اجتهاد در لغت: تفاوت میان نسخه‌ها

== مقدمه ==

واژه «اجتهاد» به صیغه افتعال در [[قرآن کریم]] به چشم نمی‌خورد، اما به صورت مصدر در موارد متعدد ذکر شده و به همان معانی لغوی به کار رفته است. البته در برخی موارد به ضم جیم آمده است، مانند [[آیه مبارکه]] {{متن قرآن|وَالَّذِينَ لَا يَجِدُونَ إِلَّا جُهْدَهُمْ}}<ref>«کسانی که جز توان (اندک) خود چیزی (برای دادن صدقه) نمی‌یابند» سوره توبه، آیه ۷۹.</ref> که در آن، «جهد» به معنای نیرو و توان است<ref>فضل بن حسن طبرسی، مجمع البیان، ج۵-۶، ص۸۴.</ref>، و در برخی موارد به فتح جیم آمده است، مانند [[آیه شریفه]] {{متن قرآن|وَأَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمَانِهِمْ}}<ref>«و سخت‌ترین سوگندهایشان را به خداوند خوردند که اگر نشانه‌ای برای آنان بیاید به آن ایمان می‌آورند» سوره انعام، آیه ۱۰۹.</ref>. این جمله در [[آیات]] متعدد ذکر شده است. واژۀ «جَهد» که در این جمله به کار رفته، در [[آیه]] ۱۰۹ [[سوره انعام]]<ref>فضل بن حسن طبرسی، مجمع البیان، ج۳-۴، ص۵۴۰.</ref>، آیه ۵۳ [[سوره مائده]]<ref>فضل بن حسن طبرسی، مجمع البیان، ج۳-۴، ص۳۲۰.</ref> و [[آیه]] ۳۸ [[سوره نحل]]<ref>فضل بن حسن طبرسی، مجمع البیان، ج۵-۶، ص۵۵۵.</ref> به معنای کوشش و تلاش است و در آیه ۵۳ [[سوره نور]]<ref>فضل بن حسن طبرسی، مجمع البیان، ج۷-۸، ص۲۳۸.</ref> و آیه ۴۲ [[سوره فاطر]]<ref>فضل بن حسن طبرسی، مجمع البیان، ج۷-۸، ص۶۴۴.</ref> به معنای توان و نیروست.

واژه «[[اجتهاد]]» و مشتقات آن در سخنان معصومان نیز به همان معنای لغوی به کار رفته است؛ مانند: {{متن حدیث|إِنَّكَ لَنْ تَبْلُغَ فِي النَّظَرِ لِنَفْسِكَ وَ إِنِ اجْتَهَدْتَ مَبْلَغَ نَظَرِي}}<ref>تو هر چه هم کوشش کنی و مصالح خود را در نظر بگیری، آن اندازه که من درباره تو تشخیص می‌‌دهم، تشخیص نخواهی داد» (نهج البلاغه، ترجمه رضا آشتیانی و محمدجعفر امامی، نامه ۳۱، ص۱۸۵).</ref>؛ {{متن حدیث|تَجْتَهِدَ لِنَفْسِكَ فِي اتِّبَاعِ مَا عَهِدْتُ إِلَيْكَ فِي عَهْدِي هَذَا}}<ref>«برای پیروی از این عهدنامه کوشش نما» (نهج البلاغه، ترجمه رضا آشتیانی و محمدجعفر امامی، نامه ۳۱، ص۱۸۰).</ref>؛ {{متن حدیث|وَ يَحِقُّ عَلَى الْمُسْلِمِينَ الِاجْتِهَادُ فِي التَّوَاصُلِ وَ التَّعَاوُنُ عَلَى التَّعَاطُفِ وَ الْمُوَاسَاةُ لِأَهْلِ الْحَاجَةِ}}<ref>محمد بن یعقوب کلینی، اصول کافی، ج۲، ص۱۷۴؛ «بر مسلمانان سزاوار است که در پیوستن به یکدیگر و همکاری در رسیدگی به همدیگر و یاری نیازمندان بکوشند».</ref>. این واژه به تدریج از معانی لغوی خود که صرف نیرو و توان یا تلاش و کوشش در انجام کار می‌باشد، دور شده و در معنای اصطلاحی دیگری به کار گرفته شده است<ref>[[محمد اسحاق عارفی|عارفی، محمد اسحاق]]، [[خاتمیت و پرسش‌های نو ج۱ (کتاب)|خاتمیت و پرسش‌های نو ج۱]]، ص ۲۳۸.</ref>.