|
|
| خط ۱۱: |
خط ۱۱: |
| '''عمود نور''' یا همان "مصباحی از نور" یا "مناری از نور" یکی از مجاری علم و آگاهی [[امام]] است. | | '''عمود نور''' یا همان "مصباحی از نور" یا "مناری از نور" یکی از مجاری علم و آگاهی [[امام]] است. |
|
| |
|
| ==عمود نور یکی از مجاری علم امام== | | ==عمود نور منبعی برای علم امام و ویژگی آن== |
| از جمله مجاری [[علم امام]]{{ع}} بر اساس روایات بهرهمندی از عمود و نور الهی است؛<ref>ر.ک: [[سید محمد جعفر سبحانی]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۱۴۴ ـ ۱۴۶؛ [[محمد تقی شاکر]]، [[منابع علم امام در قرآن (مقاله)|منابع علم امام در قرآن]]، [[امامتپژوهی (نشریه)|فصلنامه امامتپژوهی]]، ش ۶، ص ۱۸۳ ـ ۱۸۴؛ [[ناصرالدین اوجاقی]]، [[علم امام از دیدگاه کلام امامیه (کتاب)|علم امام از دیدگاه کلام امامیه]]، ص ۶۴ ـ ۶۸.</ref> چنانکه هر وقت خواسته باشند از غیب آگاهی یابند، به سبب قدرت و اذنی که خداوند به آنها داده است، هرچه را بخواهند برای آنها روشن میگردد.<ref>ر.ک. [[سید محمد جعفر سبحانی]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۱۴۴ ـ ۱۴۶.</ref> این عمود در حقیقت کانال اتصال بین امامان{{عم}} و پروردگار است که معصومین{{عم}} از این طریق با خدا در ارتباط هستند و هر چیزی که میخواهند از خدا دریافت میکنند.<ref>ر.ک. [[سید انیسالحسن نقوی]]، [[علم غیب ائمه معصومین (پایاننامه)|علم غیب ائمه معصومین]]{{عم}}، ص ۴۰ ـ ۴۱.</ref> عمود نور، حقیقتی غیر مادی است که تنها ائمه{{عم}} قادر به دیدن و شهود آن هستند.<ref>ر.ک. [[سید علی هاشمی]]، [[شهود یکی از روشهای علمآموزی ائمه (مقاله)|شهود یکی از روشهای علمآموزی ائمه]]، ص ۸۷.</ref> در روایتی آمده است: «روزی امیرمؤمنان{{ع}} فرمودند: «از بالای آسمانها و از زیر زمینها از من سؤال نمایید تا شما را آگاه نمایم. در این میان یکی برخاست و گفت: "الآن جبرئیل کجاست؟" پس آن حضرت نظری به آسمان و نظری به زمین انداخت و به مشرق و مغرب توجه نمود و به سؤالکننده فرمود: "به خدا سوگند! تو جبرئیل هستی". پس از آن او را ندیدند.»<ref>ر.ک. [[سید محمد جعفر سبحانی]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۱۴۴ ـ ۱۴۶؛ الفضائل، شاذان بن جبرئیل القمی، ص ٩٨ و بحار الانوار، ج ٣٩، ص ١٠٨.</ref>در ذیل آیه {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|وَتَمَّتْ كَلِمَتُ رَبِّكَ صِدْقًا وَعَدْلاً}}﴾}}<ref>«کلام خدای تو از روی راستی و عدالت به حد کمال رسید»؛ سوره انعام، آیه ١١۵.</ref> روایات متعددی با تعابیر مختلفی مانند عمود من نور، منار من نور، مصباح من نور، عمود من السماء، بیان شده است.<ref>ر.ک. [[سید محمد جعفر سبحانی]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۱۴۴ ـ ۱۴۶؛ [[محمد تقی شاکر]]، [[منابع علم امام در قرآن (مقاله)|منابع علم امام در قرآن]]، [[امامتپژوهی (نشریه)|فصلنامه امامتپژوهی]]، ش ۶، ص ۱۸۳ ـ ۱۸۴.