشد، و شیطان‌های [[قدرت]] که با [[زر و زور]] او را وادار به [[ذلت]] و [[تسلیم]] می‌کنند، همیشه و در همه حال دارد<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، پیام به اولین اجلاس سالیانه اقامه نماز در مشهد مقدس، ۱۵/۷/۱۳۷۰.</ref>.

همچنین از نظر [[مقام معظم رهبری]] [[دعا]] و [[نیایش]] و [[رابطه با خدا]] سینه‌ها و [[دل‌ها]] را منشرح می‌کند؛ راه را برای [[انسان]] باز می‌کند؛ [[عزم]] و [[اخلاص]] به انسان می‌دهد؛ به [[کارها]] [[برکت]] می‌بخشد؛ [[توفیق الهی]] را بر سر انسان سایه‌گستر می‌کند و نتیجه آن، پیشرفت در خط اصیل [[ارزش‌های اسلامی]] است<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار عمومی مردم قم، ۱۹/۱۰/۱۳۸۴.</ref>. به نظر ایشان نباید [[خیال]] کرد در [[زندگی]] ملتی که در حال [[سازندگی]] است، دعا و [[تضرع]] نقش زیادی ندارد. به عکس، ملتی که راه [[دشواری]] را در پیش روی خود دارد و می‌خواهد کار بزرگی را انجام دهد، در کنار [[کار و تلاش]] و [[مجاهدت]]، لازم است که باب گشاده‌ای برای دعا و توجه به [[پروردگار]] و [[استمداد از خداوند]] قرار دهد<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار قشرهای گوناگون مردم از شهرهای مختلف، ۲۸/۲/۱۳۷۳.</ref>.

ایشان همچنین معتقدند به برکت [[طهارت]]، [[کشور]] آباد و [[آزاد]] خواهد شد، [[توسعه]] پیدا خواهد کرد، ویرانی‌هایش از بین خواهد رفت و [[فقر]] و [[تبعیض]] و [[بدبختی]] محو خواهد شد<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در خطبه‌های نماز عید فطر، ۲۱/۱۱/۱۳۷۵.</ref>. به همین دلیل از نظر ایشان باید از [[ترویج]] [[گناه]] و [[فساد]] در [[جامعه]] با [[جدیت]] تمام جلوگیری کرد. مقام معظم رهبری معتقدند [[جوان]] یک کشور اگر بخواهد مثل [[موتور]] پیش برنده‌ای آن [[ملت]] را پیش ببرد، احتیاج دارد به اینکه سر حال، بانشاط، تندرست، [[قوی]] و دلبسته به کار و پیشرفت باشد.

== منابع ==