بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = خلافت | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} | {{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = خلافت | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} | ||
== خلافت فردی == | |||
خلیفۀ [[خداوند]] آغاز راه [[جامعۀ بشری]] به سوی کمال است، و [[خلافت اجتماعی]] [[جامعۀ بشر]] در [[زمین]] به معنای [[بلوغ]] جامعۀ بشر و آمادگی او برای عمل به [[مسئولیت]] [[خلافت]] و [[جانشینی]] خداوند در زمین است. | |||
خلافت فردی خداوند در اصل، خلافت منحصر به فرد [[وجود مقدس]] [[رسول اکرم]] [[محمد مصطفی]]{{صل}} است، و خلافت [[انبیاء]] پیش از او به مقتضای آیۀ کریمۀ {{متن قرآن|وَإِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ النَّبِيِّينَ لَمَا آتَيْتُكُمْ مِنْ كِتَابٍ وَحِكْمَةٍ ثُمَّ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مُصَدِّقٌ لِمَا مَعَكُمْ لَتُؤْمِنُنَّ بِهِ وَلَتَنْصُرُنَّهُ}}<ref>«و آنگاه خداوند از پیامبران پیمان گرفت که چون به شما کتاب و حکمتی دادم سپس پیامبری نزدتان آمد که آن (کتاب) را که با شماست راست میشمارد، باید بدو ایمان آورید و باید او را یاوری کنید» سوره آل عمران، آیه ۸۱.</ref> خلافت تمهیدی است؛ یعنی خلافت زمینهساز برای خلافت کبرای محمد{{صل}} است، و خلافت [[اوصیاء]] محمد{{صل}} تا خلافت [[خاتم الاوصیاء]] [[مهدی]] [[آلمحمد]]{{ع}} خلافت امتدادی است؛ یعنی امتداد خلافت کبرای محمد{{صل}} است؛ زیرا مقتضای جانشینی و [[وصایت]] آنان از [[رسول خدا]]{{صل}} امتداد خلافت کبرای او در وجود مقدس [[ائمۀ طاهرین]] از اوصیاء محمد{{عم}} است. | |||
[[کلینی]] به سندش از [[حضرت رضا]]{{ع}} [[روایت]] میکند، که فرمود: {{متن حدیث|الْأَئِمَّةُ خُلَفَاءُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فِي أَرْضِهِ}}<ref>اصول کافی، ج۱، ص۱۹۳.</ref>؛ [[امامان]] [[جانشینان]] [[خدا]] در زمیناند. | |||
[[شریف رضی]] (ره) در [[نهج البلاغه]] از [[حضرت امیرالمؤمنین]]{{ع}} روایت میکند، فرمود: {{متن حدیث|اللَّهُمَّ بَلَى، لَا تَخْلُو الْأَرْضُ مِنْ قَائِمٍ لِلَّهِ بِحُجَّةٍ إِمَّا ظَاهِراً مَشْهُوراً وَ إِمَّا خَائِفاً مَغْمُوراً، لِئَلَّا تَبْطُلَ حُجَجُ اللَّهِ وَ بَيِّنَاتُهُ، وَ كَمْ ذَا؟ وَ أَيْنَ أُولَئِكَ؟ أُولَئِكَ وَ اللَّهِ الْأَقَلُّونَ عَدَداً وَ الْأَعْظَمُونَ عِنْدَ اللَّهِ قَدْراً، يَحْفَظُ اللَّهُ بِهِمْ حُجَجَهُ وَ بَيِّنَاتِهِ، حَتَّى يُودِعُوهَا نُظَرَاءَهُمْ، وَ يَزْرَعُوهَا فِي قُلُوبِ أَشْبَاهِهِمْ هَجَمَ بِهِمُ الْعِلْمُ عَلَى حَقِيقَةِ الْبَصِيرَةِ وَ بَاشَرُوا رُوحَ الْيَقِينِ، وَ اسْتَلَانُوا مَا اسْتَوْعَرَهُ الْمُتْرَفُونَ، وَ أَنِسُوا بِمَا اسْتَوْحَشَ مِنْهُ الْجَاهِلُونَ، وَ صَحِبُوا الدُّنْيَا بِأَبْدَانٍ أَرْوَاحُهَا مُعَلَّقَةٌ بِالْمَحَلِّ الْأَعْلَى، أُولَئِكَ خُلَفَاءُ اللَّهِ فِي أَرْضِهِ وَ الدُّعَاةُ إِلَى دِينِهِ}}<ref>نهج البلاغه، حکمت ۱۳۷.