آیه ولایت: تفاوت میان نسخه‌ها

۴٬۸۵۲ بایت حذف‌شده ،  ‏۲۵ اکتبر ۲۰۲۵
بدون خلاصۀ ویرایش
برچسب: پیوندهای ابهام‌زدایی
خط ۲۸: خط ۲۸:
بر اساس [[روایات]] فراوان در منابع [[شیعه]] و [[اهل سنت]]، [[آیه ولایت]] {{متن قرآن|إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ}}<ref>«سرور شما تنها خداوند است و پیامبر او و (نیز) آنانند که ایمان آورده‌اند، همان کسان که نماز برپا می‌دارند و در حال رکوع زکات می‌دهند» سوره مائده، آیه ۵۵.</ref> در [[شأن]] [[امام علی]] {{ع}} نازل شده است.
بر اساس [[روایات]] فراوان در منابع [[شیعه]] و [[اهل سنت]]، [[آیه ولایت]] {{متن قرآن|إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ}}<ref>«سرور شما تنها خداوند است و پیامبر او و (نیز) آنانند که ایمان آورده‌اند، همان کسان که نماز برپا می‌دارند و در حال رکوع زکات می‌دهند» سوره مائده، آیه ۵۵.</ref> در [[شأن]] [[امام علی]] {{ع}} نازل شده است.


[[ثعلبی]] در [[تفسیر]] خود، از [[ابوذر غفاری]] نقل کرده است: روزی همراه [[رسول خدا]]{{صل}} نماز ظهر را به جا آوردم. گدایی در [[مسجد]] از [[مردم]] درخواست کمک کرد، اما هیچ کس به او چیزی نداد. او دستش را به [[آسمان]] بلند کرد و گفت: خدایا! [[شاهد]] باش که من در مسجد پیامبرت{{صل}} از مردم کمک خواستم و هیچ کس به من چیزی نداد، در این حال علی در [[نماز]] و در حال [[رکوع]] بود و با انگشت دست راستش که در آن انگشتری بود، به او اشاره کرد و آن گدا انگشتر را از دست او در آورد، رسول خدا{{صل}} که این اتفاق را مى‌دید، رو به آسمان کرد و گفت: خدایا! برادرم [[موسی]] از تو درخواست کرد و گفت: پروردگارا! مرا [[شرح صدر]] ده و کارم را آسان گردان و گره از زبانم بگشاى؛ تا سخنان مرا بفهمند. و وزیرى از خاندانم براى من قرار ده... برادرم [[هارون]] را؛ با او پشتم را محکم کن. و او را در کارم [[شریک]] ساز<ref>سوره طه، آیه ۲۵-۳۵.</ref> و تو به او [[وحی]] کردی که با برادرت تو را [[یاری]] مى‌کنیم و برای شما دو نفر [[سلطان]] و قدرتی قرار مى‌دهیم که بر شما [[سیطره]] نیابند. خدایا من محمد [[پیامبر]] و برگزیده توام، پروردگارا! مرا [[شرح صدر]] ده و کارم را آسان گردان و و وزیرى از خاندانم براى من قرار ده، برادرم علی را، با او پشتم را محکم کن. ابوذرگفت: پیامبر، هنوز دعایش را به پایان نبرده بود که [[جبرئیل]]{{ع}} از جانب [[خدای عزوجل]]، این [[آیه]] را نازل کرد و گفت: ای محمد! بخوان: {{متن قرآن|إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ}}<ref>«سرپرست و ولىّ شما، تنها خداست و پیامبر او و آنها که ایمان آورده‌اند همان‌ها که نماز را برپا مى‌‌دارند، و در حال رکوع، زکات مى‌‌دهند» سوره مائده، آیه ۵۵.</ref>.<ref>همه مفسرین این روایت را نقل کرده‌اند، ر.ک: طبری؛ اسباب النزول واحدی؛ امام فخر رازی، التفسیر الکبیر و برای تفصیل بیشتر ر.ک: الغدیر؛ ج۲، ص۵۲-۵۳.</ref>.<ref>[[محسن اراکی|اراکی، محسن]]، [[امامت در قرآن (کتاب)|امامت در قرآن]]، ص۸۳-۸۴</ref>
بر پایه این [[روایات]] که برخی از آنها با اندکی تفاوت [[نقل]] شده، فقیری وارد [[مسجد]] [[پیامبر]] {{صل}} شد و تقاضای کمک کرد؛ ولی کسی چیزی به او نداد. او دست خود را به [[آسمان]] بلند کرد و گفت: خدایا! [[شاهد]] باش که من در [[مسجد رسول]] تو تقاضای کمک کردم؛ ولی کسی به من چیزی نداد. در همین حال، [[امام علی]] {{ع}} که در حال [[رکوع]] بود، با انگشت کوچک دست راست خود اشاره کرد. [[فقیر]] نزدیک آمد و انگشتر را از دست حضرت بیرون آورد و این [[آیه]] نازل شد<ref>احقاق الحق، ج۲، ص۳۹۹؛ شواهد التنزیل، ج۱، ص‌۲۰۹‌-‌۲۳۹.</ref>. [[ابوذر غفاری]] نیز همین [[شأن نزول]] را [[روایت]] کرده و در ادامه آورده است: در آن هنگام، [[پیامبر]] {{صل}} در حال [[نماز]] بود و این ماجرا را مشاهده کرد. هنگامی که از [[نماز]] فارغ شد، سر به سوی [[آسمان]] برداشت و گفت: خدایا! برادرم [[موسی]] از تو خواست که [[روح]] او را وسیع و‌کارها را بر او آسان کنی و گره از زبانش بگشایی تا [[مردم]] گفتارش را [[درک]] کنند و نیز تقاضا کرد [[هارون]] را که برادرش بود، [[وزیر]] و یاورش قرار دهی و به وسیله او، بر نیرویش بیفزایی و در کارهایش شریک سازی. خداوندا! من [[محمد]]، [[پیامبر]] و برگزیده توام. سینه مرا گشاده کن و [[کارها]] را بر من آسان ساز. از خاندانم، [[امام علی|علی]] {{ع}} را [[وزیر]] من گردان تا به وسیله‌اش پشتم [[قوی]] و محکم شود. هنوز دعای [[پیامبر]] {{صل}} پایان نیافته بود که [[جبرئیل]] [[آیه ولایت]] را نازل کرد<ref>مجمع البیان، ج‌۳، ص‌۳۲۴ و ۳۲۵.</ref>. <ref>[[علی خراسانی|خراسانی، علی]]، [[آیه ولایت ۱ (مقاله)|آیه ولایت]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱]]، ص۴۳۰ - ۴۳۶؛ [[سید اصغر ناظم‌زاده|ناظم‌زاده، سید اصغر]]، [[تجلی امامت (کتاب)|تجلی امامت]]، ص ۴۵.</ref>.


