دین در فلسفه دین و کلام جدید: تفاوت میان نسخه‌ها

دین در فلسفه دین و کلام جدید (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۱۹ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۳۷

۲۷٬۶۱۵ بایت اضافه‌شده ، ‏۱۹ اوت ۲۰۲۵

←‏منابع

دیداریویکی‌متن

Jaafari

مدیران

۸۱٬۹۴۰

ویرایش

@@ خط ۲۸۴: / خط ۲۸۴: @@
 دلیل سوم. [[عقل]] از تشخیص کلیه مصادیق [[عدل]] و [[ظلم]] در تمامی عرصه‌ها [[ناتوان]] است، هرچند می‌تواند برخی از آنها را [[کشف]] کند. از آنجا که تشخیص عدل و ظلم در یافتن راه [[سعادت]] و [[شقاوت]] کاملاً مؤثر است، پس [[دین]] در عرصه‌های مختلف حضور دارد<ref>خسروپناه، عبدالحسین، گستره شریعت، ص۹۴.</ref>.
 دلیل چهارم. مقتضای [[خاتمیت]] و [[کمال دین]] این است که در دایره نیاز بشر به قانون به [[توسعه]] قائل نباشیم و دایره نیاز بشر را بیش از موارد آمده در [[شریعت]] ندانیم، و الّا لازم است که [[دین ناقص]] باشد<ref>احمدی، محمدامین، انتظار بشر از دین، ص۳۹۶ و ۳۹۷.</ref>.<ref>[[محمد صمدپور|صمدپور، محمد]]، [[جامعیت دین (مقاله)|مقاله «جامعیت دین»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|فرهنگنامه کلام جدید]]، ص ۱۶۵.</ref>
+==انتظار اعتدالی بشر از دین==
+[[هدف]] از بحث «انتظار بشر از دین» این است که حوزه‌ها و سطح [[نیاز انسان]] به دین تبیین شود و نظریات مختلف بیان شد، در این بحث درواقع پاسخ‌هایی به این [[پرسش‌ها]] هستند: آیا دین، تنها عهدهدار [[ارتباط انسان با خدا]] و آبادکردن [[آخرت]] اوست؟ و یا اینکه در حوزه‌های گوناگون [[علمی]] و زمینه‌های [[اجتماعی]]، [[اقتصادی]]، [[حقوقی]] و به طور کلی [[علوم انسانی]] نیز اظهار نظر می‌کند؟ آیا دین به [[علوم طبیعی]] همچون [[طب]]، فیزیک، [[شیمی]]، [[نجوم]] و... هم وارد شده است و در صورت مثبت بود پاسخ، [[دخالت]] دین در این موارد به شکل مستقیم است؟ یعنی همه جزییات و گزاره‌های این [[علوم]] در آن مطرح شده است، یا اینکه تنها به شکل غیر مستقیم و [[بسنده کردن]] به بیان کلیات و اشاره به اصول به این مسائل پرداخته شده است؟
+در پاسخ به این سؤالات هم [[عالمان]] [[مسلمان]] و هم [[دانشمندان]] غیرمسلمان اظهارنظر کرده‌اند و به طور خلاصه می‌‌توان مهمترین واکنشها به این موضوع را در سه گروه انتظار حداقلی از دین، انتظار حداکثری از دین و انتظار اعتدالی از دین گنجاند.
+در انتظار حداقلی از دین [[نقش دین]]، تنها بهبود رابطه [[انسان]] با [[خدا]] می‌‌داند و [[رسالت]] [[انبیا]] آبادکردن آخرت است در این دیدگاه، دین در عرصه‌هایی که به نوعی به [[روابط انسان‌ها]] با هم و پی‌ریزی [[نظام‌های اقتصادی]]، اجتماعی و... مرتبط است، وارد نمی‌شود<ref>سروش، عبدالکریم، بسط تجربه نبوی، مقالات «دین اقلی و اکثری» و «ذاتی و عرضی دین»؛ بازرگان، مهدی، خدا و آخرت، هدف بعثت انبیا.</ref>. بطلان این دیدگاه که بازتابی از [[سکولاریسم]] و [[جدایی دین از سیاست]] است، با [[تأمل]] در [[هدف نبوت]] آشکار می‌‌شود؛ چراکه [[آبادانی آخرت]] انسان با بی‌توجهی به [[شئون]] [[سیاسی]]، [[فرهنگی]]، [[تربیتی]]، اقتصادی [[جامعه]] ممکن نیست و تعالی افراد در محیط‌هایی با آبشخور [[توحید]] فراهم می‌شود؛ از این‌رو، [[تشکیل جامعه توحیدی]] دغدغه [[پیامبران]] و توصیه آنها بوده و در بسیاری از [[کلمات معصومین]] عباراتی درباره چگونگی [[مدیریت]] [[فرهنگ]] یا [[اقتصاد]] یا روابط بینالملل [[جوامع اسلامی]] آمده است<ref>ر.ک: خسروپناه، عبدالحسین، کلام جدید، ص۲۲۰-۲۲۴.</ref>.