</ref> روایات ذیل این عناوین، همگی در یک نکته اشتراک و اتحاد دارند، هر چند در ذکر عنوان، زمان یا تعبیر از این فعل، اختلاف و تفاوتهایی در عبارات روایات وجود دارد، این امر مشترک، ارتباط عمود یا منار یا مصباح نور با اعمال بندگان و خلایق است. به تعبیر دیگر به طور قطع میتوان ادعا نمود روایات، از آگاهی امام نسبت به کنش، رفتار و اعمال انسانها خبر میدهند. از این رو ثمره و نتیجه وجود عمود نور برای امام، مشاهده و توان دیدن اعمال انسانهاست.<ref>ر.ک. [[محمد تقی شاکر]]، [[منابع علم امام در قرآن (مقاله)|منابع علم امام در قرآن]]، [[امامتپژوهی (نشریه)|فصلنامه امامتپژوهی]]، ش ۶، ص ۱۸۳ ـ ۱۸۴.</ref> یعنی علم به اعمال از طریق مشاهده است، نه گزارش.<ref>ر.ک. [[سید علی هاشمی]]، [[شهود یکی از روشهای علمآموزی ائمه (مقاله)|شهود یکی از روشهای علمآموزی ائمه]]، ص ۸۷.</ref> به کمک این ستونِ نوریِ سداد آور و توفیق بخش است که امام معصوم{{ع}} از ایمان و نفاق پنهان در سینهها آگاه میشود. زیرا به واسطه آن نور، باطن چون ظاهر برای او آشکار میگردد، بدون آن که حجابی در کار باشد. از این رو حضرت رضا{{ع}} در نامهای برای بعضی از یارانش چنین نوشت:<ref>[[مسند الإمام الرضا (کتاب)|مسند الإمام الرضا]]{{ع}}؛ ج ۱، [[کتاب الإمامه (کتاب)|کتاب الإمامه]]؛ ص ۱۵۶، ح ۲۲۶.</ref> «هنگامی که مردم را میبینیم، آنها را با حقیقت ایمان یا حقیقت نفاق میشناسیم.»<ref> ر.ک. [[عبدالله جوادی آملی]]، قرآن کریم از منظر [[امام رضا]]{{ع}}، مرکز اطلاعرسانی غدیر.</ref> زیرا برای کسی که از ستونِ نوریِ بر گرفته از خیمهگاه عالم طبیعت و پر کشیده تا عنان [[عالم غیب]] برخوردار است، قلبهای بندگان مانند قلبهایشان هویداست، بیآن که حجابی باشد. شاهد گویای مدعا، روایت [[حمزة بن عبدالمطلب بن عبدالله جعفی]] است،<ref>مسند الإمام الرضا{{ع}}، ج ۱، ص ۱۷۲، ح ۲۶۸.</ref> میگوید: "نزد حضرت رضا{{ع}} رفتم در حالی که کتاب یا کاغذی همراه داشتم و در آن از [[امام صادق]]{{ع}} چنین نقل شده بود: «دنیا برای صاحب این امرِ امامت همچون گردویی دو نیم شده تمثل یافته است.» حضرت رضا{{ع}} فرمود: «ای حمزه، به خدا سوگند! این سخن حق است، آن را بر روی پوستی بنویس.»<ref> ر.ک. [[عبدالله جوادی آملی]]، قرآن کریم از منظر امام رضا{{ع}}، مرکز اطلاعرسانی غدیر. </ref> | | *از جمله منابع علم امام(علیه السلام) بر اساس روایات بهرهمندى از عمود و نور الهى است؛<ref>ر.ک. سبحانی، سیدمحمد جعفر، منابع علم امامان شیعه، ص 144 ـ 146؛ شاکر، محمدتقی، منابع علم امام در قرآن، فصلنامۀ امامت پژوهی، ش 6، ص 183 ـ 184؛ گنجی، حسین، امام شناسی، ج 1، ص 158؛ اوجاقی، ناصرالدین، علم امام از دیدگاه کلام امامیه، ص 64 ـ 68</ref> چنانکه هر وقت خواسته باشند از غیب آگاهى یابند، به سبب قدرت و اذنى که خداوند به آنها داده است، هرچه را بخواهند براى آنها روشن میگردد.<ref>ر.