جنگ در فقه سیاسی: تفاوت میان نسخه‌ها

جنگ در فقه سیاسی (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۱۳ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۴۸

۸٬۸۶۲ بایت اضافه‌شده ، ‏۱۳ فوریهٔ ۲۰۲۳

←‏جستارهای وابسته

دیداریویکی‌متن

Jaafari

مدیران

۸۰٬۳۷۲

ویرایش

@@ خط ۵۱: / خط ۵۱: @@
 مهمترین بعد چنین [[جنگی]]، بعد [[فکری]] و [[روانی]] آن است. در این جنگ [[هدف]] اصلی باید فلج کردن [[فکر]] [[فرمانده]] دشمن باشد و «ایجاد شرایط لازم برای پیروزی جز ثمره فکر و میوه [[تصور]] و تجسم او چیز دیگری نیست»<ref>هنر جنگ، ص۹۸.</ref>. فرمانده موفق کسی نیست که در رزم‌های پی‌درپی پیروز شود، بلکه کسی است که بتواند تنها با [[مانور]] و اقدامات روانی، حریف را به پذیرش شکست متقاعد کند.
 اگر این اقدامات به [[تنهایی]] برای به دست آمدن نتیجه مطلوب کافی نبود، آنگاه فرمانده برای تکمیل آن‎ها باید نبردی را که به زبان نظامی امروز جنگ مانوری خوانده می‌شود، به مجموعه تلاش‌های نظامی خود بیفزاید. این [[نبرد]] در واقع تجسم عملیات [[راهبردی]] غیرمستقیم در صحنه جنگ است، یعنی همچنان هدف محوری آن دستیابی به پیروزی (به جای انهدام حتمی و حمله به دشمن) آن هم با حداقل هزینه، تمرکز [[برتری]]، پیروزی فکری و روانی است<ref>فقه سیاسی، ج۶، ص۱۸-۱۷ و ص۲۳-۲۰.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی]]، ص ۵۹۰.</ref>
+==جنگ و [[اهداف]] [[تبلیغاتی]]==
+[[انتخاب]] شیوه‌ها به نوع [[هدف‌ها]]، بازمی‌گردد. هدف‌های قابل قبول از دیدگاه [[اسلام]] برای [[تبلیغات]] جنگی را، می‌توان در موارد زیر خلاصه کرد:
+#بالا بردن [[روحیه]] [[رزمندگان]] خودی: بی‌گمان نیروی بدنی و [[قدرت جسمانی]]، محدود و قابل فرسایش است و یکی از بزرگ‌ترین عوامل نیروزا، وابسته کردن عمل به [[عقیده]] و [[احساس]] و ایجاد [[انگیزه]] از راه‌های [[روانی]] است. [[اسلام]] در همه عرصه‌های مناسب حیاتی، از [[عبادت]] تا [[سیاست]] و [[تجارت]]، از این عامل انرژی‎زا [[سود]] برده است و به «[[نیت]]» که همان انگیزه است، نهایت توجه را مبذول داشته و ارزیابی [[اعمال]] را به [[میزان]] [[نیت‌ها]] قرار داده است: {{متن حدیث|إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ‌}}. نخستین [[هدف]] از [[تبلیغات]] [[جنگی]] بالا بردن [[روحیه]] [[رزمندگان]] خودی و نیرو بخشیدن به آنها و زنده نگاهداشتن اهداف والای [[جهاد]] در [[فکر]] و احساس آنها است. دقت در مفهوم {{متن قرآن|أَعِدُّوا}} در [[آیه]]: {{متن قرآن|وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَمِنْ رِبَاطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّكُمْ}}<ref>«و آنچه در توان دارید از نیرو و اسبان آماده در برابر آنان فراهم سازید که بدان دشمن خداوند و دشمن خود را به هراس می‌افکنید» سوره انفال، آیه ۶۰.</ref> نشان می‌دهد که بالابردن کارآیی نظامی رزمندگان اسلام تا چه حد، مد نظر اسلام بوده و چگونه باید از همه وسایل و امکانات برای بالا بردن توان رزمی آنها سود برد؛
+#تبیین اهداف و ماهیت عملیات [[جهادی]]: [[جنگ]] به دلیل [[خشونت]] مضاعفی که در آن اعمال می‌شود، به طور معمول [[ضد ارزش]] و غیرانسانی تلقی می‌شود، تفاوت ماهوی جهاد [[اسلامی]] با جنگ به مفهوم [[قتل]] و انهدام، نیاز به تبیین و [[تفسیر]] دارد، که خود یکی از [[اهداف]] تبلیغات جهادی به شمار می‌آید؛
