آیه مباهله: تفاوت میان نسخه‌ها

آیه مباهله (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۲۳ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۱۵

۱۸٬۵۴۸ بایت اضافه‌شده ، ‏۲۳ نوامبر ۲۰۲۵

←‏دلالت آیه مباهله

دیداریویکی‌متن

فرقانی

مدیران

۱۳٬۷۷۸

ویرایش

@@ خط ۶۵: / خط ۶۵: @@
 == دلالت آیه مباهله ==
+=== دلالت بر حقانیت دین اسلام ===
+=== دلالت آیه بر [[افضلیت امام علی]]{{ع}} و سایر اهل بیت {{عم}} ===
+==== وجوه دلالت آیه بر افضلیت اهل بیت {{ع}} ====
+[[داستان مباهله]] و [[قول و فعل]] [[رسول خدا]]{{صل}} در جریان آن، از چند جهت بر [[افضلیت]] و [[برتری امیرالمؤمنین]]{{ع}} دلالت دارد.
+#جهت نخست آنکه اقدام رسول خدا{{صل}} و [[دعوت]] [[امیرالمؤمنین]]{{ع}}، حضرت صدیقة طـاهره{{س}}، امـام [[حسن مجتبی]] و [[امام حسین]]{{عم}} بیانگر این [[حقیقت]] است که آن بزرگواران محبوب‌ترین افراد نزد رسول خدا{{صل}} بودند و روشن است که محبوب‌ترین فرد نزد پیـامبر، بـا فـضیلت‌ترین افراد [[امت پیامبر]]{{صل}} نـیز خـواهد بود. به همین جهت علاوه بر [[علمای شیعه]]، برخی از [[عالمان]] [[سنی]] نیز به دلالت داستان مباهله بر احب [[الناس]] بودن [[اهل بیت]]{{عم}} نزد رسول خدا{{صل}} اعـتراف کـرده‌انـد؛ از جمله [[بیضاوی]]، <ref>رک: بیضاوی، تفسیر البیضاوی، بحاشیة الشهاب، ج3، ص33</ref>، شهاب الدین [[خفاجی]]،<ref>خفاجی، حاشیة الشهاب، ج3، ص32. خفاجی در میان سنیان در شمار ادیبان بزرگ است. وی همچنین مفسر، محدث، رجالی و مورخ است و حاشیه‌ای بـر تـفسیر بیضاوی نگاشته که به نام حاشیة الشهاب معروف است.</ref> [[خطیب شربینی]]<ref>خطیب شربینی، السراج المنیر، ج1، ص222</ref> و شـیخ سـلیمان الجمل.<ref>جمل، الجمل علی الجلالین، ج1، ص282</ref>.
+#جهت دیگری کـه بر [[افضلیت اهل بیت]]{{عم}} دلالت دارد آن است که [[عمل ]]رسول خدا{{صل}} و دعوت حضرتش از اهل بیت{{عم}} بـرای مـباهله با [[دشمنان دین]]، نشان از [[عظمت]] جایگاه و [[جلالت]] [[شأن]] ایشان نزد خـداوند دارد؛ زیـرا رسول خدا{{صل}} از میان [[همسران]] و [[خویشاوندان]] خود تنها امیرالمؤمنین، حضرت [[فاطمه]]، [[امام حسن مجتبی]] و امام حسین{{عم}} را بـرگزیده و احدی از [[بنی‌هاشم]] و خویشاوندان خود را در این امر با آن بزرگواران [[شریک]] نساخته تـا چـه رسـد به [[اصحاب]] و سایر [[مسلمانان]]! و چنان چه در میان مسلمانان احدی از نظر شأن و جایگاه نظیر اهـل بـیت{{عم}} بود، اختصاص این امر به ایشان وجهی نداشت.
