نامه اعمال: تفاوت میان نسخه‌ها

{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = قیامت | عنوان مدخل  = | مداخل مرتبط = [[نامه اعمال در معارف دعا و زیارات]] | پرسش مرتبط  = }}

یکی از مسلمات [[اعتقادات اسلامی]] که در [[آیات]] و [[روایات]] فراوانی بر آن تأکید شده، این است که همه [[اعمال]] ما از [[نیک]] و بد ثبت و ضبط و در [[نامه عمل]] ما نوشته می‌شوند؛ اما نامه اعمال چه ویژگی‌هایی دارد؟ و چند نوع نامه اعمال وجود دارد؟ ماهیت آنها چیست؟ فلسفه وجودی آنها چیست؟ از پرسش‌هایی است که پاسخ آنها در ادامه بیان می‌شود:

با توجه به [[آیات قرآن]] و روایات نقل شده درباره نامه اعمال می‌توان به ویژگی‌هایی زیر درباره آن اشاره کرد:

# تمام رفتارهای [[انسان‌ها]] حتی آثار اعمال نیز در نامه اعمال ثبت می‌شود: {{متن قرآن|إِنَّا نَحْنُ نُحْيِي الْمَوْتَى وَنَكْتُبُ مَا قَدَّمُوا وَآثَارَهُمْ وَكُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنَاهُ فِي إِمَامٍ مُبِينٍ}}<ref>«ما خود، مردگان را زنده می‌گردانیم و هر چه را پیش فرستاده‌اند و آنچه را از آنان بر جای مانده است می‌نگاریم و هر چیزی را در نوشته‌ای روشن بر شمرده‌ایم» سوره یس، آیه ۱۲.</ref>.

# نویسندگان نامه اعمال دو فرشته‌اند که در طرف راست و چپ هر [[انسانی]] حاضرند: {{متن قرآن|إِذْ يَتَلَقَّى الْمُتَلَقِّيَانِ عَنِ الْيَمِينِ وَعَنِ الشِّمَالِ قَعِيدٌ * مَا يَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ إِلَّا لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ}}<ref>«(آدمی باید یاد کند) هنگامی را که دو فرشته فراگیرنده که از راست و چپ (او) نشسته‌اند، (کارهای او را) فرا می‌گیرند * هیچ سخنی بر زبان نمی‌آورد مگر آنکه نزد او فرشته مراقبی حاضر است (تا آن سخن را بنویسد)» سوره ق، آیه ۱۷-۱۸.</ref>. اما برخی از [[اعمال]] را فقط [[خداوند متعال]] ثبت می‌کند و به خاطر [[رحمت]] و ستاریت نمی‌گذارد [[فرشتگان]] او بر بعضی از اعمال آدمی [[آگاه]] شوند: {{متن حدیث|وَ كُنْتَ أَنْتَ الرَّقِيبَ عَلَيَّ مِنْ وَرَائِهِمْ وَ الشَّاهِدَ لِمَا خَفِيَ عَنْهُمْ وَ بِرَحْمَتِكَ أَخْفَيْتَهُ وَ بِفَضْلِكَ سَتَرْتَهُ}}<ref>قمی، شیخ عباس، مفاتیح الجنان، دعای کمیل.</ref>؛ و تو بر من از پس آنها [[نگهبان]] بودی و [[شاهد]] آنچه بر ایشان مخفی بود و تو به رحمت خود آن را مخفی کردی و به فضل خود پوشاندی<ref>[[مهدی جدی|جدی، مهدی]]، [[نامه اعمال (مقاله)|مقاله «نامه اعمال»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۳۶۷.</ref>.

در [[قرآن کریم]] واژه کتاب مربوط به [[بندگان]] به سه صورت آمده است:

# نامه‌ای که مخصوص هر [[انسانی]] است و تمام جزئیات اعمال او در آن آمده است: {{متن قرآن|وَكُلَّ إِنْسَانٍ أَلْزَمْنَاهُ طَائِرَهُ فِي عُنُقِهِ وَنُخْرِجُ لَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ كِتَابًا يَلْقَاهُ مَنْشُورًا * اقْرَأْ كِتَابَكَ كَفَى بِنَفْسِكَ الْيَوْمَ عَلَيْكَ حَسِيبًا}}<ref>«و کارنگاشت هر انسانی را به گردن وی بربسته‌ایم و روز رستخیز برای او کارنامه‌ای برمی‌آوریم که آن را برگشوده می‌بیند * کارنامه‌ات را (خود) بخوان که امروز تو خود بر خویش حسابرسی را بسنده‌ای» سوره اسراء، آیه ۱۳-۱۴.</ref>. تعبیر {{متن قرآن|كُلَّ إِنْسَانٍ}} (هر انسانی) و همچنین {{متن قرآن|كِتَابَكَ}} (نامه اعمال خودت) دلیل روشنی درباره این نامه اعمال اختصاصی است.