ک. سبحانی، سیدمحمد جعفر، منابع علم امامان شیعه، ص 144 ـ 146؛ رحمان ستایش، محمد کاظم، شهیدی، روح الله، باز شناخت نظام اندیشگی نص گرایان و محدثان متقدم، ص 121؛ نقوی، سیدانیس الحسن، علم غیب ائمۀ معصومین(علیهم السلام)، ص 40 ـ 41</ref> در روایتی آمده است: «روزى امیرمؤمنان(علیه السلام) فرمودند: «از بالاى آسمانها و از زیر زمینها از من سؤال نمایید تا شما را آگاه نمایم. در این میان یکى برخاست و گفت: "الآن جبرئیل کجاست؟" پس آن حضرت نظرى به آسمان و نظرى به زمین انداخت و به مشرق و مغرب توجه نمود و به سؤالکننده فرمود: "به خدا سوگند! تو جبرئیل هستى". پس از آن او را ندیدند.»<ref>ر.ک. سبحانی، سیدمحمد جعفر، منابع علم امامان شیعه، ص 144 ـ 146؛ الفضائل، شاذان بن جبرئیل القمى، ص ٩٨ و بحار الانوار، ج ٣٩، ص ١٠٨</ref> در ذیل آیۀ «تَمَّتْ كَلِمَتُ رَبِّكَ صِدْقًا وَ عَدْلاً»<ref>سورۀ انعام، آیۀ ١١۵</ref> روایات متعددى با تعابیر مختلفى مانند عمود من نور، منار من نور، مصباح من نور، عمود من السماء، بیان شده است.<ref>ر.ک. سبحانی، سیدمحمد جعفر، منابع علم امامان شیعه، ص 144 ـ 146؛ شاکر، محمدتقی، منابع علم امام در قرآن، فصلنامۀ امامت پژوهی، ش 6، ص 183 ـ 184</ref> روایات ذیل این عناوین، همگی در یک نکته اشتراک و اتحاد دارند و آن ارتباط عمود یا منار یا مصباح نور با اعمال بندگان و خلایق است. به تعبیر دیگر به طور قطع میتوان ادعا نمود روایات، از آگاهی امام نسبت به کنش، رفتار و اعمال انسانها خبر می دهند. از این رو ثمره و نتیجۀ وجود عمود نور برای امام، مشاهده و توان دیدن اعمال انسانهاست.<ref>ر.ک. شاکر، محمدتقی، منابع علم امام در قرآن، فصلنامۀ امامت پژوهی، ش 6، ص 183 ـ 184</ref> یعنی علم به اعمال از طریق مشاهده است، نه گزارش.<ref>ر.ک. هاشمی، سیدعلی، شهود یکی از روش های علم آموزی ائمه، ص 87</ref> به کمک این ستونِ نوریِ سداد آور و توفیق بخش است که امام معصوم(علیه السلام) از ایمان و نفاق پنهان در سینهها آگاه میشود. زیرا به واسطۀ آن نور، باطن چون ظاهر برای او آشکار میگردد، بدون آن که حجابی در کار باشد. از این رو حضرت رضا(علیه السلام) در نامهای برای بعضی از یارانش چنین نوشت:<ref>مسند الإمام الرضا(علیه السلام)؛ ج ۱، کتاب الإمامه؛ ص ۱۵۶، ح ۲۲۶</ref> «هنگامی که مردم را میبینیم، آنها را با حقیقت ایمان یا حقیقت نفاق میشناسیم.»<ref>ر.ک. جوادی آملی، عبدالله، قرآن کریم از منظر امام رضا(علیه السلام)، مرکز اطلاع رسانی غدیر </ref> |
| | ==روایات عمود نور== |
| | *برخی از این روایات عبارتند از: |
| | #محمد بن مروان مىگوید از امام صادق(علیه السلام) شنیدم حضرت فرمودند:<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، کافى، ج ١، ص ٣٨٧</ref> «امام در همان زمانی که در شکم مادر است، گفتوگوها را مىشنود و وقتى به دنیا مىآید، بین دو کتفش نوشته شده است: «وَ تَمَّتْ كَلِمَتُ رَبِّكَ صِدْقًا وَ عَدْلاً لاَّ مُبَدِّلِ لِكَلِمَاتِهِ وَ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ» سپس وقتى زمام امر به دست او بیفتد، خداوند عمودى از نور برایش قرار مىدهد و با آن نور آنچه را اهل هر شهرى عمل مىکنند، مىبیند.»<ref>ر.ک. سبحانی، سیدمحمد جعفر، منابع علم امامان شیعه، ص 144 ـ 146</ref> |