+قائلان به [[انتظار]] حداکثری از [[دین]] معتقدند، کلیات و جزئیات هر آنچه [[انسان]] در [[دنیا]] و [[آخرت]] به آنها نیاز دارد در [[متون دینی]] آمده است<ref>غزالی، محمد، احیاء علوم الدین، ج۱، ص۲۸۹؛ طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ص۴۸۹ ذیل آیه ۳۸ سوره انعام؛ فیض کاشانی، م حسن، تفسیر صافی، ج۱، ص۵۱۵.</ref>. این دیدگاه نیز پذیرفته نیست؛ زیرا کاملبودن هر چیز به حسب خود [[تفسیر]] می‌شود؛ کاملبودن کتاب اطلس جغرافیا به بیان کامل خصوصیات اقلیمی کشورهاست؛ [[جامعیت]] کتاب داروشناسی به بیان جامع ویژگی‌های تمام داروها و جامعیت [[کتاب هدایت]] به تشریح دقیق امور مرتبط با [[هدایت]] و [[تعالی انسانی]] است و بحث از جزئیات علوم هسته‌ای، سلول‌های بنیادی، [[تاریخ]] احوال تمام [[ملت‌ها]] و... در آن نیامده است و پرداختن به آن ضرورتی ندارد.
+ولی در [[گرایش]] [[اعتدالی]] در انتظار [[بشر]] از دین طریقی دور از [[افراط]] و [[تفریط]] دو دیدگاه پیشگفته را پیموده می‌‌شود و طبق این تلقی از [[قلمرو دین]]، دین و متون دینی چه از منظر دروندینی و چه از منظر بروندینی، نهتنها بر آبادکردن آخرت دلالت دارند، به تأمین برخی از نیازهای [[دنیایی]] نیز تأکید دارند و [[رسالت]] [[رسول اکرم]]{{صل}} فقط برای تأمین آخرت [[مسلمانان]] نبود و رفع [[نیازمندی‌های انسان]] در عرصه‌های [[تعلیم و تربیت]]، [[اقتصاد]]، [[سیاست]]، [[اخلاق]]، [[فقه]]، [[حقوق]]، [[انسان‌شناسی]] و تبیین برخی از مسائل مربوط به [[علوم تجربی]] را نیز دربر دارد.
+[[آموزه‌های دینی]] و [[اسلامی]] بر [[تمدن]] و [[فرهنگ]]، [[هنر]] و [[فن‌آوری]] و برخی از علوم تجربی، طبیعی و [[انسانی]] تأثیر جدی دارد و آنچه برای هدایت و [[سعادت انسان]] و [[آبادی]] دنیا و آخرت او [[ضرورت]] دارد، در متن دین بیان شده است و بدین طریق با رویکرد حداقلی تفاوت دارد، ولی پرداختن به علوم بشری و طبیعی را نیز ضروری می‌داند؛ زیرا نمی‌توان ادعا کرد جزئیات یا کلیات تمام آنچه انسان در [[علوم طبیعی]] و ریاضی و... نیاز دارد، در متون دینی آمده است؛ چون بسیاری از این مسائل در [[سعادت اخروی]] و [[دنیایی]] [[انسان]] اثری ندارند و بدین‌سان این رویکرد از رویکرد حداکثری نیز فاصله می‌گیرد<ref>خسروپناه، عبدالحسین، انتظارات بشر از دین، ص۲۵ و ۴۳۲-۴۳۳ و بخش چهارم.</ref>.