</ref>؛ بار الها، آری [[زمین]] خالی از کسی که برای [[خدا]] [[حجت]] او را به پا دارد نخواهد بود، یا حجتی ظاهر و آشکار یا پنهان و نا آشکار، تا [[حجتهای خداوند]] و [[دلایل]] روشن او نابود نشوند؛ لکن این چند و اینان کجایند؟! آنان به خدا [[سوگند]] اندک شماران و بلند پایگان نزد خدایند به وسیلۀ آنان [[خداوند]] [[حجتها]] و دلایل روشن خود را پاسداری میکند تا آنها را به نظائر خود بسپارند، و در [[دل]] اشباه خود بکارند، [[دانش]] همراه با [[بصیرت]] ناب بر آنها تاخته، و [[روح]] [[یقین]] را بیواسطه دریافتهاند، آنچه را [[مترفین]] دشوار و ناهموار میپندارند نرم و هموار یافته، و با آنچه [[جاهلان]] [[بیگانه]] میشمارند آشنا و مأنوساند، در [[دنیا]] با پیکرهایی زیستهاند که [[جان]] آنها به جایگاه برین آویخته است، آنانند [[جانشینان]] خداوند در زمین، و داعیان به سوی [[دین]] او<ref>[[محسن اراکی|اراکی، محسن]]، [[فقه نظام سیاسی اسلام ج۳ (کتاب)|فقه نظام سیاسی اسلام ج۳]]، ص ۶۷.</ref>. | |||
== [[جانشینی الهی]] با آغازی فردی و انتهایی جمعی == | == [[جانشینی الهی]] با آغازی فردی و انتهایی جمعی == | ||
آغاز [[جانشینی انسان از خدا]] به صورت فردی بود، اما در نهایت این [[جانشینی]] به صورت جمعی است؛ زیرا [[خداوند]] "[[استخلاف]] جمعی" را [[اراده]] کرده و میفرماید: {{متن قرآن|وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنكُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُم فِي الأَرْضِ}}<ref>«خداوند به کسانی از شما که ایمان آوردهاند و کارهای شایسته کردهاند وعده داده است که آنان را به یقین در زمین جانشین میگرداند» سوره نور، آیه ۵۵.</ref>. | آغاز [[جانشینی انسان از خدا]] به صورت فردی بود، اما در نهایت این [[جانشینی]] به صورت جمعی است؛ زیرا [[خداوند]] "[[استخلاف]] جمعی" را [[اراده]] کرده و میفرماید: {{متن قرآن|وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنكُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُم فِي الأَرْضِ}}<ref>«خداوند به کسانی از شما که ایمان آوردهاند و کارهای شایسته کردهاند وعده داده است که آنان را به یقین در زمین جانشین میگرداند» سوره نور، آیه ۵۵.</ref>. | ||
البته جانشینی جمعی با | البته جانشینی جمعی با رهبری امام [[معصوم]] ـ که از طرف [[خدا]] مشخص میشود ـ آغاز میشود. او با [[رهبری]] خاص خود امتی را پرورش میدهد که [[توانایی]] [[اقامه عدل]]، [[امر به معروف و نهی از منکر]] دارند {{متن قرآن|كُنتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنكَرِ}}<ref>«شما بهترین گروهی بودهاید که (به عنوان سرمشق) برای مردم پدیدار شدهاید؛ به کار پسندیده فرمان میدهید و از (کار) ناپسند باز میدارید» سوره آل عمران، آیه ۱۱۰.</ref>. | ||
