ذکر در لغت: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۳ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۵۴

مقدمه

برای واژه ذکر دو معنا بیان شده؛ اولی حفظ و نگهداری یاد و خاطره چیزی در ذهن و دومی جاری کردن نام و خاطره آن بر زبان^[۱]. از آنجا که حفظ و به یاد آوردن خاطره چیزی، در مقابل فراموش کردن آن است، معمولاً ذکر در مقابل نسیان و فراموشی به کار می‌رود^[۲]؛ با این تفاوت که در معنای لغت حفظ، بیشتر تکیه بر احراز و نگهداری صورت یا معنایی در ذهن است و در ذکر، بر استحضار معنای فراموش شده تأکید می‌شود؛ لذا ذکر در مقابل غفلت یا نسیان است^[۳].^[۴]

راغب اصفهانی می‌گوید: گاهی ذکر به معنای حالتی نفسانی است که انسان به سبب آن می‌تواند آنچه را آموخته است در ذهن خویش نگه دارد و از این جهت، مرادف "حفظ" است، جز آنکه حفظ به اعتبار نگه داشتن و به یاد سپردن چیزی است و ذکر به اعتبار حاضر کردن چیزی در ذهن و یادآوری است. گاهی نیز مقصود از ذکر، حضور چیزی در قلب یا در زبان است؛ خواه این حضور بعد از فراموشی باشد، که آن را یاد آوردن می‌گویند و خواه بدون فراموشی باشد که در حقیقت استمرار و ادامه حفظ و به یادسپاری است^[۵].^[۶]

منابع

پانویس

↑ لسان العرب، ج۴، ص۳۰۸.
↑ التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۳، ص۳۱۹.
↑ مفردات ألفاظ القرآن، ص۳۲۸.
↑ ر.ک: پژوهشکده علوم اسلامی امام صادق (ع)، فرهنگ شیعه، ص ۲۶۵؛ ابوطالبی، محمد، ذکر، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۳؛ فیاض‌بخش و محسنی، ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۶، ص ۱۵۳.
↑ المفردات فی غریب القرآن، ص۳۲۸.
↑ باقری‌فر، علی، مقاله «ذکر»، دانشنامه صحیفه سجادیه، ص ۲۳۷.

[1] لسان العرب، ج۴، ص۳۰۸.

[2] التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۳، ص۳۱۹.

[3] مفردات ألفاظ القرآن، ص۳۲۸.

[4] ر.ک: پژوهشکده علوم اسلامی امام صادق (ع)، فرهنگ شیعه، ص ۲۶۵؛ ابوطالبی، محمد، ذکر، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۳؛ فیاض‌بخش و محسنی، ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۶، ص ۱۵۳.

[5] المفردات فی غریب القرآن، ص۳۲۸.

[6] باقری‌فر، علی، مقاله «ذکر»، دانشنامه صحیفه سجادیه، ص ۲۳۷.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

@@ خط ۹: / خط ۹: @@
 برای واژه ذکر دو معنا بیان شده؛ اولی [[حفظ]] و نگهداری یاد و خاطره چیزی در ذهن و دومی جاری کردن نام و خاطره آن بر زبان<ref>لسان العرب، ج۴، ص۳۰۸.</ref>. از آنجا که حفظ و به یاد آوردن خاطره چیزی، در مقابل فراموش کردن آن است، معمولاً ذکر در مقابل [[نسیان]] و [[فراموشی]] به کار می‌رود<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۳، ص۳۱۹.</ref>؛ با این تفاوت که در معنای لغت حفظ، بیشتر تکیه بر احراز و نگهداری صورت یا معنایی در ذهن است و در ذکر، بر استحضار معنای فراموش شده تأکید می‌شود؛ لذا ذکر در مقابل [[غفلت]] یا نسیان است<ref>مفردات ألفاظ القرآن، ص۳۲۸.</ref>.<ref>ر.ک: [[فرهنگ شیعه (کتاب)|پژوهشکده علوم اسلامی امام صادق (ع)، فرهنگ شیعه]]، ص ۲۶۵؛ [[محمد ابوطالبی|ابوطالبی، محمد]]، [[ذکر (مقاله)|ذکر]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۳ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۳]]؛ [[محمد تقی فیاض‌بخش|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۶ (کتاب)| ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۶]]، ص ۱۵۳.</ref>
-راغب اصفهانی می‌گوید: گاهی ذکر به معنای حالتی [[نفسانی]] است که [[انسان]] به سبب آن می‌تواند آنچه را آموخته است در [[ذهن]] خویش نگه دارد و از این جهت، مرادف "[[حفظ]]" است، جز آنکه حفظ به اعتبار نگه داشتن و به یاد سپردن چیزی است و ذکر به اعتبار حاضر کردن چیزی در ذهن و [[یادآوری]] است. گاهی نیز مقصود از ذکر، حضور چیزی در [[قلب]] یا در [[زبان]] است؛ خواه این حضور بعد از فراموشی باشد، که آن را یاد آوردن می‌گویند و خواه بدون فراموشی باشد که در [[حقیقت]] استمرار و ادامه حفظ و به یادسپاری است<ref>المفردات فی غریب القرآن، ص۳۲۸.</ref>.<ref>[[علی باقری‌فر|باقری‌فر، علی]]، [[دانشنامه صحیفه سجادیه (کتاب)|مقاله «ذکر»، دانشنامه صحیفه سجادیه]]، ص ۲۳۷.</ref>
+راغب اصفهانی می‌گوید: گاهی ذکر به معنای حالتی [[نفسانی]] است که [[انسان]] به سبب آن می‌تواند آنچه را آموخته است در ذهن خویش نگه دارد و از این جهت، مرادف "[[حفظ]]" است، جز آنکه حفظ به اعتبار نگه داشتن و به یاد سپردن چیزی است و ذکر به اعتبار حاضر کردن چیزی در ذهن و یادآوری است. گاهی نیز مقصود از ذکر، حضور چیزی در [[قلب]] یا در [[زبان]] است؛ خواه این حضور بعد از فراموشی باشد، که آن را یاد آوردن می‌گویند و خواه بدون فراموشی باشد که در [[حقیقت]] استمرار و ادامه حفظ و به یادسپاری است<ref>المفردات فی غریب القرآن، ص۳۲۸.</ref>.<ref>[[علی باقری‌فر|باقری‌فر، علی]]، [[دانشنامه صحیفه سجادیه (کتاب)|مقاله «ذکر»، دانشنامه صحیفه سجادیه]]، ص ۲۳۷.</ref>
 == منابع ==