مباهله در کلام اسلامی: تفاوت میان نسخه‌ها

سپس [[فخر رازی]] گوید: [[شیعه]] از گذشته تا به حال از این آیه برای [[اثبات]] [[افضلیت علی]]{{ع}} بر [[صحابه]] [[سود]] جسته است؛ زیرا آیه [[گواهی]] می‌دهد که نفس علی{{ع}} همچون نفس محمد{{صل}} است، جز در آن‌چه چیزی برخلافش دلالت کند و می‌دانیم که پیامبر از همه صحابه برتر بوده است. پس باید علی{{ع}} را نیز از آنان برتر دانست.

====پاسخ به نظر فخر رازی====

در پاسخ صاحب مواقف می‌گوییم اگر [[آیه مباهله]] بر [[افضلیت علی]]{{ع}} دلالت کند، شکی نیست که بر [[امامت]] او نیز دلالت می‌کند؛ چراکه [[قرآن]] می‌گوید: {{متن قرآن|أَفَمَنْ يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَنْ يُتَّبَعَ أَمَّنْ لَا يَهِدِّي إِلَّا أَنْ يُهْدَى}}<ref>«آیا آنکه به حقّ رهنمون می‌گردد سزاوارتر است که پیروی شود یا آنکه راه نمی‌یابد مگر آنکه راه برده شود؟» سوره یونس، آیه ۳۵.</ref> گویی قرآن [[داوری]] در این باره را بر عهده [[عقل سلیم]] و [[فطرت]] [[پاک]] [[انسان‌ها]] گذاشته است که آیا [[پیروی]] از کسانی که در [[علوم]] و [[فضایل]] خود [[بی‌نیاز]] از [[تعلیم]] دیگرانند، شایسته‌تر است یا پیروی از آنان که راه به جایی نمی‌برند، مگر آن‌که دستشان در دست [[هدایت‌گری]] باشد.

