بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۶: | خط ۶: | ||
}} | }} | ||
==کلام عرفانی ([[کشف و شهود]])== | == کلام عرفانی ([[کشف و شهود]]) == | ||
یکی از روشهایی که در طرح و تبیین و [[دفاع]] از | یکی از روشهایی که در طرح و تبیین و [[دفاع]] از معتقدات دینی مطرح شده، دیدگاه عرفانی است. این دیدگاه مبتنی بر استفاده از کشف و شهود در مقابل استفاده از نقل و [[عقل]] و زمینه طرح این دیدگاه عقیدهای است که [[عرفا]] مطرح کردهاند و بر اساس آن، [[معرفت حقیقی]] و کامل، تنها از طریق کشف و شهود برای [[انسان]] حاصل میشود<ref>ر.ک: طاهری، حبیبالله، درسهایی از علم کلام، ج۱، ص۱۴۷.</ref>. | ||
==انگیزه و دلیل طرح== | == انگیزه و دلیل طرح == | ||
[[ناتوانی]] عقل و شیوه [[عقلانی]] باعث شد که عرفا شیوه دیگری را پیگیری کنند. ناتوانیهای عقل عبارت بودند از: | [[ناتوانی]] عقل و شیوه [[عقلانی]] باعث شد که عرفا شیوه دیگری را پیگیری کنند. ناتوانیهای عقل عبارت بودند از: | ||
#ایجاد | # ایجاد شور و [[عشق]] در انسان؛ | ||
#رساندن انسان به سر [[منزل]] مقصود در دیدار [[حق تعالی]]؛ | # رساندن انسان به سر [[منزل]] مقصود در دیدار [[حق تعالی]]؛ | ||
# [[گشایش]] گرههای [[فکری]] درباره [[شناخت]] [[حقیقت]] [[عالم ملکوت]] و [[حیات]] پس از [[مرگ]]<ref>ر.ک: ملاصدرا، تفسیر القرآن الکریم، ج۶، ص۵.</ref>؛ | # [[گشایش]] گرههای [[فکری]] درباره [[شناخت]] [[حقیقت]] [[عالم ملکوت]] و [[حیات]] پس از [[مرگ]]<ref>ر.ک: ملاصدرا، تفسیر القرآن الکریم، ج۶، ص۵.</ref>؛ | ||
# [[درک]] [[حقایق]] موجودات<ref>ملاصدرا، الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعه، ج۱، ص۵۳.</ref> و چگونگی ارتباط انسان با [[خداوند]]<ref>ملاصدرا، شرح اصول کافی، ص۴۳۸.</ref>. | # [[درک]] [[حقایق]] موجودات<ref>ملاصدرا، الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعه، ج۱، ص۵۳.</ref> و چگونگی ارتباط انسان با [[خداوند]]<ref>ملاصدرا، شرح اصول کافی، ص۴۳۸.</ref>. | ||
بدین منظور ایشان شیوه دیگری را پی گرفتند که برخلاف روش [[عقلی]]، بر مفاهیم و استدلالهای [[فلسفی]] تکیه ندارد، بلکه برای فرد با چشیدن و | |||
بدین منظور ایشان شیوه دیگری را پی گرفتند که برخلاف روش [[عقلی]]، بر مفاهیم و استدلالهای [[فلسفی]] تکیه ندارد، بلکه برای فرد با چشیدن و مشاهده واقعیت [[امور اعتقادی]]، باوری مستحکم و زوالناپذیر ایجاد میشود. | |||
'''نقد و بررسی''': این شیوه از چند دیدگاه ایراد دارد: | '''نقد و بررسی''': این شیوه از چند دیدگاه ایراد دارد: | ||