+برای آشنایی با [[آموزه‌های اسلام]] در عرصه‌های مختلف می‌‌توان به قطره‌ای از این اقیانوس چنین اشاره کرد:
+#'''در [[اقتصاد]]''': [[عدالت]] اقتصادی<ref>{{متن قرآن|لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَيِّنَاتِ وَأَنْزَلْنَا مَعَهُمُ الْكِتَابَ وَالْمِيزَانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ وَأَنْزَلْنَا الْحَدِيدَ فِيهِ بَأْسٌ شَدِيدٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ وَلِيَعْلَمَ اللَّهُ مَنْ يَنْصُرُهُ وَرُسُلَهُ بِالْغَيْبِ إِنَّ اللَّهَ قَوِيٌّ عَزِيزٌ}} «ما پیامبرانمان را با برهان‌ها (ی روشن) فرستادیم و با آنان کتاب و ترازو فرو فرستادیم تا مردم به دادگری برخیزند و (نیز) آهن را فرو فرستادیم که در آن نیرویی سخت و سودهایی برای مردم است و تا خداوند معلوم دارد چه کسی در نهان، (دین) او و پیامبرانش را یاری می‌کند؛ بی‌گمان خداوند توانمندی پیروزمند است» سوره حدید، آیه ۲۵؛ {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ شُهَدَاءَ لِلَّهِ وَلَوْ عَلَى أَنْفُسِكُمْ أَوِ الْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ إِنْ يَكُنْ غَنِيًّا أَوْ فَقِيرًا فَاللَّهُ أَوْلَى بِهِمَا فَلَا تَتَّبِعُوا الْهَوَى أَنْ تَعْدِلُوا وَإِنْ تَلْوُوا أَوْ تُعْرِضُوا فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا}} «ای مؤمنان! به دادگری بپاخیزید و برای خداوند گواهی دهید هر چند به زیان خود یا پدر و مادر و یا نزدیکان (تان) باشد و اگر (هر یک از دو طرف دعوا) دارا باشد یا نادار، خداوند به (دستگیری از) هر دو سزاوارتر است، پس (در گواهی دادن) از هوا (ی نفس) پیروی نکنید که به یک سو‌گرایید و اگر (در گواهی دادن) زبان بگردانید یا (از آن) رو برتابید بی‌گمان خداوند از آنچه می‌کنید آگاه است» سوره نساء، آیه ۱۳۵؛ {{متن قرآن|فَلِذَلِكَ فَادْعُ وَاسْتَقِمْ كَمَا أُمِرْتَ وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَهُمْ وَقُلْ آمَنْتُ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ مِنْ كِتَابٍ وَأُمِرْتُ لِأَعْدِلَ بَيْنَكُمُ اللَّهُ رَبُّنَا وَرَبُّكُمْ لَنَا أَعْمَالُنَا وَلَكُمْ أَعْمَالُكُمْ لَا حُجَّةَ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمُ اللَّهُ يَجْمَعُ بَيْنَنَا وَإِلَيْهِ الْمَصِيرُ}} «پس به همین (یگانگی مردم را) فرا خوان و چنان که فرمان یافته‌ای پایداری کن و از هوس‌های آنان پیروی مکن و بگو: به هر کتابی که خداوند فرو فرستاده است ایمان دارم و فرمان یافته‌ام که میان شما دادگری کنم، خداوند پروردگار ما و شماست، کردارهای ما از آن ما و کردارهای شما از آن شما، هیچ چالشی میان ما و شما نیست، خداوند میان ما را جمع می‌گرداند و بازگشت (هر چیز) به سوی اوست» سوره شوری، آیه ۱۵؛ {{متن قرآن|مَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُرَى فَلِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ كَيْ لَا يَكُونَ دُولَةً بَيْنَ الْأَغْنِيَاءِ مِنْكُمْ وَمَا آتَاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ}} «آنچه خداوند از (دارایی‌های) اهل این شهرها بر پیامبرش (به غنیمت) بازگرداند از آن خداوند و پیامبر و خویشاوند و یتیمان و مستمندان و در راه مانده است تا میان توانگران شما دست به دست نگردد و آنچه پیامبر به شما می‌دهد بگیرید و از آنچه شما را از آن باز می‌دارد دست بکشید و از خداوند پروا کنید که خداوند، سخت کیفر است» سوره حشر، آیه ۷؛ {{متن قرآن|لَا يَنْهَاكُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِينَ لَمْ يُقَاتِلُوكُمْ فِي الدِّينِ وَلَمْ يُخْرِجُوكُمْ مِنْ دِيَارِكُمْ أَنْ تَبَرُّوهُمْ وَتُقْسِطُوا إِلَيْهِمْ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ}} «خداوند شما را از نیکی ورزیدن و دادگری با آنان که با شما در کار دین جنگ نکرده‌اند و شما را از خانه‌هایتان بیرون نرانده‌اند باز نمی‌دارد؛ بی‌گمان خداوند دادگران را دوست می‌دارد» سوره ممتحنه، آیه ۸.