بنی ضبه: تفاوت میان نسخه‌ها

بنی ضبه (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۱۲ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۵۱

۱۴٬۰۹۹ بایت اضافه‌شده ، ۱۲ آوریل

←‏منابع

دیداریویکی‌متن

Jaafari

مدیران

۸۱٬۲۴۸

ویرایش

@@ خط ۷۱: / خط ۷۱: @@
 از [[کارگزاران]] بنی ضبه در این دوره، افزون بر اسامی [[فرماندهان نظامی]] -که در سطور پیشین ذکری از ایشان به میان آمد،- می‌توان از [[عمیرة بن یثربی بن بشر]] به عنوان [[قاضی]] [[عمر بن خطاب]] در [[بصره]] نام برد<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۹۸؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۷۷-۳۷۸؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۵.</ref>. از عمرو بن یثربی -[[برادر]] عمیره-<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۹۸؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۷۸؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۵.</ref> نیز به عنوان قاضی [[انتصابی]] عثمان در بصره نام برده شده است<ref>تقی الدین مقریزی، إمتاع الأسماع بما للنبی من الأحوال و الأموال و الحفدة و المتاع‌، ج۱۳، ص۲۴۶؛ ابن حجر عسقلانی، الاصابه فی تمییز الصحابه، ج۵، ص۱۲۱؛ زرکلی، الاعلام، ج۵، ص۸۷.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>
+==[[ضبه]] و تعامل با [[دولت علوی]]{{ع}}==
+[[رفتار]] [[آل]] ضبه در قبال حوادث ایام [[حکومت امام علی]]{{ع}} -به‌ویژه جنگ‌های دوران آن حضرت- با دو رویه [[همراهی]] و [[رویارویی]] همراه بود. در ماجرای [[جنگ جمل]]، شاخه [[بصری]] ضبه بر ضد [[امام]] [[مسلمین]] با [[ناکثین]] همراه شد و در کنار سایر [[قبایل]] [[رباب]] یعنی [[تیم]]، عدی، ثور، [[عکل]] [[فرزندان]] [[عبدمناة بن اد]]، به [[فرماندهی]] [[منجاب بن راشد]] در [[جمل]] حضور یافت<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۴، ص۵۰۴؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۳، ص۲۴۱.</ref>. با آغاز [[جنگ]]، [[جنگجویان]] [[ضبی]] در کنار قبایل [[تمیم]] و رباب به فرماندهی [[هلال بن وکیع بن بشر]] در [[جناح چپ]] [[لشکر]] جمل جای گرفتند<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۲، ص۲۳۹. نیز ر.ک: محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۴، ص۵۱۲.</ref>. با ادامه جنگ و در پی حملات بی‌امان [[سپاه امیرالمؤمنین]]{{ع}} به [[پیروان]] جمل، ضبی‌ها رفته رفته گرد شتر [[عایشه]] فراهم آمدند و همراه با [[ازد]] [[بصره]]، عنوان بیشترین نفراتی را که اطراف شتر عایشه را گرفته بودند، به خود اختصاص دادند<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۴، ص۵۱۲؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۳، ص۲۶۲.</ref>. شدت [[حمایت]] آنان از عایشه در این جنگ به حدی بود که عایشه علت [[شکست]] خود در این جنگ را خاموش شدن صدای آل ضبه و کشته شدن آنان ‌دانست<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۴، ص۵۱۸؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۳؛ تقی الدین مقریزی، إمتاع الأسماع بما للنبی من الأحوال و الأموال و الحفدة و المتاع‌، ج۱۳، ص۲۴۶.</ref>. بنی ضبه اطراف شتر را گرفته بودند و با [[شور]] و [[تعصب]] بسیار، در حالی که [[رجز]] می‌خواندند یکی پس از دیگری عنان شتر را به‌دست می‌گرفتند و به [[دفاع]] از آن می‌پرداختند<ref>ابن اعثم، الفتوح، ج۲، ص۴۷۵-۴۷۶.</ref>؛ به طوری که نقل است در کار مهارداری شتر، علاوه بر کشته شدن ۵۰۰<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۲، ص۲۴۸.</ref>، ۷۰۰<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۳.</ref>، ۸۰۰<ref>خلیفة بن خیاط، تاریخ، ص۱۱۲؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۲، ص۲۶۴؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۴، ص۵۴۵.