| | #در روایت دیگرى امام صادق(علیه السلام) فرمودند:<ref>صفار، محمد بن حسن، بصائر الدرجات، ص ۵۶۴</ref> «زمانى که [امام] پاى به دنیا بگذارد به وسیله حکمت مزین مىگردد و براى او چراغى قرار داده مىشود تا با آن کارهاى بندگان را مىبیند.»<ref>ر.ک. سبحانی، سیدمحمد جعفر، منابع علم امامان شیعه، ص 144 ـ 146</ref> |
| | #صالح بن سهل نقل مىکند:<ref>صفار، محمد بن حسن، بصائر الدرجات، ص ۴۶٠؛ مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج ٢۶، ص ١٣۵؛ خویی، میرزا حبیب الله، منهاج البراعه، ج ۵، ص ٢٠٠</ref> نزد امام صادق(علیه السلام) نشسته بودیم حضرت فرمودند ای صالح بن سهل خداوند در میان خودش و امام ستونى از نور قرار داده است، خداوند از این طریق به امام مىنگرد و امام نیز از این طریق به پروردگارش مىنگرد و هنگامى که بخواهد چیزى را بداند، در آن ستون نور نظر مىافکند و از آن آگاه مىشود.<ref>ر.ک. سبحانی، سیدمحمد جعفر، منابع علم امامان شیعه، ص 144 ـ 146</ref> و ... .<ref>ر.ک. سبحانی، سیدمحمد جعفر، منابع علم امامان شیعه، ص 144 ـ 146؛ شاکر، محمدتقی، منابع علم امام در قرآن، فصلنامۀ امامت پژوهی، ش 6، ص 183 ـ 184؛ نادم، محمدحسن، افتخاری، سیدابراهیم، منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد، ص 60؛ عسکری، امام خان، منشأ و قلمرو علم امام، فصل پنجم، صفحه ؟؟؟؛ عرفانی، محمدنظیر، بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین، ص 190؛ افتخاری، سید ابراهیم، بررسی مقایسهای شئون امامت در مکتب قم و بغداد، ص 71؛ گنجی، حسین، امام شناسی، ج 1، ص 158؛ نقوی، سیدانیس الحسن، علم غیب ائمۀ معصومین(علیهم السلام)، ص 40 ـ 41</ref> |
| | ==مراد از عمود نور== |
| | *اینکه منظور از نور الهى در این روایات چیست، معلوم نیست. ولى بعضى از راویان، نور الهى را به "ملک" تعبیر کردهاند:<ref>ر.ک. شاکر، محمدتقی، منابع علم امام در قرآن، فصلنامۀ امامت پژوهی، ش 6، ص 183 ـ 184</ref> «محمد بن عیسى بن عبید مىگوید: من و ابنفضال نشسته بودیم، یونس وارد شد و گفت: من خدمت امام رضا(علیه السلام) رسیدم و به او گفتم: قربان شما شوم! مردم درباره عمود، سخن بسیار گفتهاند. امام به من فرمود: اى یونس! نظر تو درباره آن چیست؟ نظرت این است، یک عمود آهنى است که براى صاحب تو برافرازند؟! عرض کردم: نمىدانم. فرمود: عمود، فرشتهاى است که بر هر شهرى گماشته شده است و خدا به وسیله او کردار آن شهرها را مىرساند.»<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، کافى، ج ١، ص ٣٨٧</ref> |