+#یکی دیگر از وجوه دلالت [[داستان]] مـباهله بـر افضلیت اهل بیت{{عم}}، [[یاری دین خدا]] به دست ایشان است. زمـانی کـه رسـول [[خدا]]{{صل}} با اهل بیت خویش برای [[مباهله]] خارج شدند، به ایشان فرمودند: {{متن حدیث|اذا أنـا دَعـَوْتُ فأمّنُوا}}، «هرگاه من [[نفرین]] کردم، شما آمین بگویید». و هنگامی که [[نصرانیان]] [[رسول]] خـدا{{صل}} و اهـل بیتش{{عم}} را [[مشاهده]] کردند، [[اسقف]] آنان گفت: {{متن عربی|إنّی لأری وجوهاً لَوْ سَألوا اللهَ أنْ یزیلَ جـبلاً مـِنْ جِبالِهِ لأزالَه، فلا تباهلوا فتهلکوا و لا یبقی علی وجه الارض نصرانیّ إلی یوم القیامة}}. <ref>زمخشری، الکشاف، ج1، ص369؛ تفسیر الخازن، ج1، ص242؛ شربینی، السراج المنیر، ج1، ص222؛ مراغی، تفسیر، ج3، ص175 و....</ref> «مـن چـهره‌هـایی را می‌‌بینم که اگر از [[خداوند]] درخواست کنند کوهی از کوه‌هایش را از جا بر کند، قطعاً آن را از جـا بـر مـی‌کند، پس [[مباهله]] نکنید که هلاک می‌‌شوید و در روی [[زمین]] تا [[روز قیامت]] یک نـصرانی هـم باقی نمی‌ماند». این جریان به خوبی نقش [[اهل بیت]]{{عم}} را در ثبوت [[نبوّت]] و [[راستی]] گـفتار رسـول [[خدا]]{{صل}} روشن می‌‌کند و نیز بیانگر آن است که اگر [[دشمنان]] دیـن خـدا با ایشان وارد مباهله می‌‌شدند، [[خداوند]] بـه واسـطه اهـل [[بیت]]{{عم}} [[دشمنان دین]] خود را خـوار و نـابود می‌‌کرد، پس ایشان سهمی انکارنشدنی در [[یاری دین خدا]] و [[رسول]] [[پروردگار]] عالمیان داشته‌انـد. بـدیهی است کسی که چنین جـایگاهی در مـباهله [[انبیا]] داشـته بـاشد، یـقیناً [[برتر]] و با فضیلت‌تر از کسانی اسـت کـه از این جایگاه برخوردار نیستند.
+#علاوه بر آنچه گفته شد، از [[آیه مباهله]] و [[قول و فعل]] [[رسول خدا]]{{صل}} این نتیجه نیز به دست می‌‌آید کـه [[حضرت صدیقه طاهره]]{{س}} از همه [[مسلمانان]] و [[صحابه]] بافضیلت‌تر است، چنان که برخی از [[عالمان اهل سنت]] با استناد به این [[آیه]] و نیز [[حدیث شریف]] [[نبوی]] {{متن حدیث|فاطمةُ بضعةٌ مِنّی...}} بر افـضلیت حـضرت [[فاطمه]]{{س}} بر [[ابوبکر]] و عمر [[استدلال]] کرده‌اند و گفته‌اند به [[اجماع]] مسلمانان حضرت صدیقه طاهره{{س}} از ابوبکر و عمر [[افضل]] است.  <ref>ابن حجر عسقلانی، فتح الباری، ج7، ص132؛ مناوی، فیض القدیر، ج4، ص421؛ قاری، المرقاة، ج5، ص348</ref> همچنین به اجماع همه مسلمانان، [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} از حـضرت فاطمه{{س}}[[السلام]] افضل است؛ در نتیجه امیرالمؤمنین{{ع}} افضل از آن دو خواهد بود. پس [[امامت]] و [[خلافت بلافصل]] رسول خدا{{صل}}[[ حق]] مسلم آن حضرت است. با ایـن حـال ابن [[روزبهان]] [[سنی مذهب]]، می‌‌گوید: <ref>«متن عربی|لأمـیرِالمؤمنینَ عـلِیّ{{ع}} فی هذِهِ الآیه فضیلةٌ عظیمةٌ و هِیَ مُسلَّمةٌ، ولکِن لا تصیرُ دالَّة عَلَی النص بإمامَتِهِ.}} ابن روزبهان، ابـطال البـاطل، ج3، ص63</ref> «برای [[امیرالمؤمنین علی]]{{ع}} در این آیه فضیلتی بزرگ است و ایـن امر مسلم است. لکـن ایـن آیه بر [[نصّ]] به امامت ایشان دلالت ندارد. اما وی به این نکته تفطّن ندارد که آیه صرفاً در بیان فضیلتی بزرگ برای امیرالمؤمنین{{ع}} نیست؛ بلکه به روشنی بر [[افضلیت]] امـیرالمؤمنین{{ع}} دلالت دارد؛ زیرا فضیلتی که بر اساس [[آیه]] برای [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} [[اثبات]] می‌‌شود، برای غیر او حاصل نیست؛ پس آن حضرت بافضیلت ترینِ [[صحابه]] است و [[افضلیت]] لزوماً مثبِتِ [[امامت]] است.