</ref>، ۱۰۰۰<ref>فتوح۲، ص۴۸۷؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۴، ص۵۳۹؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۳، ص۲۵۶.</ref>، ۲۰۰۰ نفر<ref>یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، چ۲، ص۱۸۲.</ref> و حتی بیشتر<ref>مسعودی، التنبیه و الاشراف، ص۲۵۵.</ref> از آنها، هفتاد دست از بنی ضبه قطع شد که دست [[سعد بن سود قاضی]] از آن جمله بود<ref>مسعودی، مروج الذهب و معادن الجوهر، ج۲، ص۳۶۶-۳۶۷. نیز ر.ک. ابن کثیر، البدایه و النهایه، ج۷، ص۲۴۲؛ ذهبی، تاریخ الاسلام، ج۳، ص۴۹۰؛ ابن عماد حنبلی، شذرات الذهب فی اخبار من ذهب، ج۱، ص۲۰۶.</ref>. ضبی‌ها در این [[جنگ]] و پس از آن، به حضور خود در این جنگ می‌بالیدند چندان که اشعار و رجزهای بسیاری که از آنان در این واقعه بر جای مانده است، حاکی از علقه بسیار آنها به عثمان و [[مباهات]] [[مردم]] این [[قوم]] در حضور خود در [[جنگ جمل]] و [[دشمنی]] با [[امیرمؤمنان]]{{ع}} است<ref>از جمله این اشعار می‌توان به ابیات:
+{{عربی|نحن بنى ضبة أصحاب الجمل*** ننعى ابن عفان بأطراف الأَسَلْ
+الْمَوْتُ أَحْلَى عِنْدَنَا مِنَ الْعَسَلْ *** رُدُّوا عَلَینَا شَیخَنَا ثُمَّ بَجَلْ}}
+ما فرزندان ضبه‌ایم و یاران شتر که با دم شمشی و سر نیزه بر عثمان بن عفان ندبه و زاری می‌کنیم. نزد ما مرگ از عسل شیرین‌تر است. پیر ما را به ما بازگردانید که همان کافی و موجب ستایش است». با اندک اختلاف: (خلیفة بن خیاط، تاریخ، ص۱۱۴؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۴، ص۵۱۸؛ ابن اعثم، الفتوح، ج۲، ص۴۷۵)</ref>. در آن [[روز]]، [[عمرو بن یثربی ضبی]]، -[[امیر]] [[طوایف]] [[رباب]]<ref>دینوری، الاخبار الطوال، ص۱۴۷؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۸۸.</ref> و [[فرمانده]] جناح راست [[لشکر]] [[جمل]]،-<ref>دینوری، الاخبار الطوال، ص۱۴۹.</ref> قوم خویش را که عنان شتر را دست به دست می‌کردند، با رجزهایش به [[نبرد]] تحریک می‌کرد<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۴، ص۵۱۸.</ref>. وی پس از حملات [[سپاه امیرالمؤمنین]]{{ع}} به [[سپاه]] [[ناکثین]]، با نشان دادن آنان به یاران خود، هجوم‌آورندگان عراقی را [[قاتلان عثمان]] معرفی کرد و از آنها خواست تا برای از پا در آوردن ایشان تلاش کنند. آن‌گاه، خود پیشاپیش [[یاران]] خود به [[نبرد]] با [[لشکر امام علی]]{{ع}} پرداخت<ref>دینوری، الاخبار الطوال، ص۱۴۹.</ref>. او در این [[جنگ]]، [[علباء بن هیثم سدوسی]]، [[هند بن عمرو جملی]] و [[زید بن صوحان]] -سه تن از [[خواص یاران امام]]{{ع}}- را به [[شهادت]] رساند و ضمن اشعاری بدین امر [[افتخار]] کرد<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۴، ص۵۱۸-۵۱۹؛ ابن اعثم، الفتوح، ج۲، ص۴۷۷؛ ابن کثیر، البدایه و النهایه، ج۷، ص۲۴۲. نیز ر.ک: هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۹۸.</ref>. [[عمار]] بر او [[حمله]] برد و وی را به [[اسارت]] گرفت و نزد حضرت آورد. [[امام علی]]{{ع}} هم دستور دادند تا او را به سبب جنایتی که مرتکب شده بود، گردن زدند<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۲، ص۲۴۴؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۴، ص۵۱۹؛ ابن کثیر، البدایه و النهایه، ج۷، ص۲۴۲.</ref>.
+حارث [[ضبی]] و [[وسیم بن عمرو بن ضرار ضبی]] هم از دیگر حاضران ضبی [[جنگ جمل]] بودند. آنان در حالی که [[رجز]] می‌خواندند، عنان شتر [[عایشه]] را در این جنگ به‌دست گرفته بودند<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۴، ص۵۱۸؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۳، ص۲۴۹؛ ابن کثیر، البدایه و النهایه، ج۷، ص۲۴۲-۲۴۳.</ref>. [[عمیر بن أهلب]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۸۹.</ref>، [[أبیر بن ثعلبة بن سعد بن ضبه]] -از معاریف مقتول [[ضبه]] در [[یوم]] [[جمل]]-<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۰۰.