بدون خلاصۀ ویرایش
(←منابع) برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
==اصطلاح و مفهوم رشوه== | |||
رشوه لفظی عربی از ریشه «ر ش و» و به هر سه صورت: فتح، ضم و کسر «راء» به کار رفته است. این کلمه مفرد است و جمع آن «رشا» یا «رشا» (با ضم یا کسر راء) است که در [[فارسی]] به معنای مزد است. فرهنگنویسان [[عرب]] درباره این واژه با توجه به مصادیق آن به [[تفسیر]] واژه پرداختهاند. فیومی مینویسد: رشوه، در لغت عربی، به معنای [[مالی]] است که شخص به [[قاضی]] و غیر آن میدهد تا به نفع او [[حکم]] دهد و یا آنان را به [[سود]] رشوهدهنده وادار کند<ref>المصباح المنیر، فیومی، ج ۲-۱، ص۲۲۸.</ref>. پس میتوان گفت ریشه و خاستگاه رشوه و ارتشاء، همان [[منفعتطلبی]] است. گیرنده میخواهد از طریق پرداخت مالی، رای قاضی را به نفع خود بگرداند و قاضی نیز با گرفتن [[مال]] در صدد جلب منفعتی است. در کتاب [[مجمعالبحرین]] آمده است که:رشوه غالباً در اعطای چیزی به منظور [[ابطال]] حقی و یا احیای باطلی به کار برده میشود<ref>مجمعالبحرین باب مربوط، الرشوهً.</ref>. | |||
رشوه در اصطلاح [[حقوقی]]، دادن مالی است به مامور رسمی یا غیر رسمی، دولتی یا بلدی، به منظور انجام کاری از کارهای [[اداری]] یا [[قضایی]] ولو اینکه آن کار مربوط به [[شغل]] گیرنده مال نباشد، خواه مستقیما آن [[مال]] را دریافت کند و یا به واسطه شخصی دیگر<ref>جعفری لنگرودی، محمدجعفر، ترمینولوژی حقوق، ص۳۳۵، چاپ یازدهم ۱۳۸۰ه.ش. گنج دانش.</ref>.<ref>[[خلیل منصوری|منصوری، خلیل]]، [[رشوه هدیهای دوزخی (مقاله)|رشوه هدیهای دوزخی]].</ref> | |||
==[[رشوه]] در [[آیات قرآنی]]== | |||
واژه رشوه در [[قرآن]] نیامده است، ولی کلمات و جملاتی در آن به کار رفته که بیانگر مفهوم پیشین است. از جمله این کلمات میتوان به «[[سحت]]» و «[[باطل]]» اشاره کرد. [[خداوند]] بارها کسانی را که میکوشند از راههای غیر [[عقلانی]] و [[شرعی]]، اموالی را کسب کنند به عنوان اینکه این افراد خورندگان مال دیگران به باطل و یا سحت هستند، مورد [[سرزنش]] قرار داده و به آنان [[وعده]] [[دوزخ]] داده است. به عنوان نمونه در [[آیه]] ۴۲ [[سوره مائده]] رشوهخواری [[عالمان یهود]] به خاطر پذیرش و [[تأیید]] دروغپردازیهای رشوهدهندگان را بیان و آنان را [[توبیخ]] میکند. شاید بتوان گفت صریحترین آیهای که درباره رشوه به [[قاضی]] مطرح است، آیه ۱۸۸ [[سوره بقره]] است که خداوند میفرماید: {{متن قرآن|وَلَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْبَاطِلِ وَتُدْلُوا بِهَا إِلَى الْحُكَّامِ لِتَأْكُلُوا فَرِيقًا مِنْ أَمْوَالِ النَّاسِ بِالْإِثْمِ وَأَنْتُمْ تَعْلَمُونَ}}<ref>«و داراییهای همدیگر را میان خود به نادرستی مخورید و آنها را (با رشوه) به سوی داوران سرازیر نکنید تا بخشی از داراییهای مردم را آگاهانه به حرام بخورید» سوره بقره، آیه ۱۸۸.</ref> | |||
شکی نیست که یکی از مصادیق اصلی و نخستین واژه [[حکام]] در آیه همان [[قضاوت]] هستند.<ref>مجمعالبیان، ج ۲-۱، ص۳۶۶.</ref> در روایتی از [[امام رضا]]{{ع}} نیز این نظر تأیید شده است.<ref>تفسیر نور الثقلین،ج ۱، ص۱۷۶، ح ۶۱۳.</ref> | |||