</ref>؛ استقلال و قدرت اقتصادی<ref>{{متن قرآن|وَإِلَى ثَمُودَ أَخَاهُمْ صَالِحًا قَالَ يَا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ هُوَ أَنْشَأَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ وَاسْتَعْمَرَكُمْ فِيهَا فَاسْتَغْفِرُوهُ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ إِنَّ رَبِّي قَرِيبٌ مُجِيبٌ}} «و به سوی (قوم) ثمود برادر آنان صالح را (فرستادیم)، گفت: ای قوم من! خداوند را بپرستید که خدایی جز او ندارید، او شما را از زمین پدیدار کرد و شما را در آن به آبادانی گمارد پس، از او آمرزش بخواهید سپس به درگاه وی توبه کنید که پروردگار من، پاسخ دهنده‌ای است» سوره هود، آیه ۶۱؛ {{متن قرآن|الَّذِينَ يَتَرَبَّصُونَ بِكُمْ فَإِنْ كَانَ لَكُمْ فَتْحٌ مِنَ اللَّهِ قَالُوا أَلَمْ نَكُنْ مَعَكُمْ وَإِنْ كَانَ لِلْكَافِرِينَ نَصِيبٌ قَالُوا أَلَمْ نَسْتَحْوِذْ عَلَيْكُمْ وَنَمْنَعْكُمْ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ فَاللَّهُ يَحْكُمُ بَيْنَكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَنْ يَجْعَلَ اللَّهُ لِلْكَافِرِينَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ سَبِيلًا}} «آنان که چشم بر شما دارند، اگر از سوی خداوند پیروزی‌یی بهره شما گردد، می‌گویند: آیا با شما نبودیم؟ و اگر کافران را بهره‌ای باشد، می‌گویند آیا ما بر شما دست نیافته‌ایم و شما را از (گزند) مؤمنان باز نداشته‌ایم؟ آری، خداوند در روز رستخیز میان شما داوری خواهد کرد و هرگز خداوند برای کافران به زیان مؤمنان راهی نمی‌گشاید» سوره نساء، آیه ۱۴۱؛ {{متن قرآن|وَلَا تَهِنُوا وَلَا تَحْزَنُوا وَأَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ}} «و سستی نورزید و اندوهگین مباشید که اگر مؤمن باشید شما برترید» سوره آل عمران، آیه ۱۳۹؛ نهج البلاغه، نامه ۵٣.</ref> و انبوه [[احکام]] و [[آداب]] [[معاملات]] سالم و ناسالم در [[فقه]] [[اقتصادی]]؛
+#'''در [[علوم تربیتی]]''': [[اهداف]] [[تربیت اسلامی]]: [[رشد]]<ref>{{متن قرآن|وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ فَلْيَسْتَجِيبُوا لِي وَلْيُؤْمِنُوا بِي لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ}} «و چون بندگانم درباره من از تو پرسند من نزدیکم، دعاکننده چون مرا بخواند دعا (ی او) را پاسخ می‌دهم؛ پس باید دعوت مرا پاسخ دهند و به من ایمان آورند باشد که راهیاب شوند» سوره بقره، آیه ۱۸۶.</ref>، [[حیات طیبه]]<ref>{{متن قرآن|مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ}} «کسانی از مرد و زن که کار شایسته‌ای کنند؛ و مؤمن باشند، بی‌گمان آنان را با زندگانی پاکیزه‌ای زنده می‌داریم و به یقین نیکوتر از آنچه انجام می‌دادند پاداششان را خواهیم داد» سوره نحل، آیه ۹۷.