با گذر از این مسیر تربیتیِ کامل است که جانشینی جمعی شکل میگیرد و [[امت اسلامی]] اعم از [[رئیس]] و مرئوس، [[امام]] و [[مأموم]] دنبال [[حق]] و [[عدل]] هستند و بدین سبب [[جانشین خدا]] روی [[زمین]] هستند {{متن قرآن|وَكَذَلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا لِّتَكُونُواْ شُهَدَاء عَلَى النَّاسِ وَيَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيدًا}}<ref>«و بدین گونه شما را امّتی میانه کردهایم تا گواه بر مردم باشید و پیامبر بر شما گواه باشد» سوره بقره، آیه ۱۴۳.</ref>. | با گذر از این مسیر تربیتیِ کامل است که جانشینی جمعی شکل میگیرد و [[امت اسلامی]] اعم از [[رئیس]] و مرئوس، [[امام]] و [[مأموم]] دنبال [[حق]] و [[عدل]] هستند و بدین سبب [[جانشین خدا]] روی [[زمین]] هستند {{متن قرآن|وَكَذَلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا لِّتَكُونُواْ شُهَدَاء عَلَى النَّاسِ وَيَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيدًا}}<ref>«و بدین گونه شما را امّتی میانه کردهایم تا گواه بر مردم باشید و پیامبر بر شما گواه باشد» سوره بقره، آیه ۱۴۳.</ref>. | ||
در واقع، | در واقع، اراده جمعی [[مردم]] بر [[یاری]] و [[پیروی]] از [[رهبری الهی]] است که جانشینی جمعی را محقق میسازد و در این هنگام، [[هدف]] بزرگ از جانشینی[[انسان]] بر زمین به دست میآید. آن هدف عبارت است از: [[آبادی زمین]]، [[آسایش]] و [[رفاه]] فراگیر و [[سعادت]] نهایی. خداوند میفرماید: {{متن قرآن|وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرَى آمَنُواْ وَاتَّقَوْا لَفَتَحْنَا عَلَيْهِم بَرَكَاتٍ مِّنَ السَّمَاء وَالأَرْضِ}}<ref>«و اگر مردم آن شهرها ایمان میآوردند و پرهیزگاری میورزیدند بر آنان از آسمان و زمین برکتهایی میگشودیم» سوره اعراف، آیه ۹۶.</ref>. | ||
اما اگر [[مردم]] از [[رهبری الهی]] و [[پیروی]] از او سر باز زنند، دچار عواقبی تلخ میشوند که در [[آینده]] گریبان آنان را میگیرد. در ادامه [[آیه]] گذشته میخوانیم: {{متن قرآن|وَلَكِن كَذَّبُواْ فَأَخَذْنَاهُم بِمَا كَانُواْ يَكْسِبُونَ}}<ref>«اما (پیام ما را) دروغ شمردند بنابراین برای آنچه میکردند آنان را فرو گرفتیم» سوره اعراف، آیه ۹۶.</ref>. | اما اگر [[مردم]] از [[رهبری الهی]] و [[پیروی]] از او سر باز زنند، دچار عواقبی تلخ میشوند که در [[آینده]] گریبان آنان را میگیرد. در ادامه [[آیه]] گذشته میخوانیم: {{متن قرآن|وَلَكِن كَذَّبُواْ فَأَخَذْنَاهُم بِمَا كَانُواْ يَكْسِبُونَ}}<ref>«اما (پیام ما را) دروغ شمردند بنابراین برای آنچه میکردند آنان را فرو گرفتیم» سوره اعراف، آیه ۹۶.</ref>. | ||
