سرگذشت زندگی امام باقر در تاریخ اسلامی (نمایش مبدأ)
نسخهٔ ۱۳ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۴۳
، ۱۳ ژانویهٔ ۲۰۲۵←امام در عصر خلفای مروانی
برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
|||
| خط ۱۰۷: | خط ۱۰۷: | ||
امام باقر {{ع}} با چند نفر از خلفای اموی هم عصر بودند که عبارتاند از: [[عبدالملک بن مروان]]، [[ولید بن عبدالملک]]، [[سلیمان بن عبدالملک]]، [[عمر بن عبدالعزیز]]، [[یزید بن عبدالملک]] و [[هشام بن عبدالملک]]<ref>اعلام الوری، ۲۵۹.</ref>. | امام باقر {{ع}} با چند نفر از خلفای اموی هم عصر بودند که عبارتاند از: [[عبدالملک بن مروان]]، [[ولید بن عبدالملک]]، [[سلیمان بن عبدالملک]]، [[عمر بن عبدالعزیز]]، [[یزید بن عبدالملک]] و [[هشام بن عبدالملک]]<ref>اعلام الوری، ۲۵۹.</ref>. | ||
مهمترین ویژگی روزگار [[امامت]] [[امام باقر]] {{ع}} در این دوران آن بود که فرصتی برای راه انداختن نهضتی [[علمی]] و [[فکری]] پیش آمد. بیشتر دوران زندگانی امام باقر {{ع}} در [[زمان]] [[قدرت]] [[آل مروان]] از [[بنی امیه]] سپری شد. دورانی بود که [[مروانیان]] اوج قدرت را تجربه میکردند و پایان دوران [[امامت]] [[حضرت باقر]] {{ع}}، همزمان شد با نشانههای ضعفِ قدرت بنی امیه. همین موضوع باعث شد امام باقر {{ع}} و بعد [[امام صادق]] {{ع}} فرصت مناسبی برای بیان معارف ناب [[اسلامی]] بیابند. [[امام]] از این فرصت بهره جست و شاگردان برجستهای [[تربیت]] کرد و فرهنگ شیعی و آموزههای راستین [[اسلام]] را گسترانید. پیش از آن، دیگر [[امامان]] تنها مجال یافتند از کیان اسلام به [[دفاع]] برخیزند و بقای [[دین]] را پی جویند؛ زیرا بنیان [[دین]] آسمانی با خطری جدی رو به رو گشته بود. در روزگار [[امام باقر]] {{ع}} میباید آنچه [[امامان]] پیشین حفظ کرده بودند، به میان [[جامعه]] میرفت و گسترش مییافت<ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص ۱۰۹.</ref>. | |||
در مدت کوتاهی که [[عمر بن عبدالعزیز]] [[خلیفه]] بود (۹۹-۱۰۱ق)، [[اموال]] [[فدک]] و [[موقوفات]] [[علی]] {{ع}} را به [[علویان]] بازگرداند؛ ولی به این بهانه که "زید بن حسن" بزرگتر از امام باقر {{ع}} است، آنها را به زید داد<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۳۰۵-۳۰۶.</ref>.<ref>[[علی اکبر ذاکری|اکبر ذاکری، علی]]، [[درآمدی بر سیره معصومان در کتابهای چهارگانه شیعه (کتاب)|درآمدی بر سیره معصومان در کتابهای چهارگانه شیعه]]، ص۲۶۳؛ [[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص۱۰۹.</ref> | |||
این دوره را باید سرآغاز نهضتی عظیم و همهجانبه در زمینه [[فرهنگ]] و [[معارف اسلامی]] دانست. [[مشکلات]] عدیده [[قدرت]] [[غاصب]] از طرفی و شیوع ترجمه [[فلسفه]]، گسترش مباحث [[کلامی]] و پیدایش نحلههای متعدّد در علم عقاید و [[کلام]]، سر بر آوردن گروهی [[صوفی]] مسلک و [[زهد]] پیشه که عکسالعملی در مقابل [[دنیاگرایی]] [[مسلمانان]] بود، پیدایش فقهای درباری و متکلّمان و... ، [[لزوم]] توجّه به [[فرهنگ]] و معارف [[اسلام]] را بسیار حیاتی میکرد و از سوی دیگر، جبهه نظامی و انقلابهای مسلّحانه را شورشگران [[علوی]] و دیگران گرم نگه میداشتند و تنها نظارتی را از سوی [[امام]] طلب میکرد. در چنین شرایطی [[امام]] {{ع}} شرح، توضیح، [[تفسیر]] و