+بنابراین، [[حدیث مباهله]] بر افضلیت امیرالمؤمنین {{ع}} در مـیان [[امت]] بعد از [[رسول خدا]]{{صل}} دلالت دارد و بـنا بر اتفاق همه مـسلمانان، کـسی برای امامت متعین است کـه بـافضیلت‌تر باشد و این حقیقتی است که حتی اشخاص متعصبی چون [[ابن تیمیه]] نـیز بـدان [[اقرار]] و [[اذعان]] دارند. <ref>رک: عـلامه حـلی، منهاج الکرامة، ج6، ص475 و ج9، ص228</ref>.<ref>میلانی، سیدعلی؛ غلامی، اصغر، مقاله: دلالت آیه مباهله بر خلافت بلافصل امیرالمؤمنین{{ع}}، نشریه امامت پژوهی، پاییز 1390 - شماره3</ref>
+==== جهات [[افضلیت امیرالمؤمنین]]{{ع}}: ====
+#'''[[برتری بر پیامبران]] اُولوالعَزم:''' [[امام صادق]]{{ع}} درباره [[برتری امیرالمؤمنین]]{{ع}} بر [[پیامبران]] [[اولی‌العزم]]{{عم}} به [[آیه]] ۱۴۵ [[سوره اعراف]] و آیه ۶۳ [[سوره زخرف]] استناد می‌کند. این [[آیات]]، [[علوم]] نازل شده بر [[حضرت موسی]] و [[عیسی]]{{عم}} را محدود می‌دانند. در مقابل، امیرالمومین{{ع}} عالم به کتابی قلمداد شده است که همه چیز در آن وجود دارد. <ref>استرآبادی، تأویل الآیات الظاهره، ۱۴۰۹ق، ص۲۴۳-۲۴۴</ref>
+#'''[[برتری]] بر سلیمان:''' به گفته امام صادق{{ع}} [[حضرت سلیمان]] {{ع} تنها یک حرف از اسم اعظم در اختیار داشت اما اهل‌بیت{{عم}} همه [[علم کتاب]] را در [[اختیار]] دارند <ref>حویزی، تفسیر نور الثقلین، ۱۴۱۵ق، ج۲، ص۵۲۴</ref>
+#'''برتری بر [[آصف بن برخیا]]:''' [[امام علی]]{{ع}} با استفاده از آیه‌ ۴۰ [[سوره نمل]] و با استناد به آیه آخر [[سوره رعد]]، خود را [[برتر]] از آصف بن برخیا که مقدار کمی از علم کتاب در نزد او بود، معرفی می‌کند <ref>طبری آملی، نوادر المعجزات، ۱۴۲۷ق، ص۸۹ </ref> و خود را عالم به همه کتاب‌هایی که بر پیامبران نازل شده است، قلمداد می‌کند. <ref>قمی، تفسیر القمی، ۱۳۶۳ش، ج۱، ص۳۶۷</ref>
+# '''[[برتری]] بر [[ملائکه]]''': [[امیرمؤمنان]]{{ع}} می‌فرماید: به [[رسول خدا]]{{صل}} عرض کردم: آیا شما [[برتر]] هستید یا [[جبرئیل]]؟ رسول خدا{{صل}} فرمود: <ref>«یا علی، إنّ الله تبارک و تعالی فضّل أنبیائه المرسلین علی ملائکته المقرّبین، و فضّلنی علی جمیع النبیّین و المرسلین و الفضل بعدی لک یا علی و للأئمة من بعدک؛ و إنّ الملائکة لخدّامنا» صدوق، عیون اخبار الرضا{{ع}}، ج۱، ص۲۳۷، ح۲۲.</ref> «[[یا علی]]، [[خداوند متعال]]، [[انبیا]] و [[فرشتگان]] خود را بر فرشته‌های [[مقرب]] برتری داده است و من را بر همه انبیا و فرشتگان [[فضیلت]] داده است و بعد از من، فضیلت و برتری از آنِ تو و [[امامان]] بعد از تو است، و فرشته‌ها خدمت‌گزاران ما هستند»<ref>مکاتبه اختصاصی دانشنامه امامت و ولایت با محمد هادی فرقانی</ref>
