دین: تفاوت میان نسخه‌ها

دین (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۲۲ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۱۳

۵٬۷۲۰ بایت حذف‌شده ، ‏۲۲ آوریل ۲۰۲۵

←‏دین و تعیین و کشف برخی ارزش‌های اخلاقی

دیداریویکی‌متن

Bahmani

مدیران

۱۲۹٬۹۸۴

ویرایش

@@ خط ۱۴۸: / خط ۱۴۸: @@
 آنچه در این بحث مهم است، «تأثیرات دین بر [[نظام اخلاقی]]» است که در غیر این صورت، نمی‌توان وجه ممیز روشنی میان اخلاق دینی و سکولار برشمرد. اهم این کارکردها یکی به جنبه [[تبیین]] مفاهیم [[اخلاقی]] ناظر است و دیگری به آسمانی شدن [[فضائل]] و در آخر تحقق عملی [[ارزش‌های اخلاقی]] به مدد [[دین]] است که این سه بر هم ترتب منطقی دارند؛ زیرا فهم درست مفاهیم به مدد دین بوده، و به مبدأ بازمی‌گردد<ref>[[مسلم محمدی|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص۲۱۹-۲۲۰.</ref>.
-==[[دین]] و تعیین و [[کشف]] برخی ارزش‌های [[اخلاقی]]==
-شالوده همه ارزشها و [[فضیلت‌های اخلاقی]]، در [[درون انسان]] است و [[هدایت]] او به سوی [[کمالات]] را در پی دارد؛ اما دریافت‌های [[باطنی]] [[انسان]] بسیار محدود، و نیازهای وجودی انسان بسیار گسترده و عمیق است. [[انسان]] علاوه بر دریافت‌های [[فطری]]، باید با منبع دیگری که نیازهای همه جانبه او را بر آورده سازد، مرتبط شود و آن، [[آموزه‌های وحیانی]] است که از افق بسیار بالا سخن می‌گوید. [[استاد مطهری]] در این باره می‌فرماید:
-این [[وحی]]، بر اساس نیازی است که نوع [[بشر]] به [[هدایتی]] [[الهی]] دارد که از طرفی، [[بشر]] را به سوی مقصودی که ماورای افق [[محسوسات]] و [[مادیات]] است و خواه ناخواه گذرگاه بشر خواهد بود، [[راهنمایی]] کند و از طرف دیگر، نیاز بشر را در [[زندگی اجتماعی]] که همواره نیازمند به قانونی است که تضمین الهی داشته باشد، بر آورد<ref>مرتضی مطهری، وحی و نبوت ۳، ص۱۴۲؛ مجموعه آثار، ج۲، ص۱۵۲.</ref>.
-همچنین با توجه به ابعاد گسترده فطری و [[روحی]] انسان، درمی‌یابیم که تعیین ارزش‌های اخلاقی توسط دین، فی الجمله می‌تواند درست باشد؛ یعنی در تعیین [[ارزش]] بسیاری از جزئیات [[اعمال]] اختیاری، انسان نیازمند[[دین]] و گزاره‌های [[دینی]] است و [[عقل آدمی]]، به [[تنهایی]] نمی‌تواند همه ارزشهای اخلاقی را تعیین کند. در عین حال، برخی اصول ارزشهای اخلاقی مانند خوبی [[عدالت]] و [[زشتی]] [[ظلم]]، بدون دین و [[باورهای دینی]] نیز قابل تشخیص هستند؛ ولی دین باید برخی [[افعال]] ارزش را در [[مقام اثبات]] تعیین کند؛ یعنی به کمک [[وحی الهی]] و [[آموزه‌های دین]]، باید ارزشهای [[رفتاری]] و حدود [[کارها]] مشخص شود و حد مطلوبیت یک شیء و ارزش آن تعیین گردد؛ مثلاً کار و فعالیت [[اجتماعی]] از نظر [[اسلام]] و همچنین از نظر [[حیات انسانی]]، یک [[ضرورت]] است و فعالیت‌های [[اقتصادی]]، حسن و نیکویی اجتماعی به شمار می‌رود؛ اما این که محدوده فعالیت و تلاش اقتصادی چیست و کدام فعالیت و تا چه حد مطلوب است، باید [[دین]] تعیین کند. در [[اسلام]]، درآمد بر پایه [[مصلحت]] است، نه مطلوبیت<ref>مرتضی مطهری، مجموعه آثار، ج۲، ص۲۲۹.</ref>.
-[[استاد مطهری]] در این باره بیان مفصلی دارد و آن این‎که:
-#مصلحت در [[افعال]]: «اسلام، مطلوبیت و کشش [[تمایلات]] [افراد] را برای اعتبار مالیت چیزی و [[مشروع]] شمردن کار افراد، کافی نمی‌داند. مطابقت با مصلحت را شرط لازم مالیت در عرف [[شرع]] و [[مشروعیت]] کار میشمارد و...؛ از این رو در اسلام، پاره‌ای از کار و کسبها «[[مکاسب]] محرمه» خوانده شده است<ref> مرتضی مطهری، مجموعه آثار، ج۲، ص۲۲۶.</ref>.
-#قاعده [[نفی ضرر]]: از نظر اسلام، فعالیتهای همه جانبه [[انسانی]] اعم فعالیت‌های فردی و [[اجتماعی]] برپایه «نفی ضرر» قرار دارد. استاد مطهری در این باره می‌فرماید: [[دستورهای اسلامی]]، که مطلق و عام است، تا آن حد لازم الاجراست که مستلزم ضرر و زیانی نباشد. قاعده ضرر، یک قاعده کلی است در اسلام که [[حق]] «وتو» را در مورد هر قانونی دارد که منتهی به ضرر گردد<ref>این کلام استاد شهید با استفاده از قاعده لاضرر، که قاعده مهم فقهی است، می‌باشد و اساس آن قاعده، از آیه ۳ سوره مؤمنون گرفته شده است.</ref>.
-#قاعده اصالت فایده و [[نفی]] لغویت: حتی اگر بحث اصالت فایده را بحث [[عقلی]] و [[فطری]] در نظر بگیریم، بازهم به دلیل این که کار غیر مفید، [[لغو]] و ضرر و [[زیان]] تلف شدن [[عمر]] و [[سرمایه]] بر آن مترتب است، از نظر اسلام ممنوع شمرده شده. «از نظر اسلام در هر کاری، اعم از فردی و اجتماعی، باید در درجه اول فایده و نتیجه مفید آن در نظر گرفته شود. هر کاری که مفید فایده نباشد، از نظر اسلام «لغو» و ممنوع تلقی می‌شود»<ref>مرتضی مطهری، مجموعه آثار، ج۲، ص۲۲۶.</ref>.<ref>[[سید رشید صمیمی|صمیمی، سید رشید]]، [[اهداف و کارکردهای دین (کتاب)|اهداف و کارکردهای دین]]، ص 71-73.</ref>
 ==دین و تعیین [[هدف]] ارزش‌‎های [[اخلاقی]]==