#ابهام ادعا: اولین ایراد این ادعا آن است که ابهام دارد؛ اگر مراد از این شیوه، آن است که تنها راه رسیدن به [[اعتقادات]]، روش کشف و شهود است، این سخن، تام نیست و ترجیح راه [[قلب]] و کشف و شهود بر راه عقل نادرست است؛ زیرا هر یک از این دو راه قلمرو مخصوص به خود را دارند و آنجا که جای عقل و [[استدلال]] است صرفاً با [[تصفیه نفس]] نمیتوان به آن رسید و بر فرض رسیدن، راه عقل و قلب تعارضی نخواهند داشت. اما اگر مراد این افراد آن است که گرچه شیوه عقلی نادرست نیست، ولی این شیوه ناکافی است و به اصطلاح، سقف پرواز [[عقل]] کوتاه است، این سخن [[درستی]] است<ref>ر.ک: مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ج۶، ص۸۷۹.</ref>. | # ابهام ادعا: اولین ایراد این ادعا آن است که ابهام دارد؛ اگر مراد از این شیوه، آن است که تنها راه رسیدن به [[اعتقادات]]، روش کشف و شهود است، این سخن، تام نیست و ترجیح راه [[قلب]] و کشف و شهود بر راه عقل نادرست است؛ زیرا هر یک از این دو راه قلمرو مخصوص به خود را دارند و آنجا که جای عقل و [[استدلال]] است صرفاً با [[تصفیه نفس]] نمیتوان به آن رسید و بر فرض رسیدن، راه عقل و قلب تعارضی نخواهند داشت. اما اگر مراد این افراد آن است که گرچه شیوه عقلی نادرست نیست، ولی این شیوه ناکافی است و به اصطلاح، سقف پرواز [[عقل]] کوتاه است، این سخن [[درستی]] است<ref>ر.ک: مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ج۶، ص۸۷۹.</ref>. | ||
#کمی فایده: اشکال دیگر این شیوه آن است که استفاده از آن تنها برای برخی از [[انسانها]] ممکن است، درحالیکه بر همه آنها [[معرفت]] مسائل [[کلامی]] لازم است و [[تقلید]] در [[اصول دین]] جایز نیست. | # کمی فایده: اشکال دیگر این شیوه آن است که استفاده از آن تنها برای برخی از [[انسانها]] ممکن است، درحالیکه بر همه آنها [[معرفت]] مسائل [[کلامی]] لازم است و [[تقلید]] در [[اصول دین]] جایز نیست. | ||
#ناممکن بودن | # ناممکن بودن ارزیابی دقیق: از این گذشته در این شیوه، راه [[اشتباه]] و [[فریب خوردن]] بسیار باز است و چون ارزیابی و [[داوری]] درباره صحت و سقم آنها کاری سخت و گاه غیرممکن است، احتمال به [[بیراهه]] رفتن سالک هم وجود دارد. | ||
#انتقالپذیر نبودن: در مواردی که [[عارف]] با [[کشف و شهود]]، به [[درستی]] و بدون [[خطا]] به واقعیتی [[دینی]] معرفت باشد، این معرفت، شخصی خواهد بود که انتقالپذیر به دیگری نخواهد بود. | # انتقالپذیر نبودن: در مواردی که [[عارف]] با [[کشف و شهود]]، به [[درستی]] و بدون [[خطا]] به واقعیتی [[دینی]] معرفت باشد، این معرفت، شخصی خواهد بود که انتقالپذیر به دیگری نخواهد بود. | ||
#احتیاج به پشتوانه [[عقلی]]: استناد به کشف و شهود، حتی برای خود شخص در صورتی صحیح است، که ابتدا اصل [[ضرورت]] [[دانش]] [[شهودی]] و | # احتیاج به پشتوانه [[عقلی]]: استناد به کشف و شهود، حتی برای خود شخص در صورتی صحیح است، که ابتدا اصل [[ضرورت]] [[دانش]] [[شهودی]] و حجیت آن [[اثبات]] شده باشد و اثبات این امور نیز تنها از طریق [[عقل]] و تحلیل عقلی ممکن است؛ بنابراین راه کشف و شهود، راه مستقلی از راه عقلی نیست<ref>[[حسن رضائی|رضائی، حسن]]، [[کلام عرفانی (مقاله)|مقاله «کلام عرفانی»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۳۵۹.</ref>. | ||
== منابع == | == منابع == | ||