+# [[هدایت]] [[دشمن]]: پیش فرض در [[اندیشه]] جهادی اسلام، [[گمراه]] بودن دشمن است و به هر اندازه از [[گمراهی]] دشمن کاسته شود، از کمیت و کیفیت جنگ نیز کاسته می‌شود. با توجه به این اصل، یکی از راه‌های کوتاه کردن و پایان بخشیدن به جنگ، هدایت دشمن است. هرچند [[راهبرد]] [[دعوت]]، قبل از آغاز جهاد به صورت یک [[فریضه]] انجام می‌شود، اما سودمند نبودن آن، بدان معنا نیست که از هدایت دشمن در طول جنگ و در فرصت‌هایی که به دست می‌آید، [[چشم‌پوشی]] شود. تبلیغات [[فرهنگی]] و [[سیاسی]] [[جهاد]]، در این راستا همچنان راه خود را ادامه می‌دهد تا در کاستن [[دشمنی‌ها]]، به هر اندازه که ممکن باشد [[توفیق]] حاصل کند؛
+#جلب یا دفع [[حمایت]]: هنگامی که [[جنگی]] برافروخته می‌شود، اغلب به [[دلایل]] مختلف پای [[ملت‌ها]] و [[دولت‌ها]] برای حمایت از یکی از [[متخاصمان]] و تا تصنیف دیگری، به میان کشیده می‌شود. تنها، اشتراک در [[منافع]] نیست که به [[توسعه]] [[جنگ]] دامن می‌زند و ملت‎ها و دولت‌های دیگر را به کام جنگ می‌کشاند، بلکه گاه حمایت‌ها تنها به دلیل [[منطق]] یک طرف و جانبداری از اصول، به وجود می‌آید. در اینجاست که باید تبیین [[فرهنگی]] و سیاسی جهاد به گونه‌ای باشد که [[حقانیت]] و منطق [[رزمندگان]] [[اسلام]] را به ملت‌های دیگر حتی آنها که بی‌طرف هستند، انتقال دهد. اصل [[حمایت از مظلوم]] و [[خصومت]] با [[ظالم]]، تنها یک اصل [[اسلامی]] نیست<ref>نهج البلاغه، نامه ۴۷.</ref>، بلکه ملت‎ها و دولت‌هایی هستند که به دلایل مختلف بر این اصل، نه تنها معتقدند، بلکه بر آن پای می‌فشرند؛
+# [[رسالت]] [[تاریخی]] اسلام: عملیات [[جهادی]]، تنها بر اساس نگاه به گذشته و حال شکل نمی‌گیرد، بلکه [[نگاه به آینده]] و ترسیم راه آیندگان و ایفای نقش تاریخی نیز خود یکی از ابعاد دیدگاه کلی اسلام به مسئله جهاد است و این نگاه بدون یک تلاش گویا، امکان‌پذیر نیست. شیوه‌های مؤثر در تبیین اهداف و ماهیت عملیات رزمی، به شرایط [[زمان]] و مکان بستگی دارد. همان طور که امکانات فنی، مهارت‌ها و ابزار مناسب در [[انتخاب]] شیوه‌ها، موثر هستند. شاید بتوان گفت که به همان اندازه که عملیات مسلحانه رزمی به فناوری نظامی نیازمند است، [[موفقیت]] در روش‌های فرهنگی و سیاسی [[تبلیغات]] جنگی نیز در گروی فن‌آوری‌های مربوط به [[فرهنگ]] و [[سیاست]] است.
+به همین دلیل است که تبلیغات جنگی در گذشته و حال به طور کامل متفاوت بوده و هر چه فناوری پیچیده‌تر و پیشرفته‌تر شده، این بخش از عملیات جنگی نیز توسعه یافته است.
+شیوه‌های [[فرهنگی]] و [[سیاسی]] [[تبلیغات]] [[جنگ]] را می‌توان، به گونه‌های مختلف تقسیم و ترسیم کرد. گاه این روش‌ها مبنایی، نظری و کار زیربنایی در دراز مدت است و گاه، شیوه‌های کاربردی، کوتاه مدت و در رابطه با مسائل روزمره جنگ است.
+چنان که شیوه‌های انتخابی، گاه فعال و ابتکاری و بعضی، عکس‌العملی و انفعالی است و نیز برخی به صورت [[شعار]] و گاه نیز به شکل آرم، علامت، یا در قالب [[ادبیات]] و در سطح رسانه‌ای انجام می‌شود.
+در جریان جنگ هنگامی که [[دشمن]] از [[فرهنگ]] [[بت‌پرستی]] و [[تفاخر]] به [[بت‌ها]]، [[سود]] جست، [[رزمندگان]] [[اسلام]] بنابر [[راهنمایی]] [[پیامبر]]{{صل}} از شعارهای [[توحیدی]] استفاده کردند، که هم، اثر خنثی سازی، تبلیغات [[خصم]] را در بر داشت و هم بالاترین [[روحیه]] ویژه را به [[جبهه]] اسلام باز می‌گردانید.
+[[آرایش]] نظامی رزمندگان در جریان [[فتح مکه]]، که برای اولین بار، از تشریفات نظامی، یونیفورم‌های ویژه و آرایش [[جنگی]] خاصی استفاده شد، [[مبین]] اهمیت ویژه تبلیغات در جنگ و [[میزان]] بهره‌گیری از آن است.
+[[دیپلماسی]] فعال پیامبر{{صل}} در شرایط مختلف، قبل از آغاز جنگ و در اثنای عملیات جنگی و نیز در مراحل پایانی [[غزوات]]، از گویاترین برنامه‌های فرهنگی و سیاسی [[جهادی]]، [[فرماندهی]] است که [[وحی]] و [[جهاد]] را به سود یکدیگر به کار گرفته بود<ref>فقه سیاسی، ج۶، ص۳۱-۳۴.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی]]، ص ۵۹۳.</ref>
 == جستارهای وابسته ==