بنابراین، به نظر می‌رسد که برای هر [[انسانی]] سه نوع کتاب یا [[نامه عمل]] وجود دارد و بر این اساس که این سه کتاب، نامه‌های [[اعمال]] جداگانه‌ای باشند، ثبت یک عمل در سه نامه و کتاب برای تأکید بر این مطلب است که [[انسان]] بداند اعمال او در کتاب‌های متعددی ثبت و ضبط می‌شود و امکان ندارد کاری از او سر بزند و [[روز قیامت]] [[محاسبه]] نشود<ref>ر.ک: مکارم شیرازی، ناصر، و همکاران، پیام قرآن، ج۶، ص۱۱۰-۱۱۱.</ref>.<ref>[[مهدی جدی|جدی، مهدی]]، [[نامه اعمال (مقاله)|مقاله «نامه اعمال»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۳۶۸.</ref>

نامه اعمال در [[قیامت]] چیزی مانند ورق‌های کاغذ و دفتر و کتاب معمولی نیست؛ زیرا در این صورت به هزاران برگ نیاز هست که اعمال یک عمر را در آن بنویسند و چنین کتابی برای همه به آسانی مطالعه‌شدنی نیست، درحالی‌که از [[آیات]] و [[روایات]] به خوبی استفاده می‌شود که [[اعمال انسان]] در آن چنان ثبت است که با یک نگاه می‌توان بر آنها [[آگاه]] شد. همچنین، خطوط و نقوش معمولی چنان نیست که انکارپذیر نباشد، درحالی‌که از آیات و روایات فهمیده می‌شود که محتوای این کتاب انکارشدنی نیست<ref>مکارم شیرازی، ناصر، و همکاران، پیام قرآن، ج۶، ص۱۰۳-۱۰۴.</ref>.

# نامه اعمال، در حقیقت آثار [[تکوینی]] اعمال انسان است که در [[آخرت]] تجلی می‌کند. توضیح اینکه، اعمال انسان همانگونه که در درون [[جان]] او اثر می‌گذارد در عالم بیرون، در فضا و هوای اطراف، در زمینی که در آن [[زندگی]] می‌کنیم و در همه چیز اثر دارد و گویی بر آنها نقش می‌بندد، نقوشی که به کمک قوا و نیروهای [[عالم هستی]] و [[فرشتگان]] در [[دل]] این موجودات، ثبت و در [[قیامت]] پرده از آن برداشته و آشکار می‌شود. این آثار از تمام محیط بیرون گردآوری و فشرده و به دست هرکس داده می‌شود و با یک نگاه در آن حال هرکس معلوم است. این آثار در دنیا برای ما محسوس و درک‌شدنی نیست اما بی‌شک آنها وجود دارند و در روز قیامت که دید دیگری خواهیم داشت همه اینها را می‌بینیم و آنها را تصدیق می‌کنیم<ref>مکارم شیرازی، ناصر، و همکاران، پیام قرآن، ج۶، ص۱۰۵-۱۰۶.</ref>.<ref>[[مهدی جدی|جدی، مهدی]]، [[نامه اعمال (مقاله)|مقاله «نامه اعمال»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۳۶۹.</ref>

اینکه در [[آیات]] و [[روایات]] بسیاری درباره نامه اعمال، که در آن تمام جزئیات [[اعمال]] و سخنان و نیات [[انسان]] ثبت می‌شود، سخن گفته شده، برای آثار [[تربیتی]] فراوان آن است. [[ایمان]] به موضوع [[نامه عمل]] که هر عمل کوچک و بزرگی در آن ثبت می‌شود و فرشتگانی که شب و [[روز]] با [[انسان]] و [[مأمور]] ثبت و ضبط این [[اعمال]] هستند و ایمان به این [[حقیقت]] که در صحنه [[محشر]] نامه اعمال در برابر دیده همگان گشوده و تمام [[گناهان]] پنهان در آن نمایان می‌شود و مایه رسوایی در میان [[دوست]] و [[دشمن]] است عامل بازدارنده عجیبی از گناهان است، مثل کسی که می‌داند دائما یک دستگاه کاملاً مجهز فیلم‌برداری در خلوت و [[اجتماع]] از درون و بیرون او فیلم‌برداری می‌کند و سرانجام تمام این فیلم‌ها به صورت پرونده در یک دادگاه مطرح می‌شود. این شخص به‌طور [[یقین]] کاملاً مراقب اعمال و [[رفتار]] خویش خواهد بود و خواهد کوشید کوچک‌ترین [[لغزش]] و خطایی از او صادر نشود.