جزیه در فقه سیاسی: تفاوت میان نسخه‌ها

۵٬۱۷۰ بایت اضافه‌شده ،  ‏۱۴ مارس ۲۰۲۳
برچسب: پیوندهای ابهام‌زدایی
خط ۹۳: خط ۹۳:
اموالی که به عنوان جزیه به [[مسلمانان]] پرداخت می‌شود، نباید از چیزهایی باشد که از نظر [[اسلام]] فاقد [[ارزش]] مالی است. مانند مشروبات الکلی، خوک، آلات و ادوات [[موسیقی]] و ابزار و وسایلی که تنها در راه‌های [[نامشروع]] استفاده می‌شود. اما هرگاه پولی که از راه فروش این گونه اجناس عاید متحدین می‌شود از باب جزیه پرداخت شود، پذیرفته خواهد شد و [[مسئولیت]] آن تنها متوجه ذمیان می‌شود<ref>وسائل الشیعه، ج۱۱، باب ۷۰؛ جواهرالکلام، ج۲۱، ص۲۶۱.</ref>.
اموالی که به عنوان جزیه به [[مسلمانان]] پرداخت می‌شود، نباید از چیزهایی باشد که از نظر [[اسلام]] فاقد [[ارزش]] مالی است. مانند مشروبات الکلی، خوک، آلات و ادوات [[موسیقی]] و ابزار و وسایلی که تنها در راه‌های [[نامشروع]] استفاده می‌شود. اما هرگاه پولی که از راه فروش این گونه اجناس عاید متحدین می‌شود از باب جزیه پرداخت شود، پذیرفته خواهد شد و [[مسئولیت]] آن تنها متوجه ذمیان می‌شود<ref>وسائل الشیعه، ج۱۱، باب ۷۰؛ جواهرالکلام، ج۲۱، ص۲۶۱.</ref>.
در موردی که جزیه به طور سرانه باید پرداخت شود چند گروه از ذمیان در عین بهره‌مندی از جمیع مزایا و [[حقوق]] [[قرارداد ذمه]]، از دادن جزیه معاف هستند. گروه اول، اطفال و افراد نابالغ تابع [[پدران]] خود هستند و تا به سن [[بلوغ]] نرسیده‌اند، از هر گونه مسئولیت معافند. گروه دوم، [[زنان]] که مسئولیت مالی ندارند و به [[تبعیت]] شوهران خود از جمیع مزایای قرارداد ذمه استفاده می‌کنند. گروه سوم، [[مستمندان]] و [[فقرا]] بنا به نظریه عده‌ای از [[فقها]] از جمله [[شیخ مفید]] و [[ابن جنید]] از پرداخت جزیه معافند؛ زیرا جزیه حقی است مانند [[زکات]] که با فرا رسیدن سال [[واجب]] می‌شود. بنابراین [[فقیری]] که فاقد قدرت پرداخت است، [[وظیفه]] نخواهد داشت. گروه چهارم، سالخوردگان و اقلیت‌های [[ناتوان]] نظر به این که خواه ناخواه در [[امنیت]] به سر می‌برند از پرداخت جزیه معاف می‌شوند. گروه پنجم، [[کشیشان]] و سایر [[روحانیون]] و دیرنشینیان و افرادی که به کار [[عبادت]] پرداخته‌اند، می‌توانند بدون هیچ گونه [[تعهد]] مالی در قرارداد ذمه شرکت کنند. گروه ششم، دیوانگان و کسانی که مشاعر خود را از دست داده و یا بر اثر [[ضعف]] [[ادراک]] و تشخیص، جزو بلها محسوب می‌شوند، تعهدی نداشته و از [[جزیه]] معاف هستند<ref>فقه سیاسی، ج۱۱، ص۱۱۵-۱۱۶، ص۱۱۸-۱۱۹، ص۱۲۱، ص۱۲۴، ص۱۳۰-۱۳۳.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی]]، ص ۵۸۳.</ref>
در موردی که جزیه به طور سرانه باید پرداخت شود چند گروه از ذمیان در عین بهره‌مندی از جمیع مزایا و [[حقوق]] [[قرارداد ذمه]]، از دادن جزیه معاف هستند. گروه اول، اطفال و افراد نابالغ تابع [[پدران]] خود هستند و تا به سن [[بلوغ]] نرسیده‌اند، از هر گونه مسئولیت معافند. گروه دوم، [[زنان]] که مسئولیت مالی ندارند و به [[تبعیت]] شوهران خود از جمیع مزایای قرارداد ذمه استفاده می‌کنند. گروه سوم، [[مستمندان]] و [[فقرا]] بنا به نظریه عده‌ای از [[فقها]] از جمله [[شیخ مفید]] و [[ابن جنید]] از پرداخت جزیه معافند؛ زیرا جزیه حقی است مانند [[زکات]] که با فرا رسیدن سال [[واجب]] می‌شود. بنابراین [[فقیری]] که فاقد قدرت پرداخت است، [[وظیفه]] نخواهد داشت. گروه چهارم، سالخوردگان و اقلیت‌های [[ناتوان]] نظر به این که خواه ناخواه در [[امنیت]] به سر می‌برند از پرداخت جزیه معاف می‌شوند. گروه پنجم، [[کشیشان]] و سایر [[روحانیون]] و دیرنشینیان و افرادی که به کار [[عبادت]] پرداخته‌اند، می‌توانند بدون هیچ گونه [[تعهد]] مالی در قرارداد ذمه شرکت کنند. گروه ششم، دیوانگان و کسانی که مشاعر خود را از دست داده و یا بر اثر [[ضعف]] [[ادراک]] و تشخیص، جزو بلها محسوب می‌شوند، تعهدی نداشته و از [[جزیه]] معاف هستند<ref>فقه سیاسی، ج۱۱، ص۱۱۵-۱۱۶، ص۱۱۸-۱۱۹، ص۱۲۱، ص۱۲۴، ص۱۳۰-۱۳۳.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی]]، ص ۵۸۳.</ref>