+#'''برتری بر سایر مسلمانان:''' فـخر رازی نیز بـه دلالت [[آیه]] بر [[افضلیت امیرالمؤمنین]]{{ع}} از سایر [[مسلمانان]] توجه دارد؛ لذا در این زمینه خدشه نمی‌کند اما در عوض وی در استدال مـرحوم حمصّی مناقشه می‌‌کند. <ref>تفسیر النیسابوری، هامش الطبری، ج3، ص214 ـ 215 </ref> محمود بن حسن [[حمصی]] با استناد بـه آیـه مـبارکه [[مباهله]] افضلیت امیرالمؤمنین{{ع}} بر تمام [[انبیا]] جز [[خاتم الانبیاء]]{{صل}} را [[اثبات]] می‌‌کند.<ref>میلانی، سیدعلی؛ غلامی، اصغر، مقاله: دلالت آیه مباهله بر خلافت بلافصل امیرالمؤمنین{{ع}}، نشریه امامت پژوهی، پاییز 1390 - شماره3</ref>
+=== دلالت بر [[امامت بلافصل]] امام علی{{ع}} ===
+یکی از [[ادله امامت]] و [[خلافت بلافصل]] امـیرالمؤمنین عـلیه السـلام نـزول آیـه [[مباهله]] در [[شأن]] آن حـضرت اسـت. [[حضرت امام رضا]]{{ع}} این [[آیه شریفه]] را از جهت دلالت بر [[امامت]] [[حضرت امیرالمؤمنین]]{{ع}} بـهترین و روشـن‌تـرین [[آیه]] در [[قرآن]] معرفی کرده و [[عالمان شیعه]] نـیز بـه تـبعیت از امـام خـویش بـرای [[اثبات امامت]] و [[خلافت بلافصل امیرالمؤمنین]]{{ع}} به این آیه [[استدلال]] می‌‌کنند.
+به عنوان نمونه: [[شریف مرتضی]]، [[روایت]] استناد [[امام رضا]]{{ع}} به [[آیه مباهله]] را به نقل از [[شیخ مفید]] آورده است <ref>علم الهدی، الفصول المختارة، ص38</ref> که بر اساس آن، حضرت امام رضا{{ع}} با استناد به آیه شریفه مباهله و [[عمل ]] [[رسول خدا]]{{صل}} پس از نـزول آن، ثـابت می‌‌کند که [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} نفس [[پیامبر]] و با [[فضیلت]] ترینِ [[خلق]] [[خدا]] پس از [[رسول اکرم]]{{صل}} است و بدین صورت وجه دلالت آیه را بر امامت و خلافت بلافصل امیرالمؤمنین {ع}} بـیان مـی‌فرماید.
+شیخ مفید نیز پس از بیان [[داستان مباهله]]، به منزله نفس [[رسول الله]] بودنِ امیرالمؤمنین{{ع}} را نشانة نهایت فضیلت و [[مساوات]] ایشان بـا پیـامبر{{صل}} در [[کمالات]] و [[عصمت]] دانسته و یادآور شده اسـت کـه [[خداوند]] امیرالمؤمنین و [[همسر]] و فرزندنش{{عم}} را [[حجت]] پیامبر{{صل}} و [[برهان]] دینش قرار داده است و این فضیلتی است که احدی از این [[امت]] در آن با ایشان شراکت ندارد. <ref>رک: مفید، الارشاد،ج1، ص169</ref>. [[سید مرتضی]] نـیز بـه همین صورت استدلال مـی کـند.[<ref> علم الهدی، الشافی، ج2، ص254</ref>
+[[شیخ طوسی]] آیه مباهله را یکی از شواهدی می‌‌داند که با آن بر [[فضیلت امیرالمؤمنین]]{{ع}} استدلال می‌‌شود.<ref>طوسی، تلخیص الشافی، ج3، ص6 و 7</ref>