این | این عاقبت دردناک نتیجه دوری از [[هدایت]] [[خدا]] و پیروی نکردن از رهبری الهی است. بنابراین [[انسان]]، خود [[مسئول]] آثار تلخی است که از [[سوء]] اختیارش سرچشمه میگیرد. [[خداوند]] میفرماید: {{متن قرآن|قُلْ أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ فَإِن تَوَلَّوْا فَإِنَّمَا عَلَيْهِ مَا حُمِّلَ وَعَلَيْكُم مَّا حُمِّلْتُمْ وَإِن تُطِيعُوهُ تَهْتَدُوا وَمَا عَلَى الرَّسُولِ إِلاَّ الْبَلاغُ الْمُبِينُ}}<ref>«بگو: از خداوند فرمانبرداری کنید و از پیامبر فرمان برید و اگر رو بگردانید جز این نیست که آنچه بر گردن او نهادهاند بر اوست و آنچه بر گردن شما نهادهاند بر شماست و اگر از او فرمان برید راهیاب میشوید و بر (عهده) پیامبر جز پیامرسانی آشکار نیست» سوره نور، آیه ۵۴.</ref> و {{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا فِي قَرْيَةٍ مِّن نَّبِيٍّ إِلاَّ أَخَذْنَا أَهْلَهَا بِالْبَأْسَاء وَالضَّرَّاء لَعَلَّهُمْ يَضَّرَّعُونَ * ثُمَّ بَدَّلْنَا مَكَانَ السَّيِّئَةِ الْحَسَنَةَ حَتَّى عَفَوْا وَقَالُوا قَدْ مَسَّ آبَاءَنَا الضَّرَّاءُ وَالسَّرَّاءُ فَأَخَذْنَاهُمْ بَغْتَةً وَهُمْ لَايَشْعُرُونَ}}<ref>«و ما در هیچ دیاری پیامبری نفرستادیم مگر آنکه مردمش را به سختی و رنج دچار کردیم باشد که (به درگاه خدا) لابه کنند * سپس به جای خشکسالی، فراوانی آوردیم تا بسیار شدند و گفتند: به پدران ما (نیز) رنج و شادی رسیده است؛ ناگاه آنان را در حالی که خود آگاه نبودند فرو گرفتیم» سوره اعراف، آیه ۹۴-۹۵.</ref>. | ||
این دو آیه بر این دلالت دارند که [[سنت الهی]] بر [[جامعه انسانی]] [[حاکم]] است و به [[تربیت]] و | این دو آیه بر این دلالت دارند که [[سنت الهی]] بر [[جامعه انسانی]] [[حاکم]] است و به [[تربیت]] و آمادهسازی او برای [[پذیرش مسئولیت]] [[جانشین]] [[الهی]] و [[اطاعت از رهبری]] الهی تا [[برپایی عدل]] و [[تقوا]] بر [[زمین]] میپردازد. | ||
این دو آیه از [[آزمایش الهی]] نسبت به [[امت]] [[انبیا]] برای [[بیداری]]، | این دو آیه از [[آزمایش الهی]] نسبت به [[امت]] [[انبیا]] برای [[بیداری]]، هشیاری، [[تربیت]] و آمادهسازی آنان حکایت میکنند تا شاید مسئولیتهای بزرگ خود نسبت به [[پیامبران]] را [[جامه]] عمل پوشانند و از آنان [[پیروی]] کرده و در راه [[تشکیل جامعه]] [[الهی]] [[عادل]] روی [[زمین]] به آنان [[یاری]] رسانند. | ||
[[قرآن کریم]]، [[رهبری الهی]] - که [[منّت]] [[خداوند]] بر [[جامعه بشری]] است - را به عنوان "[[اتمام نعمت الهی]]" بر [[انسان]] معرفی میکند و بر [[نعمت]] تام بودن آن تأکید میکند؛ آنجا که [[یعقوب]] پسرش یوسف را مورد خطاب قرار داد و گفت: {{متن قرآن|وَكَذَلِكَ يَجْتَبِيكَ رَبُّكَ وَيُعَلِّمُكَ مِن تَأْوِيلِ الأَحَادِيثِ وَيُتِمُّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكَ وَعَلَى آلِ يَعْقُوبَ كَمَا أَتَمَّهَا عَلَى أَبَوَيْكَ مِن قَبْلُ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْحَاقَ إِنَّ رَبَّكَ عَلِيمٌ حَكِيمٌ}}<ref>«متن ترجمه» سوره یوسف، آیه ۶.