| | *بنابراین اگر منظور از نور الهى، ملک یا روحالقدس باشد، نمىتوان آن را منبع جداگانهاى براى علم امام دانست. بلکه همان القاى روح القدس است.<ref>ر.ک. سبحانی، سیدمحمد جعفر، منابع علم امامان شیعه، ص 144 ـ 146</ref> به عبارتی دیگر عمود نور امری جدا از امام نیست؛ بلکه ویژگی و توانی در امام است که خداوند آنرا برای احتجاج بر خلقش برای امام فراهم نموده است؛ مانند روایتی که پس از اشاره به وجود منار نور میفرماید: «فَبِهَذَا يَحْتَجُ اللَّهُ عَلَى خَلْقِه»<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج 1، ص 387</ref> علامۀ مجلسی ذیل این روایت، ضمیر اشاره منفصل "هذا" را به خود امام برمیگرداند و صحیح هم همین است.<ref>مازندرانی، شرح اصول الکافی، ج 6، ص ۳۶۰</ref> با توجه به این جمله، اگر منار یا عمود نور را امری جدا از امام بدانیم، احتجاج الهی به امام صحیح نخواهد بود.<ref>ر.ک. شاکر، محمدتقی، منابع علم امام در قرآن، فصلنامۀ امامت پژوهی، ش 6، ص 183 ـ 184</ref> علامۀ مجلسی می گوید:<ref>مجلسی، محمد باقر، مرآة العقول، ج 4، ص ۲۶۸</ref> "نامیده شدن ملک با عنوان عمود، استعاره است؛ گویی ملک عمودی از نور است که امام در آن نظر میکند. همچنین ممکن است این تشبیه به این دلیل صورت گرفته که اعتماد امام در کشف امور، به ملک است.<ref>ر.ک. شاکر، محمدتقی، منابع علم امام در قرآن، فصلنامۀ امامت پژوهی، ش 6، ص 183 ـ 184</ref> |
| | *در مجموع از روایات به دست می آید، این ستون نور، به طور مستقل، منبع علم نیست؛ بلکه تمثیلی برای منبع الهامی علم امام(علیه السلام) است که هرگاه خداوند بخواهد، با آن، امام را آگاه میکند.<ref>ر.ک. نادم، محمدحسن، افتخاری، سیدابراهیم، منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد، ص 60</ref> |
|
| |
|
| ==عمود نور در روایات==
| |
| * برخی از روایات درباره عمود نور عبارتند از:<ref> ر.ک. [[محمد تقی شاکر]]، [[منابع علم امام در قرآن (مقاله)|منابع علم امام در قرآن]]، [[امامتپژوهی (نشریه)|فصلنامه امامتپژوهی]]، ش ۶، ص ۱۸۳ ـ ۱۸۴؛ در کتاب بصائرالدرجات بیست و هفت روایت به مضامین مختلف در این زمینه نقل شده و در کتاب بحارالانوار شانزده روایت: [[محمد نظیر عرفانی]]، [[بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین (پایاننامه)|بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین]]، ص ۱۹۰.</ref>
| |
| # [[محمد بن مروان]] میگوید از [[امام صادق]]{{ع}} شنیدم حضرت فرمودند:<ref>کافی، ج ١، ص ٣٨٧. </ref> «امام در همان زمانی که در شکم مادر است، گفتوگوها را میشنود و وقتی به دنیا میآید، بین دو کتفش نوشته شده است: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|وَتَمَّتْ كَلِمَتُ رَبِّكَ صِدْقًا وَعَدْلاً لاَّ مُبَدِّلِ لِكَلِمَاتِهِ وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ}}﴾}}«کلام خدای تو از روی راستی و عدالت به حد کمال رسید و هیچ کس تبدیل و تغییر آن کلمات نتواند کرد و او خدای شنوا و داناست»؛ سوه انعام سپس وقتی زمام امر به دست او بیفتد، خداوند عمودی از نور برایش قرار میدهد و با آن نور آنچه را اهل هر شهری عمل میکنند، میبیند.»<ref>ر.ک. [[سید محمد جعفر سبحانی]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۱۴۴ ـ ۱۴۶.</ref> روایتی بدین مضمون از امام باقر{{ع}} نیز روایت شده است.<ref>ر.ک. [[عسکری امامخان]]، [[ منشأ و قلمرو علم امام (پایاننامه)|منشأ و قلمرو علم امام]]، فصل پنجم؛ [[سید انیسالحسن نقوی]]، [[علم غیب ائمه معصومین (پایاننامه)|علم غیب ائمه معصومین]]{{عم}}، ص ۴۰ ـ ۴۱.</ref>