</ref>، طهارت<ref>{{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ وَإِنْ كُنْتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُوا وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ مِنْهُ مَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ وَلَكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ وَلِيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ}} «ای مؤمنان! چون برای نماز برخاستید چهره و دست‌هایتان را تا آرنج بشویید و بخشی از سرتان را مسح کنید و نیز پاهای خود را تا برآمدگی روی پا و اگر جنب بودید غسل کنید و اگر بیمار یا در سفر بودید و یا از جای قضای حاجت آمدید یا با زنان آمیزش کردید و آبی نیافتید به خاکی پاک تیمّم کنید، با آن بخشی از چهره و دست‌های خود را مسح نمایید، خداوند نمی‌خواهد شما را در تنگنا افکند ولی می‌خواهد شما را پاکیزه گرداند و نعمت خود را بر شما تمام کند باشد که سپاس گزارید» سوره مائده، آیه ۶.</ref>، [[هدایت]]<ref>{{متن قرآن|وَعَدَكُمُ اللَّهُ مَغَانِمَ كَثِيرَةً تَأْخُذُونَهَا فَعَجَّلَ لَكُمْ هَذِهِ وَكَفَّ أَيْدِيَ النَّاسِ عَنْكُمْ وَلِتَكُونَ آيَةً لِلْمُؤْمِنِينَ وَيَهْدِيَكُمْ صِرَاطًا مُسْتَقِيمًا}} «خداوند غنیمت‌های فراوانی را به شما وعده داد که به دست می‌آورید، آنگاه این (وعده) را برایتان پیش افکند و دست مردم را از شما کوتاه کرد و (چنین کرد) تا نشانه‌ای برای مؤمنان باشد و شما را به راهی راست رهنمون گردد» سوره فتح، آیه ۲۰.</ref>، [[عبادت]]<ref>{{متن قرآن|وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ}} «و پریان و آدمیان را نیافریدم جز برای آنکه مرا بپرستند» سوره ذاریات، آیه ۵۶.</ref>، [[نیازهای روحی]] و [[معنوی]] [[انسان]]<ref>{{متن قرآن|وَكَانُوا يَنْحِتُونَ مِنَ الْجِبَالِ بُيُوتًا آمِنِينَ}} «و آنان در (دل) کوه‌ها خانه‌هایی (استوار) با (گمان) ایمنی می‌تراشیدند» سوره حجر، آیه ۸۲؛ {{متن قرآن|وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ}} «و از نشانه‌های او این است که از خودتان همسرانی برایتان آفرید تا کنار آنان آرامش یابید و میان شما دلبستگی پایدار و مهر پدید آورد؛ بی‌گمان در این، نشانه‌هایی است برای گروهی که می‌اندیشند» سوره روم، آیه ۲۱.</ref>، گرایشهای [[فطری]] [[انسان]]: [[خداگرایی]]<ref>{{متن قرآن|فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفًا فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا لَا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذَلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ}} «بنابراین با درستی آیین روی (دل) را برای این دین راست بدار! بر همان سرشتی که خداوند مردم را بر آن آفریده است؛ هیچ دگرگونی در آفرینش خداوند راه ندارد؛ این است دین استوار اما بیشتر مردم نمی‌دانند» سوره روم، آیه ۳۰.</ref>، جمالگرایی<ref>{{متن قرآن|وَالْأَنْعَامَ خَلَقَهَا لَكُمْ فِيهَا دِفْءٌ وَمَنَافِعُ وَمِنْهَا تَأْكُلُونَ * وَلَكُمْ فِيهَا جَمَالٌ حِينَ تُرِيحُونَ وَحِينَ تَسْرَحُونَ}} «و چارپایان را آفرید که در (پوست) آنان برای شما گرما و سودهایی (دیگر) است و از آنها می‌خورید * و شامگاهان که (آنها را) به آغل باز می‌گردانید و پگاهان که به چراگاه می‌برید برای شما در آنها زیبایی (نهفته) است» سوره نحل، آیه ۵-۶.</ref>، [[عزت‌طلبی]]<ref>{{متن قرآن|تِلْكَ الدَّارُ الْآخِرَةُ نَجْعَلُهَا لِلَّذِينَ لَا يُرِيدُونَ عُلُوًّا فِي الْأَرْضِ وَلَا فَسَادًا وَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ}} «آنک سرای واپسین! آن را برای کسانی می‌نهیم که بر آنند تا در روی زمین، نه گردنکشی کنند و نه تباهی؛ و سرانجام (نیکو) از آن پرهیزگاران است» سوره قصص، آیه ۸۳.</ref> و خلودگرایی<ref>{{متن قرآن|فَوَسْوَسَ إِلَيْهِ الشَّيْطَانُ قَالَ يَا آدَمُ هَلْ أَدُلُّكَ عَلَى شَجَرَةِ الْخُلْدِ وَمُلْكٍ لَا يَبْلَى}} «اما شیطان او را وسوسه کرد، گفت: ای آدم! می‌خواهی تو را به درخت جاودانگی و (آن) فرمانروایی که فرسوده نمی‌شود راهبر شوم» سوره طه، آیه ۱۲۰.</ref>.