==گزیت==
«گزیت»، [[جزیه]]، نوعی [[مالیات]] سرانه [[مالی]] که [[حکام]] هر ساله از رعایا می‌گیرند و آن را [[خراج]] هم می‌گویند.
مالی است که [[یهود]] یا [[نصاری]] یا [[زرتشتیان]] به [[رییس]] [[حکومت]] [[اسلام]] ([[امام]]) یا [[نائب]] او می‌دهند یا کاری که برای او می‌کنند که در قلمروی اسلام ([[دارالاسلام]]) در مدت معین سکونت [[اختیار]] کنند و [[جان]] و [[مال]] و [[ناموس]] آنان در [[حمایت]] حکومت اسلام باشد. [[عقد]] مذکور در انقضای مدت قابل تجدید و تمدید است. عقد مذکور از [[عقود]] لازم است و فسخ نمی‌شود مگر به رضای طرفین<ref>ترمینولوژی حقوق، ص۱۹۵</ref>.
جزیه نوعی [[نظام مالی]] است که [[اهل کتاب]] با [[قرارداد ذمه]] به پرداخت آن [[متعهد]] می‌شوند و قرارداد ذمه قراردادی است که [[دولت اسلامی]] با اقلیت‌های اهل کتاب چه در داخل دارلاسلام و چه در خارج از [[قلمروی دولت اسلامی]]، منعقد می‌کند. جزیه در [[حقیقت]] در مقابل حمایت دولت اسلامی و [[تأمین امنیت]] برای [[ذمیان]] توسط کسانی که از آن بهره می‌برند پرداخت می‌شود و دولت اسلامی در مقابل جزیه، تعهداتی را به عهده می‌گیرد که از آن جمله تأمین امنیت برای [[نفوس]]، [[اموال]] و [[اعراض]] اهل کتاب است. به این ترتیب حتی در مواقع [[جنگ]] هم اهل کتاب از پرداخت هزینه‌ها معاف می‌شوند و نیز از معافیت سایر [[مالیات‌ها]] هم برخوردار می‌شوند. جزیه را تنها اقلیت‌های برخوردار از قرارداد ذمه در مقابل حمایت دولت اسلامی از آنان و [[امنیت]] همه‌جانبه‌ای که برای آنان توسط [[مسلمانان]] به وجود می‌آید، پرداخت می‌کنند. این نوع درآمد بر اساس قرارداد ذمه می‌تواند سرانه یا سالانه از متعهدان اخذ شود. [[مالکیت]] [[دولت]] بر جزیه به معنای آن است که [[دولت حق]] دریافت و [[تصرف]] و هزینه کردن آن را در [[مصالح عمومی جامعه]] دارد و به صورت متقابل عهده‌دار مسئولیت‌های ناشی از قرارداد ذمه است.
رویه عملی در [[عصر نبوی]]{{صل}} و دوران [[علوی]] بر [[تساهل]] در امر جزیه و تسهیل بر [[اقلیت‌های دینی]] جاری بوده است و در مواردی که [[دولت اسلامی]] به هر دلیلی [[قادر]] به [[تأمین امنیت]] و [[حمایت]] نباشند، [[جزیه]] به پرداخت‌کنندگان آن بازگردانده می‌شود. شرایط و خصوصیات و [[میزان]] و نحوه پرداخت جزیه با [[رضایت]] طرفین [[قرارداد]] تعیین می‌شود. دولت اسلامی می‌تواند با وجود [[تعهد]] [[ذمیان]] در [[قرارداد ذمه]] از گرفتن آن صرف‌نظر کند. متداول‌ترین شکل جزیه این بوده که به صورت سرانه و سالیانه یک دینار گرفته می‌شده است. در مواردی مانند [[نصارای نجران]]، جزیه توسط [[پیامبر گرامی اسلام]]{{صل}} بخشیده شد. با پرداخت جزیه، [[اهل کتاب]] در مقابل استفاده از امکانات [[احساس]] [[حقارت]] نمی‌کنند و در مقابل حمایتی که برخوردار می‌شوند، نوعی [[مالیات]] می‌پردازند تا خود را سربار [[جامعه اسلامی]] و حقیر احساس نکنند. جزیه از شرایط الزامی قرارداد ذمه است و بدون آن قرارداد ذمه منعقد نمی‌شود اقلیت‌های کنونی موجود در [[دولت‌های اسلامی]] جزیه نمی‌دهند و مانند سایر [[شهروندان]] مالیات می‌دهند، پس دولت اسلامی در مقابل آنها تنها مسئولیت‌های [[شهروندی]] را بر عهده دارد و از معافیت‌های ناشی از قرارداد ذمه برخوردار نیستند چنان‌که از آنها سرباز گرفته می‌شود و مانند هر [[شهروند]] موظف به پرداخت [[مالیات‌ها]] هم هستند<ref>فقه سیاسی، ج۷، ص۶۲۱ – ۶۱۹.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی ج۲]]، ص ۴۴۷.</ref>


== منابع ==
== منابع ==
۸۰٬۳۷۲

ویرایش