+[[اربلی]]، [[بیاضی]]، [[خواجه طوسی]] و [[علامه حلی]] و نیز دیگر [[عالمان]] شـیعه در هـر دوره با استناد به آیه مباهله به همین صورت بر [[افضلیت امیرالمؤمنین]]{{ع}} و امامت و خلافت بلافصل ایشان استدلال کرده‌اند.<ref>رک: اربلی، کشف الغمّة، ج1، ص233؛ نباطی العـاملی، الصراط المستقیم، ج1، ص210؛ علامه حلی، کشف المراد، ص304.</ref>
+'''خلاصه استدلال به آیه مباهله'''
+این آیه [[نصّ]] است در امـامت حـضرت امیرالمؤمنین{{ع}}؛ زیرا به روشنی بر مساوات میان [[پیامبر اکرم]]{{صل}} و امیرالمؤمنین{{ع}} دلالت دارد و چون رسول خدا{{صل}} [[اولی به تصرف]] است، پس مساویِ او یعنی [[حضرت امیرالمؤمنین]]{{ع}} نـیز اولی بـه [[تصرف]] خواهد بود. مساوی بودن [[پیامبر]]{{صل}} با [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} نیز از آنجا استفاده می‌‌شود کـه خـداوند امیرالمؤمنین{{ع}} را نفس پیامبر{{صل}} معرفی کرده است. نفس شیء به مـعنای خـود شـیء است اما از آنجا که [[خداوند]] به پیامبر دستور می‌‌دهد که نفس خود را برای مـباهله دعوت کن، روشن می‌‌شود که مراد از نفس پیامبر{{صل}} شخصی غیر از خود آن حـضرت است؛ زیرا [[دعوت]] کـننده کـسی است که دیگری را دعوت کند و دعوت شخص از خویشتن بی‌معناست؛ در نتیجه «نفس» در این [[آیه]] در معنای [[حقیقی]] به کار نرفته و معنای مجازی آن مراد است. در معنای مجازی نیز «[[اقرب]] المجازات» در نظر گرفته مـی شود و اقرب المجازات به [[حقیقت]]، [[مساوات]] است. پس باید گفت طبق [[نص]] [[آیه مبارکه]] [[مباهله]]، امیرالمؤمنین{{ع}} در جمیع [[کمالات]] ـ به جز [[نبوت]] ـ با [[رسول خدا]]{{صل}} مساوی است و از آنجا که رسـول خـدا{{صل}} [[اولی به تصرف]] هستند، این [[مقام]] برای امیرالمؤمنین{{ع}} نیز ثابت خواهد شد؛ همین طور دیگر کمالات رسول خدا{{صل}} مانند [[عصمت]]، [[افضلیت]] و... نیز برای امیرالمؤمنین{{ع}} ثـابت می‌شود.<ref>میلانی، سیدعلی؛ غلامی، اصغر، مقاله: دلالت آیه مباهله بر خلافت بلافصل امیرالمؤمنین{{ع}}، نشریه امامت پژوهی، پاییز 1390 - شماره3</ref>
 === نخست: دلالت بر [[افضلیت اهل بیت]] {{عم}} ===
 براساس [[آیۀ مباهله]] می‌‌توان [[برتری اهل بیت]] {{ع}} را [[اثبات]] کرد، برخی از این موارد عبارت‌اند از:
@@ خط ۸۸: / خط ۱۲۳: @@
 بر این اساس، علی {{ع}} غیر از مقام نبوت، دیگر مقامات معنوی پیامبر {{صل}} را دارا بوده است که [[عصمت]] از آن جمله است<ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[براهین و نصوص امامت (کتاب)|براهین و نصوص امامت]]، ص ۲۱.</ref>.
+=== دلالت بر مقامات ویژه امام علی {{ع}} ===
+=== دلالت بر حقانیت تشیع ===
+=== دلالت بر اینکه حسنین {{عم}} فرزندان رسول خدا {{صل}} هستند ===
 == جستارهای وابسته ==