| |
| # در روایت دیگری امام صادق{{ع}} فرمودند:<ref>بصائر الدرجات، ص ۵۶۴.</ref> «زمانی که [امام] پای به دنیا بگذارد به وسیله حکمت مزین میگردد و برای او چراغی قرار داده میشود تا با آن کارهای بندگان را میبیند.»<ref>ر.ک. [[سید محمد جعفر سبحانی]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۱۴۴ ـ ۱۴۶.</ref>
| |
| # [[صالح بن سهل]] نقل میکند:<ref>بصائر الدرجات، ص ۴۶٠؛ بحار الانوار، ج ٢۶، ص ١٣۵؛ منهاج البراعه، میرزا حبیبالله خویی، ج ۵، ص ٢٠٠.</ref> «نزد [[امام صادق]]{{ع}} نشسته بودیم حضرت فرمودند ای صالح بن سهل خداوند در میان خودش و امام ستونی از نور قرار داده است، خداوند از این طریق به امام مینگرد و امام نیز از این طریق به پروردگارش مینگرد و هنگامی که بخواهد چیزی را بداند، در آن ستون نور نظر میافکند و از آن آگاه میشود».<ref>ر.ک. [[سید محمد جعفر سبحانی]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۱۴۴ ـ ۱۴۶.</ref>
| |
| # [[جمیل بن دراج]] از [[امام صادق]]{{ع}} نقل کرده است: «هنگامی که امام{{ع}} به امامت برسد، در هر شهری، برای او مناری از نور بلند میشود که امام{{ع}} در آن، به اعمال بندگان مینگرد.»<ref>ر.ک. [[محمد حسن نادم]]، [[سید ابراهیم افتخاری]]، [[منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد (مقاله)|منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد]]، ص ۶۰؛ [[محمد نظیر عرفانی]]، [[بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین (پایاننامه)|بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین]]، ص ۱۰۰.</ref>
| |
| # [[امام صادق]]{{ع}} در روایتی دیگر میفرمایند: «خداوند ستونی از نور دارد که آن را از همه مخلوقاتش پوشانده است. یک طرف این ستون، نزد خدا و طرف دیگر آن، در گوش امام است. پس هرگاه خداوند چیزی اراده کند، آن را در گوش امام وحی میکند.»<ref>ر.ک. [[محمد حسن نادم]]، [[سید ابراهیم افتخاری]]، [[منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد (مقاله)|منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد]]، ص ۶۰.</ref>
| |
| # [[حسن بن راشد]] میگوید: از امام صادق{{ع}} شنیدم که فرمودند:<ref>اصول الکافی، ج ۱، ص:۳۸۷.</ref> «هنگامی که امام پیشین از دنیا میرود، خداوند برای امام بعد از او ستونی از نور برمی افرازد که بوسیله آن اعمال مردم را میبیند، و از این طریق خداوند، حجت را بر خلق خود تمام میکند.»<ref>ر.ک. [[عسکری امامخان]]، [[ منشأ و قلمرو علم امام (پایاننامه)|منشأ و قلمرو علم امام]]، فصل پنجم.</ref>
| |