===دیدگاه بغوی و پاسخ به آن===

[[علامه مجلسی]] در ذیل [[حدیث]] مُناشده که در آنجا علی{{ع}} برای اثبات [[شایستگی]] خود و فضل [[همسر]] و فرزندانش به تعبیرهای [[آیه مباهله]] [[استشهاد]] می‌کند، چنین فرموده است اگر می‌بینیم که رسول خدا{{صل}} از میان [[خویشاوندان]] خود تنها علی{{ع}} و [[فاطمه]]{{س}} و [[حسنین]]{{ع}} را همراه خود کرد، نه عباس و [[عقیل]] و جعفر و دیگران را، یا برای آن بود که اینان پس از [[پیغمبر]] نزدیک‌ترین کسان به [[خدا]] بودند و از این رو در [[دعا]] و [[نفرین]] بر [[دشمن]] تنها بدانان مدد جست و یا از این‌رو بود که اینان نزد او عزیزترین [[مردم]] بودند و رسول خدا{{صل}} برای اثبات حقانیتش، آنان را در معرض [[مباهله]] قرار داد. او از این کار باکی نداشت و روشن است که [[محبت رسول خدا]]{{صل}} برای [[امور دنیوی]] و از جنبه بشری نبوده است. [[سیره رسول خدا]]{{صل}} نشان می‌دهد که او چگونه برخی [[نزدیکان]] و [[خویشان]] خویش را دشمن می‌داشت و با آنان می‌جنگید و در برابر، برخی کسان را که حسب و نسبی با او نداشتند و دور بودند، به خود نزدیک می‌کرد؛ چون از [[اولیای خدا]] بودند؛ همان‌گونه که [[سید]] ساجدین [در [[دعای دوم]] از [[صحیفه سجادیه]] می‌گوید: {{متن حدیث|وَ وَالَى فِيكَ الْأَبْعَدِينَ وَ عَادَى فِيكَ الْأَقْرَبِينَ}} و از همین رو است که مخالفان ما برای اثبات [[فضیلت]] [[ابوبکر]] به این [[حدیث ساختگی]] [[استدلال]] کرده‌اند که [[رسول خدا]]{{صل}} فرمود: {{متن حدیث|لَوْ كُنْتُ مُتَّخِذاً خَلِيلًا لَاتَّخَذْتُ أَبَا بَكْرٍ خَلِيلًا}}؛ یعنی اگر می‌خواستم [[دوستی]] صمیمی برای خود برگزینم، البته [[ابوبکر]] را بر می‌گزیدم. اگر دوستی و [[محبت رسول خدا]]{{صل}} از روی اغراض [[دنیوی]] است، پس چگونه [[اهل سنت]] می‌خواهند با این [[حدیث]] [[فضیلت]] ابوبکر را ثابت کنند. ناچار باید بگوییم دوستی رسول خدا{{صل}} با علی{{ع}} و [[فاطمه]]{{س}} و [[حسنین]]{{ع}} به آن جهت بوده که اینان محبوب‌ترین کسان نزد [[خدا]] و نزدیک‌ترین افراد به رسول خدا{{صل}} بوده‌اند؛ پس [[افضل]] از دیگران نیز بوده‌اند و جلو افتادن دیگران بر آنان [[قبیح]] بوده است و نیز چون ثابت شده است که تنها علی{{ع}} است که در این [[آیه]] به عنوان نفس رسول خدا{{صل}} خوانده شده است و از سویی [[اتحاد]] [[حقیقی]] این دو وجود نمی‌تواند مراد باشد، پس نزدیک‌ترین معنای مجازی را باید گرفت؛ یعنی اینکه این دو [[شخصیت]] در تمام صفات و [[کمالات]] مشترکند جز در صفت [[نبوت]] که دلیل خاص بر مشترک نبودنش [[گواهی]] می‌دهد. از جمله آن صفات و کمالات، [[وجوب اطاعت]] و [[ریاست]] بر همه است. اگر از این سخن نیز بگذریم، معنای مجازی شایع برای به‌کارگیری چنین تعبیری آن است که مردی نزد دیگری بسیار [[عزیز]] باشد و چون [[جان]] او به شمار آید و همین برای [[اثبات]] [[افضلیت]] و [[امامت علی]]{{ع}} کافی است<ref>مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، ج۳۵، ص۲۶۷.</ref>.