=== اعتبار [[روایات شأن نزول]] ===
از منظر برخی مفسران، [[روایات]] شأن نزولِ این آیه موافق [[قرآن]] است. <ref>طباطبایی، المیزان، سید محمد حسین، ج۶، ص۲۰</ref> چرا که بزرگان [[تفسیر]] و [[حدیث]] این احادیث را نقل کرده و با آنها [[مخالفت]] نکرده‌اند و برخی همچون [[ابن‌تیمیه]] که مخالفت کرده‌اند،[[دشمنی]] را به نهایت رسانده‌اند.<ref>طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان، ج۶، ص۲۵</ref> از این رو «اگر این‌همه [[روایت]] درباره [[شأن نزول]] این آیه، نادیده گرفته شود، باید به طور کلی از [[تفسیر قرآن]][[ چشم]] پوشید؛ چراکه وقتی به این‌همه روایت [[اطمینان]] نکنیم، چگونه می‌توانیم به یک یا دو روایتی که در تفسیر دیگر [[آیات قرآن]] نقل شده، اطمینان نماییم؟ <ref>طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان، ج۶، ص۸</ref>
[[روایت]] [[شأن]] نزولِ [[آیه ولایت]] را از [[امام]] [[علی بن أبی‌طالب]]{{ع}} <ref>حاکم نیشابوری، معرفة علوم الحديث، ج۱، ص۱۰۲</ref> و نیز از صحابه‌ای چون [[ابن‌عباس]]، <ref>بلاذري، جمل من أنساب الأشراف، ج۲، ص۱۵۰؛ فخر رازی، التفسير الكبير، ج۱۲، ص۳۸۳</ref>، [[عمار]] <ref>طبرانی، المعجم الاوسط، ج۶، ص۲۱۸</ref>، [[ابوذر]] <ref>فخر رازی، التفسير الكبير، ج۱۲، ص۳۸۳</ref>، [[عبدالله بن سلام]] <ref>طبری، الرياض النضرة في مناقب العشرة، ج۳، ص۲۰۸</ref>، [[جابر بن عبدالله انصاری]] <ref>حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، ج۱، ص۲۴۳</ref>، [[مقداد]] بن ‌أسود <ref>حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، ج۱، ص۲۱۰</ref>، اَنَس بن مالک <ref>حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، ج۱، ص۲۲۵</ref>، [[ابورافع]] [[مدنی]] <ref>طبرانی، المعجم الکبیر، ج۱، ص۳۲۰-۳۲۱، ح۹۵۵۹</ref> و گروهی از [[تابعین]] از جمله: [[عتبه]] بن [[حکیم]]، <ref>طبری، جامع البيان في تأويل القرآن، ج۱۰، ص۴۲۶؛ ابن أبی‌حاتم، تفسير القرآن العظيم، ج۴، ص۱۱۶۲</ref>، [[مجاهد بن جبر]] <ref>طبری، جامع البيان في تأويل القرآن، ج۱۰، ص۴۲۶</ref>، [[سلمه بن کهیل]] <ref>ابن أبی‌حاتم، تفسير القرآن العظيم، ج۴، ص۱۱۶۲</ref>، [[محمد حنفیه]] <ref>حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، ج۱، ص۲۰۸</ref>، [[عطاء بن سائب]]، <ref>حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، ج۱، ص۲۰۸</ref>، [[عبدالعزیز]] بن جریج <ref>حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، ج۱، ص۲۰۸</ref> نقل کرده‌اند.
 