| * اینکه منظور از نور الهی در این روایات چیست، معلوم نیست. ولی بعضی از راویان، نور الهی را به "ملک" تعبیر کردهاند:<ref>ر.ک. [[محمد تقی شاکر]]، [[منابع علم امام در قرآن (مقاله)|منابع علم امام در قرآن]]، [[امامتپژوهی (نشریه)|فصلنامه امامتپژوهی]]، ش ۶، ص ۱۸۳ ـ ۱۸۴.</ref> «[[محمد بن عیسی بن عبید]] میگوید: من و ابنفضال نشسته بودیم، یونس وارد شد و گفت: من خدمت امام رضا{{ع}} رسیدم و به او گفتم: قربان شما شوم! مردم درباره عمود، سخن بسیار گفتهاند. امام به من فرمود: ای یونس! نظر تو درباره آن چیست؟ نظرت این است، یک عمود آهنی است که برای صاحب تو برافرازند؟! عرض کردم: نمیدانم. فرمود: عمود، فرشتهای است که بر هر شهری گماشته شده است و خدا به وسیله او کردار آن شهرها را میرساند.»<ref>کافی، ج ١، ص ٣٨٧.</ref>
| |
| * بنابراین اگر منظور از نور الهی، ملک یا [[روحالقدس]] باشد، نمیتوان آن را مجرای جداگانهای برای علم امام دانست. بلکه همان القای [[روحالقدس]] است.<ref>ر.ک. [[سید محمد جعفر سبحانی]]، [[منابع علم امامان شیعه (کتاب)|منابع علم امامان شیعه]]، ص ۱۴۴ ـ ۱۴۶.</ref> به عبارتی دیگر عمود نور امری جدا از امام نیست؛ بلکه ویژگی و توانی در امام است که خداوند آنرا برای احتجاج بر خلقش برای امام فراهم نموده است؛ مانند روایتی که پس از اشاره به وجود منار نور میفرماید: {{عربی|اندازه=155%|"فَبِهَذَا یَحْتَجُ اللَّهُ عَلَی خَلْقِه"}}<ref>کافی، ج ۱، ص ۳۸۷.</ref> [[علامه مجلسی]] ذیل این روایت، ضمیر اشاره منفصل "هذا" را به خود امام برمیگرداند و صحیح هم همین است.<ref>مازندرانی، شرح اصول الکافی، ج ۶، ص ۳۶۰.</ref> با توجه به این جمله، اگر منار یا عمود نور را امری جدا از امام بدانیم، احتجاج الهی به امام صحیح نخواهد بود.<ref>ر.ک. [[محمد تقی شاکر]]، [[منابع علم امام در قرآن (مقاله)|منابع علم امام در قرآن]]، [[امامتپژوهی (نشریه)|فصلنامه امامتپژوهی]]، ش ۶، ص ۱۸۳ ـ ۱۸۴.</ref> علامه مجلسی میگوید:<ref>مجلسی، مرآة العقول، ج ۴، ص ۲۶۸. </ref> "نامیده شدن ملک با عنوان عمود، استعاره است؛ گویی ملک عمودی از نور است که امام در آن نظر میکند. همچنین ممکن است این تشبیه به این دلیل صورت گرفته که اعتماد امام در کشف امور، به ملک است.<ref>ر.ک. [[محمد تقی شاکر]]، [[منابع علم امام در قرآن (مقاله)|منابع علم امام در قرآن]]، [[امامتپژوهی (نشریه)|فصلنامه امامتپژوهی]]، ش ۶، ص ۱۸۳ ـ ۱۸۴.</ref>
| |
| * در مجموع از روایات به دست میآید، این ستون نور، به طور مستقل، مجرای علم نیست؛ بلکه تمثیلی برای مجرای الهامی علم امام{{ع}} است که هرگاه خداوند بخواهد، با آن، امام را آگاه میکند.<ref>ر.ک. [[محمد حسن نادم]]، [[سید ابراهیم افتخاری]]، [[منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد (مقاله)|منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد]]، ص ۶۰.</ref>
| |
| ==پرسشهای وابسته== | | ==پرسشهای وابسته== |
| * [[رابطه عمود نور با علم غیب معصوم چیست؟ (پرسش)]] | | * [[رابطه عمود نور با علم غیب معصوم چیست؟ (پرسش)]] |
| خط ۵۷: |
خط ۵۵: |
| [[رده:مجاری علم لدنی امام]] | | [[رده:مجاری علم لدنی امام]] |
| [[رده:عمود نور]] | | [[رده:عمود نور]] |
| | [[رده:مدخل برگرفته از پرسمان]] |
| | [[رده:مدخل برگرفته از پرسمان علم معصوم]] |