</ref>. | [[قرآن کریم]]، [[رهبری الهی]] - که [[منّت]] [[خداوند]] بر [[جامعه بشری]] است - را به عنوان "[[اتمام نعمت الهی]]" بر [[انسان]] معرفی میکند و بر [[نعمت]] تام بودن آن تأکید میکند؛ آنجا که [[یعقوب]] پسرش یوسف را مورد خطاب قرار داد و گفت: {{متن قرآن|وَكَذَلِكَ يَجْتَبِيكَ رَبُّكَ وَيُعَلِّمُكَ مِن تَأْوِيلِ الأَحَادِيثِ وَيُتِمُّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكَ وَعَلَى آلِ يَعْقُوبَ كَمَا أَتَمَّهَا عَلَى أَبَوَيْكَ مِن قَبْلُ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْحَاقَ إِنَّ رَبَّكَ عَلِيمٌ حَكِيمٌ}}<ref>«متن ترجمه» سوره یوسف، آیه ۶.</ref>. | ||
| خط ۲۲: | خط ۳۱: | ||
خداوند پس از اعلام عمومی [[امامت علی]] توسط [[پیامبر اکرم]] فرمود: {{متن قرآن|الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الإِسْلامَ دِينًا}}<ref>«امروز دینتان را کامل و نعمتم را بر شما تمام کردم و اسلام را (به عنوان) آیین شما پسندیدم» سوره مائده، آیه ۳.</ref>. {{متن قرآن|وَاخْشَوْنِي وَلأُتِمَّ نِعْمَتِي عَلَيْكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ * كَمَا أَرْسَلْنَا فِيكُمْ رَسُولاً مِّنكُمْ يَتْلُو عَلَيْكُمْ آيَاتِنَا}}<ref>«متن ترجمه» سوره بقره، آیه ۱۵۰-۱۵۱.</ref>. | خداوند پس از اعلام عمومی [[امامت علی]] توسط [[پیامبر اکرم]] فرمود: {{متن قرآن|الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الإِسْلامَ دِينًا}}<ref>«امروز دینتان را کامل و نعمتم را بر شما تمام کردم و اسلام را (به عنوان) آیین شما پسندیدم» سوره مائده، آیه ۳.</ref>. {{متن قرآن|وَاخْشَوْنِي وَلأُتِمَّ نِعْمَتِي عَلَيْكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ * كَمَا أَرْسَلْنَا فِيكُمْ رَسُولاً مِّنكُمْ يَتْلُو عَلَيْكُمْ آيَاتِنَا}}<ref>«متن ترجمه» سوره بقره، آیه ۱۵۰-۱۵۱.</ref>. | ||
تمامیت نعمت بر [[رهبر]]، به معنای توجه خاص [[خدا]] و [[هدایت]] ربانی به [[امام]] الهی است، بهگونهای که او را شایسته [[رهبری]] و [[جایگاه امامت]] میکند و تمامیت نعمت بر جامعه بشری، | تمامیت نعمت بر [[رهبر]]، به معنای توجه خاص [[خدا]] و [[هدایت]] ربانی به [[امام]] الهی است، بهگونهای که او را شایسته [[رهبری]] و [[جایگاه امامت]] میکند و تمامیت نعمت بر جامعه بشری، شایستگی برای به عهده گرفتن [[جانشینی خدا]] بر روی زمین است و این امر با [[تعیین رهبر]] الهی که سرپرستی [[جامعه]] را به عهده گیرد حاصل میشود»<ref>[[محسن اراکی|اراکی، محسن]]، [[مهدویت و سنتهای رهبری الهی در قرآن (مقاله)|مهدویت و سنتهای رهبری الهی در قرآن]].</ref>. | ||
== منابع == | == منابع == | ||