تبیین حقایق [[اسلام]] را وجهه [[همّت]] خود قرار داد، در همه زمینهها ([[عقاید]]، [[کلام]]، [[فقه]]، [[حدیث]]، [[تفسیر قرآن]] و سایر [[علوم]]) به شکافتن علوم مشغول شد. سخنانی که از [[امام باقر]] {{ع}} و فرزندش در زمینه معارف مختلف [[اسلامی]] رسیده به تنهایی بیشتر از تمام سخنانی است که از سیزده [[معصوم]] دیگر در دست است. اقیانوسی از علوم مختلف توسّط [[امام باقر]] {{ع}} و فرزندانش ایجاد شد که تا [[انسان]] در یکی از شاخههای علوم اسلامی به پژوهش نپردازد، از عمق و وسعت آن [[آگاه]] نخواهد شد. | |||
بنابراین میتوان عصر [[امامان معصوم]] {{عم}} را دو دوره دانست: یکی دوره تثبیت و دیگر دوره ترویج. [[امامت]] [[امام باقر]] {{ع}} در دوره دوم جای داشت و وقت آن بود که [[تعالیم دینی]] از حلقه شیعیانی معدود به عرصه گسترده [[جامعه اسلامی]] راه یابند و آموزههای [[شیعی]] در چارچوبی منطقی، آشکارا پدیدار گردند. گفتهاند که [[امام باقر]] {{ع}} در یک روز هزار مسئله بیان فرمود<ref>بحارالانوار، ۴۶/ ۲۵۹.</ref> و این نشان میدهد که در دوره ترویج، فرصتی گرانبها به دست آمده بود و [[امام]] {{ع}} به خوبی از آن سود برده است<ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص۱۰۹.</ref>. | |||
[[امام باقر]] {{ع}} برای بهره بردن از فرصت پیش آمده، دو شیوه برگزید: | |||
# [[آموزش و پرورش]] شاگردان مستعد و تشکیل حوزه [[علمی]]؛ از معروفترین شاگردان برجسته او میتوان از [[ابان بن تَغلب]]، [[زُراره]]، [[کمیت اسدی]] و [[محمد بن مسلم]] نام برد<ref> [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگنامه دینی (کتاب)|فرهنگنامه دینی]]، ص۲۰۲؛ [[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 109.</ref>. | |||
# آشنا ساختن عموم [[مردم]] با تعالیم راستین [[دینی]] از گذر سخنرانی، جلسههای [[علمی]] ـ [[دینی]]، مباحثه با اهل فِرَق و اعزام مبلغ به میان [[مردم]]<ref>پیشوایان ما، ۱۷۳ و ۱۷۴.</ref>. | |||
[[حکومت اموی]] از عصر [[عبدالملک مروان]] به بعد به ظاهر، سیاستِ مماشات با "آل ابیطالب" را در پیش گرفت و این از مهمترین علل شدت یافتن فعالیتهای [[علمی]] ـ [[فرهنگی]] [[امام]] بود<ref>عوالم العلوم، ۱۸/ ۱۷۱.</ref>. افزون بر این، نحلههای کژاندیش [[فقهی]] و [[کلامی]] نیز در این روزگار [[ظهور]] و بروز یافته بودند و از این رو لازم بود برای مقابله با انحرافات فکری جدید، حرکت [[علمی]] نظاممندی راه افتد و مرکزیت و [[مرجعیت]] [[فکری]] [[جامعه]] را در دست گیرد. بر جای ماندن صدها [[روایت]] از [[امام باقر]] {{ع}} درباره مسائل [[فکری]] و [[دینی]] نشان میدهد که [[امام باقر]] {{ع}} برای از میان بردن بیراهههای [[فکری]] و [[دینی]] بسیار کوشیده است<ref>سیره چهارده معصوم، ۴۸۱.</ref>.<ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص۱۰۹.</ref> | |||
محور دیگر دوران [[امامت]] حضرت، [[نظارت]] عمومی بر جریانهای کلّی [[جامعه]] و جلوگیری از ضربه وارد شدن به [[اسلام]] بود. نقطه و علامتگذاری حروف، [[آموزش]] کیفیّت، ضرب سکّه و... از موارد [[دفاع]] از [[جامعه اسلامی]] در مقابل خطرات خارجی است و در پایان برای [[ارشاد]] [[مردم]] بعد از [[شهادت]] [[وصیّت]] کرد، [[مالی]] از او [[وقف]] شود تا به مدّت ده سال در موسم [[حج]] و در [[منی]] برای حضرت اقامه عزا شود. زمان و مکان و [[فلسفه]] اقامه مجلس، از جدیت حضرت برای روشن شدن حقایق و [[هدایت]] توده [[مردم]] حکایت دارد<ref>[[رضا محمدی|محمدی، رضا]]، [[امامشناسی ۵ (کتاب)|امامشناسی]]، ص۱۳۹-۱۴۰.</ref>. | |||