خداوند همچنین در جایی دیگر میفرماید: {{متن قرآن|سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ أَكَّالُونَ لِلسُّحْتِ فَإِنْ جَاءُوكَ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ أَوْ أَعْرِضْ عَنْهُمْ وَإِنْ تُعْرِضْ عَنْهُمْ فَلَنْ يَضُرُّوكَ شَيْئًا وَإِنْ حَكَمْتَ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ بِالْقِسْطِ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ}}<ref>«گوش سپارندگان به دروغ و بسیار حرام خوارند پس اگر به نزد تو آمدند میان آنان داوری کن و یا از آنان رو بگردان؛ و اگر از ایشان رو بگردانی هرگز هیچ زیانی به تو نمیتوانند رساند و اگر میان آنان داوری کردی به داد داوری کن که خداوند دادگران را دوست میدارد» سوره مائده، آیه ۴۲.</ref> | |||
گرچه [[آیه]] درباره جمعی از یهودیهاست که بسیار علاقهمند شنیدن [[دروغ]] و [[خوردن مال حرام]] و رشوهاند، لیکن روایاتی در ذیل آیه و آیه قبلی وجود دارد که «[[سحت]]» را به [[رشوه]] [[تفسیر]] و تطبیق کردهاند. | |||
[[عمار بن مروان]] از [[امام باقر]]{{ع}} پرسید: «سحت» چیست؟ حضرت فرمود: مقصود رشوه است. آنگاه پرسید: آیا مقصود رشوه در حکم و [[قضاوت]] است؟ حضرت فرمود: «آنکه [[کفر]] به خداست.<ref>وسایل الشیعه، ج ۱۲، ص۶۱، باب ۵ من ابواب مایکتسب به، ح ۱.</ref> | |||
در کتاب «[[الدر المنثور]]» از [[حضرت علی]]{{ع}} از معنی «سحت» سوال شد، فرمود: «مقصود رشوه است».<ref>فی ظلال، جلد ۱، ص۲۵۲.</ref>.<ref>[[خلیل منصوری|منصوری، خلیل]]، [[رشوه هدیهای دوزخی (مقاله)|رشوه هدیهای دوزخی]].</ref> | |||
==بررسی ماهیت [[رشوه]] و [[ارتشاء]] و [[آسیبهای اقتصادی]] و [[اجتماعی]] آن== | ==بررسی ماهیت [[رشوه]] و [[ارتشاء]] و [[آسیبهای اقتصادی]] و [[اجتماعی]] آن== | ||
یکی از آسیبهای اقتصادی، رشوه و ارتشاء است. البته این آسیب تنها به حوزه [[اقتصادی]] محدود نمیشود، بلکه آثار و پیامدهای آن حوزههای دیگر به ویژه اجتماعی را نیز در بر میگیرد. از این رو در [[آموزههای اسلامی]] پس از [[رباخواری]] مسأله رشوه به عنوان یکی از آسیبهای جدی مورد توجه قرار گرفته و به عناوین گوناگونی از آن [[پرهیز]] داده شده است. آنچه در پی میآید بررسی آثار و پیامدهای زیانبار این پدیده خطرناک در حوزههای اقتصادی و اجتماعی است.<ref>[[خلیل منصوری|منصوری، خلیل]]، [[رشوه آتشی در جان آدمی (مقاله)|رشوه آتشی در جان آدمی]].</ref> | یکی از آسیبهای اقتصادی، رشوه و ارتشاء است. البته این آسیب تنها به حوزه [[اقتصادی]] محدود نمیشود، بلکه آثار و پیامدهای آن حوزههای دیگر به ویژه اجتماعی را نیز در بر میگیرد. از این رو در [[آموزههای اسلامی]] پس از [[رباخواری]] مسأله رشوه به عنوان یکی از آسیبهای جدی مورد توجه قرار گرفته و به عناوین گوناگونی از آن [[پرهیز]] داده شده است. آنچه در پی میآید بررسی آثار و پیامدهای زیانبار این پدیده خطرناک در حوزههای اقتصادی و اجتماعی است.<ref>[[خلیل منصوری|منصوری، خلیل]]، [[رشوه آتشی در جان آدمی (مقاله)|رشوه آتشی در جان آدمی]].</ref> | ||