آب در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

۱۵ بایت اضافه‌شده ،  ‏۱ ژوئن ۲۰۲۳
جز (جایگزینی متن - 'اهل مدینه' به 'اهل مدینه')
خط ۲۱: خط ۲۱:
نگاه کلّی به [[آیات]] مربوط به آب نشان می‌دهد که از بین نقش‌های آن در [[حیات]] همه موجودات زنده، بر [[منافع]] مستقیم و غیر مستقیم آب برای [[انسان]] تأکید شده است و [[سیاق]] بخش فراوانی از این آیات نظیر {{متن قرآن|كُلُوا وَاشْرَبُوا}} (در ۵ [[آیه]])<ref>المعجم المفهرس، ص ۳۷۷. </ref> یا {{متن قرآن|أَسْقَيْنَاكُمُ}} یا {{متن قرآن|فَأَنْزَلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً}}<ref>«از آسمان آبی فرو فشاندیم» سوره حجر، آیه ۲۲.</ref> درصدد برشمردن [[نعمت‌های الهی]] است؛ ازاین‌رو، این بخش از آیات به طور صریح یا غیر صریح، [[بندگان خدا]] را به [[شکر]] این [[نعمت]] بزرگ می‌خواند.
نگاه کلّی به [[آیات]] مربوط به آب نشان می‌دهد که از بین نقش‌های آن در [[حیات]] همه موجودات زنده، بر [[منافع]] مستقیم و غیر مستقیم آب برای [[انسان]] تأکید شده است و [[سیاق]] بخش فراوانی از این آیات نظیر {{متن قرآن|كُلُوا وَاشْرَبُوا}} (در ۵ [[آیه]])<ref>المعجم المفهرس، ص ۳۷۷. </ref> یا {{متن قرآن|أَسْقَيْنَاكُمُ}} یا {{متن قرآن|فَأَنْزَلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً}}<ref>«از آسمان آبی فرو فشاندیم» سوره حجر، آیه ۲۲.</ref> درصدد برشمردن [[نعمت‌های الهی]] است؛ ازاین‌رو، این بخش از آیات به طور صریح یا غیر صریح، [[بندگان خدا]] را به [[شکر]] این [[نعمت]] بزرگ می‌خواند.


در آیات {{متن قرآن|وَهُوَ الَّذِي أَرْسَلَ الرِّيَاحَ بُشْرًا بَيْنَ يَدَيْ رَحْمَتِهِ وَأَنزَلْنَا مِنَ السَّمَاء مَاء طَهُورًا لِنُحْيِيَ بِهِ بَلْدَةً مَّيْتًا وَنُسْقِيَهُ مِمَّا خَلَقْنَا أَنْعَامًا وَأَنَاسِيَّ كَثِيرًا وَلَقَدْ صَرَّفْنَاهُ بَيْنَهُمْ لِيَذَّكَّرُوا فَأَبَى أَكْثَرُ النَّاسِ إِلاَّ كُفُورًا }}<ref>«و اوست که بادها را نویدبخشی پیشاپیش رحمت خویش فرستاد و از آسمان، آبی پاک فرو فرستادیم تا با آن سرزمینی مرده را زنده گردانیم و (نیز) آن را به چارپایان و آدمیان بسیاری که آفریده‌ایم بنوشانیم. و آن (قرآن) را میان آنان گوناگون آورده‌ایم تا در یاد گیرند اما بیشتر مردم جز ناسپاسی را نپذیرفتند» سوره فرقان، آیه ۴۸-۵۰.</ref> با اشاره به [[نزول]] آب طهور از [[آسمان]] و احیای سرزمین‌های مُرده و فراهم کردن آب مورد نیاز دام‌ها و [[انسان‌ها]]، [[مردم]] را به [[یادآوری]] این نعمت [[الهی]] [[دعوت]] می‌کند. در آیات {{متن قرآن|وَهُوَ الَّذِي يُرْسِلُ الرِّيَاحَ بُشْرًا بَيْنَ يَدَيْ رَحْمَتِهِ حَتَّى إِذَا أَقَلَّتْ سَحَابًا ثِقَالاً سُقْنَاهُ لِبَلَدٍ مَّيِّتٍ فَأَنزَلْنَا بِهِ الْمَاء فَأَخْرَجْنَا بِهِ مِن كُلِّ الثَّمَرَاتِ كَذَلِكَ نُخْرِجُ الْمَوْتَى لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ وَالْبَلَدُ الطَّيِّبُ يَخْرُجُ نَبَاتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَالَّذِي خَبُثَ لاَ يَخْرُجُ إِلاَّ نَكِدًا كَذَلِكَ نُصَرِّفُ الآيَاتِ لِقَوْمٍ يَشْكُرُونَ}}<ref>«و اوست که بادها را پیشاهنگ رحمت خویش (باران)، نویددهنده می‌فرستد تا چون ابری بارور را برداشت آن را به سرزمینی بایر برانیم و از آن، آب فرو فشانیم و با آن از هر گونه میوه برآوریم؛ به همین گونه مردگان را بر می‌انگیزیم باشد که پند گیرید و گیاه سرزمین پاک به اذن پروردگارش بیرون می‌آید و از آن (سرزمین) که ناپاک است جز به سختی و کندی (گیاهی) بیرون نمی‌آید؛ بدین‌گونه آیات را برای گروهی که سپاس می‌گزارند گونه گون می‌آوریم» سوره اعراف، آیه ۵۷-۵۸.</ref> همین بیان، با دعوت مردم به [[سپاس‌گزاری]] از این نعمت همراه شده است. آیه {{متن قرآن|أَفَرَأَيْتُمُ الْمَاء الَّذِي تَشْرَبُونَ أَأَنتُمْ أَنزَلْتُمُوهُ مِنَ الْمُزْنِ أَمْ نَحْنُ الْمُنزِلُونَ لَوْ نَشَاء جَعَلْنَاهُ أُجَاجًا فَلَوْلا تَشْكُرُونَ }}<ref>«آیا آبی را که می‌نوشید، دیده‌اید؟ آیا شما آن را از ابر فرو فرستاده‌اید یا فرو فرستنده ماییم؟ اگر می‌خواستیم آن را تلخاب می‌کردیم پس چرا سپاس نمی‌گزارید؟» سوره واقعه، آیه ۶۸-۷۰.</ref> با دعوت از مخاطبان به [[تدبّر]] در آب [[آشامیدنی]] و تأکید بر اینکه فقط [[خداوند]] آن آب گوارا را از ابر‌ها فرو فرستاده و [[قادر]] است با [[تغییر]] [[نظام حاکم]] بر نزول آب، آن را به آبی [[شور]] و تلخ تبدیل کند، [[خدا]] را مستحق سپاس‌گزاری دانسته و به [[شکر نعمت]] آب [[تشویق]] کرده است<ref>تفسیر الآیات الکونیّه، ص ۶۰ و ۶۱. </ref>. درآیه {{متن قرآن|وَمَا يَسْتَوِي الْبَحْرَانِ هَذَا عَذْبٌ فُرَاتٌ سَائِغٌ شَرَابُهُ وَهَذَا مِلْحٌ أُجَاجٌ وَمِنْ كُلٍّ تَأْكُلُونَ لَحْمًا طَرِيًّا وَتَسْتَخْرِجُونَ حِلْيَةً تَلْبَسُونَهَا وَتَرَى الْفُلْكَ فِيهِ مَوَاخِرَ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ}}<ref>«و دو دریا برابر نیستند، این نوشین گواراست که نوشیدنش خوشگوار است و آن شور تلخ؛ از هر یک گوشت تر و تازه می‌خورید و زیوری بیرون می‌کشید که آن را می‌پوشید و کشتی‌ها را در آن می‌نگری که آب شکافند تا از بخشش او (روزی خود را) فرا چنگ آورید و باشد که سپاس گزارید» سوره فاطر، آیه ۱۲.</ref> نیز از دو دریای شور و شیرین و منافع آن دو یاد کرده و غرض از یادآوری این نعمت را [[شکرگزاری]] مردم دانسته است<ref>[[سید محمود دشتی|دشتی، سید محمود]]، [[آب - دشتی (مقاله)|مقاله «آب»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱؛ [[یعقوب علی برجی|برجی، یعقوب علی]]، [[آب - برجی (مقاله)|مقاله «آب»]]، [[دانشنامه امام رضا ج۱ (کتاب)|دانشنامه امام رضا]]، ج۱، ص ۱.</ref>.