امام باقر{{ع}} بخش بزرگی از دانشهای [[دینی]] از جمله [[علوم قرآن]]، [[سنت]]، [[تاریخ]] و [[اخلاق]] را منتشر کرد و برخی از بازماندگان از [[صحابه پیامبر]]{{صل}} و بزرگان [[تابعین]] و [[رهبران]] [[مذاهب اسلامی]]<ref>مفید، الارشاد، ج۲، ص۱۵۷.</ref>، از ایشان کسب [[دانش]] میکردند<ref>مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار، ص۴۶ و ۳۴۰؛ ابوزهره، محمد، الامام الصادق{{ع}} حیاته و عصره، ص۲۲ ـ ۲۳.</ref>. | |||
اهمیت کار [[امام باقر]]{{ع}} به گونهای بود که گفته شده با تلاش ایشان [[تشیع]] به صورت یک مکتب فقهی متمایز در آمد و [[هویت]] [[شیعی]] به هویتی تثبیت شده مبدّل گردید<ref>مدرس طباطبایی، مکتب در فرایند تکامل، نظری برتطور مبانی فکرتشیع در سه قرن نخستین، ص۳۰ ـ ۳۱؛ ادیب، ص۴۶ ـ ۴۸.</ref>. | |||
امام باقر{{ع}} افرادی از تربیت شدگان خود را برای [[تعلیم و تربیت]] [[مردم]] آماده کرده بود<ref>نجاشی، احمد بن علی، رجال النجاشی، ص۱۰.</ref> و به کمک آنان تشکلی ایجاد کرد و برخی از آنان به [[اصحاب]] السر (رازداران) شهره شدند<ref>خامنهای، سیدعلی، انسان ۲۵۰ ساله، ص۲۷۹.</ref>. | |||
امام برای [[دفاع از اسلام]] و [[هدایت مردم]] کوشش بسیار کرد. [[مناظره]] ایشان با پیشوای مسیحیان [[شام]]، [[برتری]] جایگاه علمی ایشان را نشان داد و به توجه مسیحیان به ایشان انجامید<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۸، ص۱۲۲ ـ ۱۲۳؛ مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار، ج۴۶، ص۳۰۹ ـ ۳۱۳.</ref>. [[دعوت]] مردم به مکتب اهل بیت{{عم}} از دیگر کارهای حضرت بود<ref>مسعودی، اثباتالوصیه، ص۱۸۰.</ref>. | |||
[[مبارزه]] با [[غالیان]] و افراد مدعی [[تشیع]] که [[ائمه]]{{عم}} را به [[مقام]] خدایی ارتقا میدادند، از دیگر فعالیتهای امام باقر{{ع}} بود<ref>ابن ابی الحدید، عبدالحمید، شرح نهجالبلاغه، ج۸، ص۱۲۱ ـ ۱۲۲.</ref>. حضرت برای تبیین درست [[سنت پیامبر]]{{صل}} با [[رهبران]] دیگر [[مذاهب اسلامی]] از جمله [[پیشوایان]] [[خوارج]]<ref>مفید، الارشاد، ج۲، ص۱۶۴ ـ ۱۶۵؛ امین، سیدمحسن، اعیان الشیعه، ج۱، ص۶۵۲.</ref>، پیشوای فقهای اهل بصره<ref>امین، سیدمحسن، اعیان الشیعه، ج۱، ص۶۵۳.</ref> و نیز با رهبران [[صوفیه]] و جریان مدعیان [[زهد]] و [[ترک دنیا]]<ref>همان، ج۱، ص۶۵۲.</ref> مناظراتی انجام داد. مبارزه با [[اسرائیلیات]] و [[افکار]] نادرست [[یهودیان]] درباره [[پیامبران الهی]] از دیگر اقدامهای ایشان بود<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۴، ص۲۳۹ ـ ۲۴۰؛ مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار، ج۴۶، ص۳۵۳ ـ ۳۵۴.</ref>.<ref>[[سید عباس رضوی|رضوی، سید عباس]]، [[محمد بن علی ۱ (مقاله)| مقاله «محمد بن علی»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۹ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۹]]، ص ۱۳۸.</ref> | |||
==== [[امام باقر در زمان عبدالملک بن مروان]]==== | ==== [[امام باقر در زمان عبدالملک بن مروان]]==== | ||