==چند نکته درباره [[تفسیر]] [[آیه مباهله]]==

'''نکته ششم''': مقصود از {{متن قرآن|الْكَاذِبِينَ}} همان دروغ‌گویانی هستند که یکی از دو گروهند؛ گروهی که می‌گوید {{عربی|لا اله الا اله و عيسى عبده و رسوله}} و گروه دیگر که می‌گوید {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ ثَالِثُ ثَلَاثَةٍ}}<ref>«خداوند یکی از سه (اقنوم) است» سوره مائده، آیه ۷۳.</ref>. و یا می‌گوید {{عربی|عيسى ابن الله}}. و یا می‌گوید [[عیسی]] همان [[خدا]] است. نکته مهم و درخور توجه آن است که {{متن قرآن|الْكَاذِبِينَ}} به صیغه جمع آمده است نه به صورت مفرد. این نشان می‌دهد چنان که در طرف [[مسیحیان]] گروهی بودهاند که ادعایی داشته‌اند، در طرف [[مسلمانان]] نیز گروهی بوده‌اند که ادعایی برخلاف آنان داشته‌اند و تنها [[رسول خدا]]{{صل}} نبوده است که در صف [[حق]] در برابر آنان جای داشته است، بلکه همراهانش نیز [[شریک]] در ادعای [[توحید]] و [[عبودیت]] عیسی بوده‌اند و اساساً [[صدق]] و [[کذب]] در جایی تحقق می‌یابد که امکان مطابقت یا عدم مطابقت ادعایی با واقع در میان باشد و اگر همراهان رسول خدا{{صل}} می‌خواستند تنها نظاره‌گر این درگیری باشند و خود پای به میان ننهند، تعبیر [[قرآن]] در حق آنان درست نمی‌بود<ref>علامه طباطبایی، المیزان، ذیل آیه مباهله.</ref>. پس تعبیر به {{متن قرآن|نَجْعَلْ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَى الْكَاذِبِينَ}} قرینه است که همراهان رسول خدا{{صل}} تنها تماشاگر صحنه [[مباهله]] نبوده‌اند، بلکه خود نیز در حال [[مبارزه]] بوده‌اند. البته [[رسالت]] و [[نبوت]] ویژه [[رسول گرامی اسلام]]{{صل}} است، ولی [[ولایت الهی]] میان همه آنان مشترک است و چون همراهان رسول خدا{{صل}} مانند خود آن حضرت دارای ولایتند، به خدا [[ایمان]] دارند و از [[غیب]] آگاهند و از آن خبر می‌دهند و مدعی‌اند و دعایشان [[مستجاب]] است<ref>جوادی آملی، عبدالله، تفسیر موضوعی قرآن، ج۹، ص۱۹۰.</ref>. این نکته گویای برجسته‌ترین و بالاترین منقبت برای [[پیغمبر]] است؛ هم چنان‌که [[برگزیدن]] حسن و حسین{{عم}} از میان [[فرزندان]] به عنوان [[فرزندان رسول خدا]]{{صل}} و برگزیدن [[فاطمه زهرا]]{{س}} از میان [[زنان]] به عنوان تنها زنی که از هر جهت نسبتش به رسول خدا نزدیک و کامل است و علی{{ع}} از میان مردان به عنوان مردی که می‌تواند [[جان رسول خدا]]{{صل}} به شمار آید، خود شاهدی بر [[مقام و منزلت اهل بیت]] است<ref>علامه طباطبایی، المیزان، ذیل آیه مباهله.</ref>.

===علی{{ع}} [[جان]] [[پیامبر]]===

۱. نقل است که [[رسول خدا]]{{صل}} به هیئت ثقیف گفت:

۵. در [[جمعه]] آخر [[ماه شعبان]] رسول خدا{{صل}} خطبه‌ای خواند و از روی آوردن [[ماه رمضان]] و برکاتش [[مردم]] را [[آگاه]] ساخت. در پایان [[خطبه علی]]{{ع}} می‌پرسد: «ای رسول خدا، با فضیلت‌ترین کار در این ماه چیست؟» فرمود:»ای ابوالحسن، بهترین کار در این ماه دوری کردن از [[محرمات الهی]] است». سپس [[پیامبر خدا]]{{صل}} گریست. علی{{ع}} پرسید: «ای [[رسول خدا]]، این [[گریه]] از چیست؟» فرمود: «ای علی، بر [[مباح]] شمردن [[خون]] تو در این ماه می‌گریم». تا آنجا که فرمود: «ای علی، کسی که تو را بکشد، بی‌گمان مرا کشته است و کسی که با تو [[دشمنی]] ورزد، در [[حقیقت]] با من دشمنی ورزیده است و آن‌که تو را [[ناسزا]] گوید، مرا ناسزا گفته است؛ زیرا تو به [[راستی]] همچون [[جان]] [[منی]]. [[روح]] تو از روح من است و [[سرشت]] و [[طینت]] تو از طینت من است. [[خداوند]] من و تو را با یکدیگر آفرید و با هم برگزید؛ مرا برای [[نبوت]] و تو را برای [[امامت]]. پس هر کس امامت تو را [[انکار]] کند، نبوت مرا انکار کرده است»<ref>مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، ج۳، ص۳۵۷؛ حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱۰، ص۲۳۹؛ محمدیان، محمد، حیاة المؤمنین عن لسانه، ص۲۳۸، به نقل از: شیخ صدوق، عیون اخبارالرضا و همو، الامالی، قندوزی، سلیمان بن ابراهیم، ینابیع الموده، ج۱، ص۱۶۶.</ref>. در این [[روایت]] نیز آمده است: {{متن حدیث|لِأَنَّكَ مِنِّي كَنَفْسِي‌}}.