+#'''در [[سیاست]]''': الهیبودن [[حکومت]]<ref>{{متن قرآن|وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الْأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَلَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضَى لَهُمْ وَلَيُبَدِّلَنَّهُمْ مِنْ بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْنًا يَعْبُدُونَنِي لَا يُشْرِكُونَ بِي شَيْئًا وَمَنْ كَفَرَ بَعْدَ ذَلِكَ فَأُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ}} «خداوند به کسانی از شما که ایمان آورده‌اند و کارهای شایسته کرده‌اند وعده داده است که آنان را به یقین در زمین جانشین می‌گرداند -چنان که کسانی پیش از آنها را جانشین گردانید- و بی‌گمان دینی را که برای آنان پسندیده است برای آنها استوار می‌دارد و (حال) آنان را از پس هراس به آرامش بر می‌گرداند؛ (آنان) مرا می‌پرستند و چیزی را شریک من نمی‌گردانند و کسانی که پس از این کفر ورزند نافرمانند» سوره نور، آیه ۵۵.</ref>، گسترش عدالت<ref>{{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَمَانَاتِ إِلَى أَهْلِهَا وَإِذَا حَكَمْتُمْ بَيْنَ النَّاسِ أَنْ تَحْكُمُوا بِالْعَدْلِ إِنَّ اللَّهَ نِعِمَّا يَعِظُكُمْ بِهِ إِنَّ اللَّهَ كَانَ سَمِيعًا بَصِيرًا}} «خداوند به شما فرمان می‌دهد که امانت‌ها را به صاحب آنها باز گردانید و چون میان مردم داوری می‌کنید با دادگری داوری کنید؛ بی‌گمان خداوند به کاری نیک اندرزتان می‌دهد؛ به راستی خداوند شنوایی بیناست» سوره نساء، آیه ۵۸.</ref>، [[نفی استکبار]]<ref>{{متن قرآن|وَقَالَ الَّذِينَ لَا يَرْجُونَ لِقَاءَنَا لَوْلَا أُنْزِلَ عَلَيْنَا الْمَلَائِكَةُ أَوْ نَرَى رَبَّنَا لَقَدِ اسْتَكْبَرُوا فِي أَنْفُسِهِمْ وَعَتَوْا عُتُوًّا كَبِيرًا}} «و آنان که به لقای ما امیدوار نیستند می‌گویند: چرا بر ما فرشتگان را فرو نفرستاده‌اند یا پروردگارمان را نمی‌بینیم؟ به راستی خود را بزرگ شمردند و سرکشی بزرگی ورزیدند» سوره فرقان، آیه ۲۱.</ref> [[ویژگی‌های حاکم]] و [[حقوق]] و [[تکالیف]] او، رابطه مردم و حکومت و...<ref>نهج البلاغه، نامه امام علی{{ع}} به مالک اشتر.</ref>.<ref>[[عبدالله محمدی|محمدی، عبدالله]]، [[انتظار اعتدالی بشر از دین (مقاله)|مقاله «انتظار اعتدالی بشر از دین»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|فرهنگنامه کلام جدید]]، ص ۲۲۷.</ref>
 == منابع ==
@@ خط ۲۹۳: / خط ۳۰۷: @@
 # [[پرونده:IM010879.jpg|22px]] [[محمد کاشی‌زاده|کاشی‌زاده، محمد]]، [[جامعه‌شناسی دین (مقاله)|مقاله «جامعه‌شناسی دین»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|'''فرهنگنامه کلام جدید''']]
 # [[پرونده:IM010879.jpg|22px]] [[محمد صمدپور|صمدپور، محمد]]، [[جامعیت دین (مقاله)|مقاله «جامعیت دین»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|'''فرهنگنامه کلام جدید''']]
+# [[پرونده:IM010879.jpg|22px]] [[عبدالله محمدی|محمدی، عبدالله]]، [[انتظار اعتدالی بشر از دین (مقاله)|مقاله «انتظار اعتدالی بشر از دین»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|'''فرهنگنامه کلام جدید''']]
 {{پایان منابع}}