</ref>، و نیز [[بحیر بن دلجة بن عوف]] -که بنا بر برخی نقل‌ها از او به عنوان پی‌کننده شتر عایشه یاد شده است،-<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۸۲.</ref> و همچنین، حصین بن ضرار بن عمرو<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۳؛ ابن خلدون، تاریخ، ج۲، ص۳۸۱.</ref>، از دیگر [[رجال]] ضبی بودند که در این جنگ، در کنار عایشه حضور داشتند. برخی منابع، از [[حصین بن ضرار]] «صد ساله»<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۳.</ref> و پسرش حنظله، در شمار کشته‌شدگان این واقعه نام برده‌اند<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۳.</ref>.
+در برابر این گروه از ضبی‌های [[مخالف]]، ضبی‌های [[کوفه]] بودند که در هواداری از [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} در [[پیکار]] جمل حضور یافته بودند. حضرت، آنها را همراه با جمعی از [[مردم قریش]]، [[کنانه]]، اسد، [[تمیم]]، [[رباب]] و [[مزینه]] در یک دسته قرار داد و [[معقل بن قیس ریاحی]] را بر آنان [[امیر]] ساخت<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۲، ص۲۳۶.</ref>. ضبی‌ها با همین ترکیب و چینش، در جنگ‌های دیگر [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} یعنی [[صفین]] و [[نهروان]] نیز حضور یافتند<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۲، ص۲۳۶. نیز ر.ک: نصر بن مزاحم منقری، وقعة صفین، ص۱۱۷.</ref>. در [[جنگ صفین]] و در پی تصمیم [[حضرت علی]]{{ع}} جهت مقابله با معاویه، [[امام]]{{ع}}، نامه‌ای به [[عبیدالله بن عباس]] -[[والی]] خود در [[بصره]]- نوشتند و از او خواستند تا نیروهای [[بصری]] را بدین منظور [[بسیج]] نماید. [[ابن عباس]]، [[ابو اسود دوئلى]] را جانشینى خود در بصره کرد و سپس، خود همراه با [[سپاه]] بصره متشکل از [[خالد بن معمر سدوسى]] -سالار [[تیره بکر بن وائل]]- [[عمرو بن مرجوم عبدى]] -[[فرمانده]] [[بنى عبد قیس]]- [[صبرة بن شیمان‌ ازدى]] -سالار بنى ازد- [[احنف بن قیس]] -فرمانده [[قبایل]] [[تمیم]]، ضبّه و [[رباب]]- و [[شریک بن اعور حارثى]] -سالار مردم عالیه- به سوی [[کوفه]] [[حرکت]] کرد و همگى در [[نخیله]] به [[محضر امام]] على{{ع}} رسیدند. پس از رسیدن سپاه بصره، امیرالمؤمنین{{ع}}، [[فرماندهان سپاه]] هفت‌گانه کوفه را نیز مشخص فرمود. بر این اساس ایشان، [[سعد بن مسعود ثقفى]] را به سردارى [[بنى قیس]] و [[بنى عبد قیس]]، [[معقل بن قیس یربوعى]] را به [[فرماندهی]] تمیم، ضبّه، رباب، [[قریش]]، [[بنى کنانه]] و [[بنى اسد]]، [[مخنف بن سلیم]] را به سردارى ‌(بنى) ازد، [[بجیله]]، [[خثعم]]، [[انصار]] و [[خزاعه]]، [[حجر بن عدى کندى]] را به امیرى کنده، حضرموت، [[قضاعه]] و [[مهره]]، [[زیاد بن نضر]] را به فرماندهی [[مذحج]] و [[اشعریان]]، [[سعید بن قیس بن مره همدانى]] را به [[ریاست]] همدان و حمیریانی که با ایشان بودند، و [[عدى بن حاتم]] را به سردارى بنى طی گماشت و برای هر کدام از ایشان پرچمى جداگانه قرار داد<ref>نصر بن مزاحم منقری، وقعة صفین، ص۱۱۷-۱۱۸.</ref>. در این [[جنگ]]، تنی چند از ضبی‌ها به [[فیض]] [[شهادت]] رسیدند که از جمله ایشان می‌توان به نام [[عمرو بن یثربی ضبی]]<ref>به نظر می‌رسد در اینجا اشتباهی رخ داده باشد؛ چراکه غالب مؤلفین و مورخین از عمرو بن یثربی در شمار دشمنان حضرت در جنگ جمل یاد کرده، او را قاتل سه تن از خواص یاران امام علی{{ع}} به اسامی: علباء بن هیثم سدوسی، هند بن عمرو جملی و زید بن صوحان معرفی کردند و آورده‌اند که او بواسطه همین جنایت، پس از دستگیری توسط عمار، به فرمان امیرالمؤمنین{{ع}} گردن زده شد. (محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۴، ص۵۱۹؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۲، ص۲۴۴؛ ابن کثیر، البدایه و النهایه، ج۷، ص۲۴۲)</ref>، [[نضر بن حارث یثربی]]، [[قاسم بن منصور ضبی]] و [[کرز بن عطیه ضبی]] اشاره کرد<ref>نصر بن مزاحم منقری، وقعة صفین، ص۵۵۷.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>
 == منابع ==