امام مبین در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

*تعبیر «امام مبین» دو بار در قرآن به‌کار رفته که بار نخست درباره علم جامع خداوند به اعمال و رفتار همه آدمیان {{عربی| {{متن قرآن|إِنَّا نَحْنُ نُحْيِي الْمَوْتَى وَنَكْتُبُ مَا قَدَّمُوا وَآثَارَهُمْ وَكُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنَاهُ فِي إِمَامٍ مُبِينٍ }}﴾}}<ref> ما خود، مردگان را زنده می‌گردانیم و هر چه را پیش فرستاده‌اند و آنچه را از آنان بر جای مانده است می‌نگاریم و هر چیزی را در نوشته‌ای روشن  بر شمرده‌ایم؛ سوره یس، آیه ۱۲.</ref> و بار دوم در ارتباط با نزول عذاب بر دو شهر قوم [[لوط]] و [[شعیب]] {{عربی| {{متن قرآن|فَانتَقَمْنَا مِنْهُمْ وَإِنَّهُمَا لَإِمَامٍ مُّبِينٍ}}﴾}}<ref> پس از آنان داد ستاندیم و (نشانه‌های) آن دو شهر ([[لوط]] و ایکه) بر سر راهی آشکار است؛ سوره حجر، آیه ۷۹.</ref><ref>[http://www.maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/4/38.htm دائرة المعارف قرآن کریم، ج ۴، ص ۲۳۲.]</ref>.

*خداوند در آیات نخست سوره یس، پس از بیان گمراهی، کوردلی و عناد کفرپیشگان در برابر پیام‌های آسمانی رسولان، از علم جامع خویش به‌کارهای گذشته و آثار برجای مانده از آنان یاد می‌کند: {{عربی| {{متن قرآن|إِنَّا نَحْنُ نُحْيِي الْمَوْتَى وَنَكْتُبُ مَا قَدَّمُوا وَآثَارَهُمْ وَكُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنَاهُ فِي إِمَامٍ مُبِينٍ }}﴾}}<ref> ما خود، مردگان را زنده می‌گردانیم و هر چه را پیش فرستاده‌اند و آنچه را از آنان بر جای مانده است می‌نگاریم و هر چیزی را در نوشته‌ای روشن  بر شمرده‌ایم؛ سوره یس، آیه ۱۲.</ref>  

#غالب مفسران، امام مبین را در این آیه، به معنای لوح محفوظ دانسته‌اند که در آیات دیگر از آن به «امّ الکتاب» {{عربی| {{متن قرآن|يَمْحُو اللَّهُ مَا يَشَاء وَيُثْبِتُ وَعِندَهُ أُمُّ الْكِتَابِ}}﴾}}<ref> خداوند هر چه را بخواهد (از لوح محفوظ) پاک می‌کند و (یا در آن) می‌نویسد و لوح محفوظ  نزد اوست؛ سوره رعد، آیه ۳۹.</ref> و «کتاب مبین» {{عربی| {{متن قرآن|وَعِندَهُ مَفَاتِحُ الْغَيْبِ لاَ يَعْلَمُهَا إِلاَّ هُوَ وَيَعْلَمُ مَا فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَمَا تَسْقُطُ مِن وَرَقَةٍ إِلاَّ يَعْلَمُهَا وَلاَ حَبَّةٍ فِي ظُلُمَاتِ الأَرْضِ وَلاَ رَطْبٍ وَلاَ يَابِسٍ إِلاَّ فِي كِتَابٍ مُّبِينٍ}}﴾}}<ref> و کلیدهای (چیزهای) نهان نزد اوست؛ (هیچ کس) جز او آنها را نمی‌داند؛ و او آنچه را در خشکی و دریاست می‌داند و هیچ برگی فرو نمی‌افتد مگر که او آن را می‌داند و هیچ دانه‌ای در تاریکی‌های زمین و هیچ تر و خشکی نیست جز آنکه در کتابی روشن آمده است؛ سوره انعام، آیه ۵۹.</ref> یاد شده است <ref>تفسير ابن ابى‌حاتم، ج۱۰، ص ۳۱۹۱؛ كشف‌الاسرار، ج ۸ ، ص ۲۰۹؛ الميزان، ج ۱۷، ص ۶۷ .</ref>، با این حال در بیان تعریف آن دچار اختلافاتی شده‌اند که در نمونه‌ای از این تعاریف، حاوی اعمال و آثار انسان‌ها و بلکه در برگیرنده همه اشیا و موجودات دانسته شده و [[فرشتگان]] در اجرای وظایف خویش به عمل بر طبق آن موظف شمرده شده‌اند <ref>التفسير الكبير، ج‌۲، ص‌۴۹.</ref>.  

#شماری دیگر از مفسران، تعبیر مورد نظر را به معنای نامه اعمال آدمیان دانسته و بخش نخست آیه را به استشهاد آورده‌اند<ref>رحمة من الرحمن، ج ۳، ص ۴۶۳؛ التفسير الكبير، ج ۲۶، ص ۴۹؛ تفسير قرطبى، ج ۱۵، ص ۱۱.</ref>: {{عربی| {{متن قرآن|وَنَكْتُبُ مَا قَدَّمُوا وَآثَارَهُمْ}}﴾}} این تفسیر در برخی روایات [[شیعه]] نیز به چشم می‌خورد <ref>نورالثقلين، ج ۴، ص ۳۷۸.</ref>  

*[[علامه طباطبایی]] در تفسیر این آیه می‌نویسد:"گویا بعضی مثل [[فخر رازی]] توهم کرده‏‌اند که نوشتن اعمال و آثار، همان احصاء در امام مبین است. و لکن این اشتباه است، چون قرآن کریم از وجود کتابی خبر می‏‌دهد که تمامی‌ موجودات و آثار آنها در آن نوشته شده، که این همان [[لوح محفوظ]] است و از کتابی دیگر خبر می‏‌دهد که خاص امت‏‌هاست و اعمال آنان در آن ضبط می‏‌شود و از کتابی دیگر خبر می‏‌دهد که خاص فرد فرد بشر است، و اعمال آنان را احصاء می‏‌کند. در باره کتاب اولی فرموده: {{عربی| {{متن قرآن|وَلاَ رَطْبٍ وَلاَ يَابِسٍ إِلاَّ فِي كِتَابٍ مُّبِينٍ}}﴾}} <ref> و هیچ دانه‌ای در تاریکی‌های زمین و هیچ تر و خشکی نیست جز آنکه در کتابی روشن آمده است؛ سوره انعام، آیه: ۵۹.</ref>. در باره دومی‌ فرموده: {{عربی| {{متن قرآن|كُلُّ أُمَّةٍ تُدْعَى إِلَى كِتَابِهَا}}﴾}} <ref> هر گروهی  به سوی کارنامه‌اش فرا خوانده می‌شود؛ سوره جاثیه، آیه: ۲۸.</ref>. و در باره سومی‌ فرموده: {{عربی| {{متن قرآن|وَكُلَّ إِنسَانٍ أَلْزَمْنَاهُ طَائِرَهُ فِي عُنُقِهِ وَنُخْرِجُ لَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ كِتَابًا يَلْقَاهُ مَنشُورًا }}﴾}} <ref> و کارنگاشت هر انسانی را به گردن وی بربسته‌ایم و روز رستخیز برای او کارنامه‌ای برمی‌آوریم که آن را برگشوده می‌بیند؛ سوره اسراء، آیه: ۱۳.</ref><ref>[http://www.pasokhgoo.ir/node/56459 وبگاه مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی]</ref>