به گفته شهاب الدین [[آلوسی]] از [[مفسران اهل‌سنت]]، از دیدگاه معظم [[محدثان]] [[سنی]] این [[آیه]] در‌ [[شأن حضرت علی]]{{ع}} را نازل شده است. <ref>آلوسی، روح المعاني في تفسير القرآن العظيم والسبع المثاني، ج۳، ص۳۵۲</ref>، با این‌ حال [[ابن‌تیمیه]] <ref>ابن‌تیمیه، احمد بن عبدالحلیم، منهاج السنة، ج۷، ص۹-۷</ref>، [[ابن‌کثیر]] <ref>ابن‌کثیر، تفسیر القرآن العظیم، ج۳، ص۱۲۵-۱۲۷</ref> و [[فخر رازی]] <ref>رازی، فخرالدین، التفسیر الکبیر، ج۱۲، ص۳۸۳-۳۸۵</ref>[[حدیث]] مربوط به این آیه را [[ضعیف]] شمرده‌اند. همچنین در برخی [[تفاسیر]] [[اهل‌سنت]]، درباره اینکه آیه در شأن چه‌ کسی نازل شده است، چهار نظر مطرح شده است:
#[[امام علی]]{{ع}}
#[[عبادة]] بن صامِت
#[[ابوبکر بن ابی‌قحافه]]
#تمام [[مسلمانان]] <ref>ابن‌جوزی، زاد المسیر، ج۱، ص۵۶۱</ref>.
 
[[جلال الدین سیوطی]] پس از نقل چندین سند از روایاتی که ثابت می‌کند این [[آیه در شأن امام علی]]{{ع}} نازل شده، از قاعده رجالی {{متن عربی|یقوی بعضها بعضا}} استفاده می‌کند و می‌گوید: «این شواهد همدیگر را تقویت می‌کنند» و می‌پذیرد که این [[آیه]] درباره [[علی بن أبی طالب]]{{ع}} نازل شده است. <ref>سیوطی، جلال الدین، لباب النقول، ج۱، ص۹۳</ref>
 
ابن‌شُعبه حَرّانی از [[علمای شیعه]] نیز در کتاب تُحَف‌ُالعقول [[احادیث]] [[شأن]] نزولِ آیهٔ [[ولایت]] را [[احادیث صحیح]] و جزو روایاتی دانسته که [[علما]] بر آنها [[اجماع]] دارند. <ref>حرانی، ابن شعبه، تحف‌العقول، ص۴۵۹</ref>
 
از نظر [[علامه طباطبایی]] هم [[روایات]] شأن نزولِ این آیه موافق [[قرآن]] است. <ref>طباطبایی، المیزان، سید محمد حسین، ج۶، ص۲۰</ref> به گفته وی، بزرگان [[تفسیر]] و [[حدیث]] این احادیث را نقل کرده و با آنها [[مخالفت]] نکرده‌اند و برخی همچون [[ابن‌تیمیه]] که مخالفت کرده‌اند،[[ دشمنی]] را به نهایت رسانده‌اند.<ref>طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان، ج۶، ص۲۵</ref> [[علامه]] [[معتقد]] است: «اگر این‌همه [[روایت]] درباره [[شأن نزول]] این آیه، نادیده گرفته شود، باید به طور کلی از [[تفسیر قرآن]][[ چشم]] پوشید؛ چراکه وقتی به این‌همه روایت [[اطمینان]] نکنیم، چگونه می‌توانیم به یک یا دو روایتی که در تفسیر دیگر [[آیات قرآن]] نقل شده، اطمینان نماییم؟ <ref>طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان، ج۶، ص۸</ref>


== مفردات آیه ==
== مفردات آیه ==
۱۳٬۷۷۸

ویرایش