===شواهدی دیگر===

#روایاتی که گواهی می‌دهند رسول خدا{{صل}} خود و علی{{ع}} را دو [[نور]] بازتابیده از یک منبع و دو شاخه سر برآورده از یک تنه و دو [[برادر]] و [[یاور]] جداناپذیر به شمار آورده است<ref>محمدیان، محمد، حیاة امیرالمؤمنین عن لسانه، ص۶۷ به نقل از: منابع متعدد شیعه و سنی؛ سید ابن طاووس، کشف الیقین فی فضائل امیرالمؤمنین، ص۲۱۷ به نقل از: ابن مغازلی شافعی، ری شهری، محمد، موسوعة الامام علی بن ابی طالب، ج۸، ص۳۹۰ به بعد که نصوص مختلف مؤاخاة در این منبع جمع‌آوری شده است.</ref>.

#روایاتی بسیار که دلالت دارند رسول خدا{{صل}} خود را از علی{{ع}} و علی{{ع}} را از خود دانسته است. این [[روایات]] در زمان‌هایی گوناگون و با تعابیری مشابه از رسول خدا{{صل}} نقل شده‌اند؛ مانند آنجا که می‌فرماید: {{متن حدیث|عَلِيٌّ مِنِّي وَ أَنَا مِنْ عَلِيٍّ‌}} نیز: {{متن حدیث|إِنَّهُ مِنِّي وَ أَنَا مِنْهُ}} و همچنین {{متن حدیث|أَنْتَ مِنِّي وَ أَنَا مِنْكَ}}<ref>ابن شهر آشوب، مناقب آل ابی طالب، ج۲، ص۲۱۷؛ ری شهری، محمد، موسوعة الامام علی بن ابی طالب، ج۸، ص۷۸؛ شیخ طوسی، تلخیص الشافی، ج۲، ص۶؛ طبرسی، ابوعلی، مجمع البیان، ذیل آیه مباهله؛ علامه حلی، کشف الحق و نهج الصدق، ص۱۷۷؛ سید ابن طاووس، الطرائف، ص۶۵؛ مرعشی نجفی، سید شهاب الدین، ملحقات احقاق الحق، ج۲۱، ص۱۲۲؛ ابن بطریق، عمدة عیون صحاح الاخبار، ص۱۹۸؛ گنجی شافعی، کفایة الطالب، ص۲۷۴؛ ترمذی، محمد بن عیسی بن سورة، الجامع الصحیح (سنن الترمذی) ح۳۷۱۶؛ ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۱، ص۱۴۸؛ بدخشانی، محمد بن معتمد خان، نزل الابرار، ص۳۸؛ نسائی، احمد بن شعیب، خصائص امیرالمؤمنین، ص۱۰۴؛ قندوزی، سلیمان بن ابراهیم، ینابیع المودة، ج۱، ص۱۶۶.</ref>.

#روایاتی پرشمار که [[رسول خدا]]{{صل}} فرموده است: «من و علی [[پدران]] این [[امت]] هستیم»<ref>ری شهری، محمد، موسوعة الامام علی بن ابی طالب، ج۸، ص۹۲ به نقل از: الفصول المختارة، مناقب خوارزمی، کمال الدین، الامالی للصدوق، بشارة المصطفی ینابیع المودة، کنزالفوائد. معانی الاخبار، علل الشرایع و عیون اخبار الرضا.</ref>. تعبیرهای این دسته از [[روایات]] چنین است: {{متن حدیث|أَنَا وَ عَلِيٌّ أَبَوَا هَذِهِ الْأُمَّةِ}}؛ {{متن حدیث|يَا عَلِيُّ أَنَا وَ أَنْتَ أَبَوَا هَذِهِ الْأُمَّةِ}}؛ {{متن حدیث|أَنَا وَ أَنْتَ مَوْلَيَا هَذَا الْخَلْقِ‌}}.

== منابع ==