در آیات {{متن قرآن|وَهُوَ الَّذِي أَرْسَلَ الرِّيَاحَ بُشْرًا بَيْنَ يَدَيْ رَحْمَتِهِ وَأَنزَلْنَا مِنَ السَّمَاء مَاء طَهُورًا لِنُحْيِيَ بِهِ بَلْدَةً مَّيْتًا وَنُسْقِيَهُ مِمَّا خَلَقْنَا أَنْعَامًا وَأَنَاسِيَّ كَثِيرًا وَلَقَدْ صَرَّفْنَاهُ بَيْنَهُمْ لِيَذَّكَّرُوا فَأَبَى أَكْثَرُ النَّاسِ إِلاَّ كُفُورًا }}<ref>«و اوست که بادها را نویدبخشی پیشاپیش رحمت خویش فرستاد و از آسمان، آبی پاک فرو فرستادیم تا با آن سرزمینی مرده را زنده گردانیم و (نیز) آن را به چارپایان و آدمیان بسیاری که آفریده‌ایم بنوشانیم. و آن (قرآن) را میان آنان گوناگون آورده‌ایم تا در یاد گیرند اما بیشتر مردم جز ناسپاسی را نپذیرفتند» سوره فرقان، آیه ۴۸-۵۰.</ref> با اشاره به [[نزول]] آب طهور از [[آسمان]] و احیای سرزمین‌های مُرده و فراهم کردن آب مورد نیاز دام‌ها و [[انسان‌ها]]، [[مردم]] را به [[یادآوری]] این نعمت [[الهی]] [[دعوت]] می‌کند. در آیات {{متن قرآن|وَهُوَ الَّذِي يُرْسِلُ الرِّيَاحَ بُشْرًا بَيْنَ يَدَيْ رَحْمَتِهِ حَتَّى إِذَا أَقَلَّتْ سَحَابًا ثِقَالاً سُقْنَاهُ لِبَلَدٍ مَّيِّتٍ فَأَنزَلْنَا بِهِ الْمَاء فَأَخْرَجْنَا بِهِ مِن كُلِّ الثَّمَرَاتِ كَذَلِكَ نُخْرِجُ الْمَوْتَى لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ وَالْبَلَدُ الطَّيِّبُ يَخْرُجُ نَبَاتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَالَّذِي خَبُثَ لاَ يَخْرُجُ إِلاَّ نَكِدًا كَذَلِكَ نُصَرِّفُ الآيَاتِ لِقَوْمٍ يَشْكُرُونَ}}<ref>«و اوست که بادها را پیشاهنگ رحمت خویش (باران)، نویددهنده می‌فرستد تا چون ابری بارور را برداشت آن را به سرزمینی بایر برانیم و از آن، آب فرو فشانیم و با آن از هر گونه میوه برآوریم؛ به همین گونه مردگان را بر می‌انگیزیم باشد که پند گیرید و گیاه سرزمین پاک به اذن پروردگارش بیرون می‌آید و از آن (سرزمین) که ناپاک است جز به سختی و کندی (گیاهی) بیرون نمی‌آید؛ بدین‌گونه آیات را برای گروهی که سپاس می‌گزارند گونه گون می‌آوریم» سوره اعراف، آیه ۵۷-۵۸.</ref> همین بیان، با دعوت مردم به [[سپاس‌گزاری]] از این نعمت همراه شده است. آیه {{متن قرآن|أَفَرَأَيْتُمُ الْمَاء الَّذِي تَشْرَبُونَ أَأَنتُمْ أَنزَلْتُمُوهُ مِنَ الْمُزْنِ أَمْ نَحْنُ الْمُنزِلُونَ لَوْ نَشَاء جَعَلْنَاهُ أُجَاجًا فَلَوْلا تَشْكُرُونَ }}<ref>«آیا آبی را که می‌نوشید، دیده‌اید؟ آیا شما آن را از ابر فرو فرستاده‌اید یا فرو فرستنده ماییم؟ اگر می‌خواستیم آن را تلخاب می‌کردیم پس چرا سپاس نمی‌گزارید؟» سوره واقعه، آیه ۶۸-۷۰.</ref> با دعوت از مخاطبان به [[تدبّر]] در آب [[آشامیدنی]] و تأکید بر اینکه فقط [[خداوند]] آن آب گوارا را از ابر‌ها فرو فرستاده و [[قادر]] است با [[تغییر]] [[نظام حاکم]] بر نزول آب، آن را به آبی [[شور]] و تلخ تبدیل کند، [[خدا]] را مستحق سپاس‌گزاری دانسته و به [[شکر نعمت]] آب [[تشویق]] کرده است<ref>تفسیر الآیات الکونیّه، ص ۶۰ و ۶۱. </ref>. درآیه {{متن قرآن|وَمَا يَسْتَوِي الْبَحْرَانِ هَذَا عَذْبٌ فُرَاتٌ سَائِغٌ شَرَابُهُ وَهَذَا مِلْحٌ أُجَاجٌ وَمِنْ كُلٍّ تَأْكُلُونَ لَحْمًا طَرِيًّا وَتَسْتَخْرِجُونَ حِلْيَةً تَلْبَسُونَهَا وَتَرَى الْفُلْكَ فِيهِ مَوَاخِرَ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ}}<ref>«و دو دریا برابر نیستند، این نوشین گواراست که نوشیدنش خوشگوار است و آن شور تلخ؛ از هر یک گوشت تر و تازه می‌خورید و زیوری بیرون می‌کشید که آن را می‌پوشید و کشتی‌ها را در آن می‌نگری که آب شکافند تا از بخشش او (روزی خود را) فرا چنگ آورید و باشد که سپاس گزارید» سوره فاطر، آیه ۱۲.</ref> نیز از دو دریای شور و شیرین و منافع آن دو یاد کرده و غرض از یادآوری این نعمت را [[شکرگزاری]] مردم دانسته است<ref>[[سید محمود دشتی|دشتی، سید محمود]]، [[آب - دشتی (مقاله)|مقاله «آب»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱، ص ۳۵-۳۶؛ [[یعقوب علی برجی|برجی، یعقوب علی]]، [[آب - برجی (مقاله)|مقاله «آب»]]، [[دانشنامه امام رضا ج۱ (کتاب)|دانشنامه امام رضا]]، ج۱، ص ۱.</ref>.


== آب، آیه الهی ==
== آب، آیه الهی ==
۱۱۵٬۲۵۷

ویرایش