عدل علی: تفاوت میان نسخه‌ها

*این [[عدالت]]، در زمینۀ محاکمه و داوری، کیفر مجرمان، تقسیم بیت‌المال، اجرای حدود الهی و تأمین رفاه برای مردم مشهود بود. سخنان آن حضرت و سیرۀ حکومتی وی، ترسیم‌کنندۀ این عدالت است. در عهدنامۀ [[مالک اشتر]]، حاکمیت [[عدل]] را مایۀ چشم‌روشنی والیان و حاکمان می‌شمارد: ({{عربی|اندازه=155%|انّ أفضل قرّة عین الولاة إستقامة العدل فی البلاد...}}) و به رفع زمینه‌های سوءاستفادۀ نزدیکان و خلوت‌نشینان فرمان می‌دهد: ({{عربی|اندازه=155%|ثمّ إنّ للوالی خاصّة...}}) و به مراعات حال و رعایت حقوق طبقات مستضعف و محروم و درماندۀ جامعه توصیه می‌کند ({{عربی|اندازه=155%|اللّه اللّه فی الطّبقة السّفلی...}}).<ref>نهج البلاغه، نامۀ ۵۳</ref> در اولین سخنرانی خویش پس از [[بیعت]] مردم با وی، بر مساوات همگان در برابر [[حق]] و اجرای [[عدالت]] تأکید دارد {{عربی|اندازه=155%|و إنّما أنا رجل منکم...}}<ref>شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج ۷ ص ۳۶</ref> و اعلام می‌کند که همۀ ثروت‌های به ناحق گرفته شده را به بیت‌المال باز خواهد گرداند {{عربی|اندازه=155%|الا و انّ کلّ قطیعة اقطعها عثمان...}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۵</ref> و از تبعیض‌ها و بی‌عدالتی‌ها و غارت بیت‌المال در دورۀ [[حکومت]] [[عثمان]] بشدّت انتقاد می‌کند.<ref>نهج البلاغه، خطبه ۳</ref> و اعلام می‌کند که حکم خدا را بدون تفاوت بین خویش و بیگانه و دور و نزدیک، اجرا خواهد کرد، هرچند مجرم، فرزندان خودش باشند: {{عربی|اندازه=155%|و اللّه لو انّ الحسن و الحسین...}}<ref>نهج البلاغه، نامه ۴۱</ref> وی، بی‌تفاوت نبودن در برابر طبقاتی بودن جامعه را عهدی می‌داند که خداوند از آگاهان گرفته است: {{عربی|اندازه=155%|و ما أخذ اللّه علی العلماء...}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۳</ref> و در طول زمامداری هم با تلاش و قاطعیّت برای ایجاد توازن و تعادل در سطح معیشت افراد و تأمین رفاه نسبی برای همگان می‌کوشد و این را از نتایج عدل علوی می‌شمارد. در توصیف جامعۀ علوی در کوفه می‌فرماید: در کوفه کسی نیست مگر آنکه خانه و سرپناهی دارد و آب و خوراکش تأمین است و از سطح مطلوب معیشت برخوردار است: {{عربی|اندازه=155%|ما أصبح بالکوفة أحد إلاّ ناعما...}}<ref>بحار الأنوار، ج ۴۰ ص ۳۲۷</ref>. اینکه حضرت به افزون‌خواهی برادرش عقیل توجّهی نمی‌کند،<ref>نهج البلاغه، خطبه ۲۲۴</ref> و به عبد اللّه بن زمعه که به امید سود نزد آن حضرت رفته بود، پاسخ منفی می‌دهد و بیت‌المال را متعلّق به عموم می‌داند: {{عربی|اندازه=155%|انّ هذا المال لیس لی و لا لک...}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۲۳۲</ref> و خود را در سطح معیشت مردم، بلکه پایین‌تر قرار داده و در سختی‌های زندگی با آنان شریک می‌سازد: {{عربی|اندازه=155%|أ أقنع من نفسی بأن یقال أمیر المؤمنین و لا اشارکهم فی مکاره الدّهر...}}<ref>نهج البلاغه، نامه ۴۵</ref> نشانۀ عدل [[امام علی|علی]]{{ع}} است، نتیجه‌اش هم تحمّل‌ناپذیری چنین روشی برای دنیاطلبان و امتیازخواهان و پیوستن آنان به کیسه‌های زر و سفره‌های چرب معاویه‌هاست. خود [[امام]] می‌فرماید: آنان وقتی [[عدالت]] را شناختند و دیدند و شنیدند و فهمیدند و دانستند که مردم در برابر [[حق]]، پیش من یکسانند، به جایی گریختند که بتوانند به امتیازها و برخورداری‌ها برسند: {{عربی|اندازه=155%|و قد عرفوا العدل و رأوه و سمعوه...}}<ref>نهج البلاغه، نامه ۷۰</ref> در تاریخ آمده است که رأی‌دهندگان به عثمان در شورای شش‌نفرۀ [[خلافت]]، وقتی سخنان روشن و دلایل منطقی [[امام علی|علی]]{{ع}} را شنیدند، باهم به رایزنی و مشورت و اشاره پرداختند و گفتند: ما فضل و دانش [[امام علی|علی]]{{ع}} را می‌دانیم و به شایسته‌تر بودن او به خلافت آگاهیم، ولی او کسی است که شخصی را بر دیگری ترجیح نمی‌دهد. اگر او را به حکومت برسانید، شما و همۀ مردم را یکسان قرار خواهد داد. ولی اگر عثمان را بر سر کار آورید، او متمایل و هواخواه کسانی است که مورد علاقه و دلخواه شماست.<ref>احتجاج طبرسی، ج ۱ ص ۳۲۰</ref> [[امام علی|علی]]{{ع}} در دوران حکومتش همانگونه عمل کرد که پیش‌بینی می‌کردند، گرچه عدل علوی عده‌ای را رنجاند و زمینه‌ساز برخی معارضه‌ها و دشمنی‌ها و گسستن‌ها گشت، ولی معیار روشنی برای حکومت اسلامی ارائه کرد و نکاتی همچون: تبعیض‌زدایی، مصادرۀ اموال حیف و میل شده، جلوگیری از پیدایش ثروتمندان نامشروع و ثروت‌های بادآورده، توسعه و آبادانی و عمران کشور، تأمین [[عدالت]] اجتماعی، مساوات حقوق شهروندان، مراعات صلاحیت و تقوا در گزینش مسؤولان و... رهاورد چنین سیاستی بود.<ref>در این زمینه، از جمله ر. ک: «ویژه‌نامۀ حکومت علوی» (فصلنامه حکومت اسلامی) دفتر دوّم، مقالۀ عدالت اجتماعی در حکومت علوی و مقالات دیگر این مجموعه، فصلنامۀ «فرهنگ جهاد» ، شمارۀ ۲۱ و ۲۲ ص ۱۰۹ مقالۀ عدالت علوی. نیز کتاب «سیاست‌نامۀ امام علی» که ترجمۀ جلد پنجم از کتاب «موسوعة الامام علی بن ابی طالب» از محمّدی ری‌شهری است</ref> [[عدالت]] آن حضرت چنان جاذبه‌ای داشته که جرج جرداق مسیحی در کتابی که پیرامون شخصیّت آن حضرت نوشته، آن را در عنوان کتاب آورده و نامش را "الإمام علیّ، صوت العدالة الإنسانیّة" گذاشته است<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|فرهنگ غدیر]]، ص:۳۸۸.</ref>.