←اصول و مبانی آزادی
(←منابع) |
|||
| خط ۱۵: | خط ۱۵: | ||
*[[امام]] {{ع}} در [[مقام]] [[خلیفه]] و [[والی]] نیز مردمان را بهسوی آزادی و [[آزادگی]] [[هدایت]] میکند، چنانکه در نخستین [[خطبه]] حکومتی خود، تمام [[فرزندان آدم]] را "آزاد آفریده شده" میداند و در سفارشهای خود، مردمان را به آزادی از قید و بندهای دستوپاگیر [[دنیا]] فرامیخواند: آیا آزادهای نیست که این تهمانده بیارزش را به اهلش واگذارَد و خود را [[اسیر]] [[دنیا]] نکند؟! بههوش باشید که [[ارزش]] شما تنها [[بهشت]] است، پس خود را جز بدان مفروشید<ref>نهج البلاغه، حکمت ۴۴۸</ref>. [[انسانها]] اگر بتوانند آزادانه این خردهطعام برجای مانده از [[دنیا]] را به کنار نهند و آن را برای اهل [[دنیا]] واگذارند، از پستی رها و به انسانهایی وارسته و آزاد تبدیل خواهند شد. از اینرو در کلامی میفرماید "سبکبار شوید تا برسید"<ref>نک: نهج البلاغه؛ خطبه ۲۱، {{متن حدیث|تَخَفَّفُوا تَلْحَقُوا}}</ref>. انسانی میتواند سبکبار باشد که [[دل]] از [[تعلقات دنیوی]] برچیده و به [[مقام]] [[آزادگی]] رسیده باشد. چنین انسانی در هر شرایطی آزاده است، هر چند در [[رنج]] و محنت گرفتار شود. [[انسان]] آزاده میتواند در سایه صفت [[آزادگی]] واجد خصوصیات نیکو شود<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۱ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۱، ص 49.</ref>. | *[[امام]] {{ع}} در [[مقام]] [[خلیفه]] و [[والی]] نیز مردمان را بهسوی آزادی و [[آزادگی]] [[هدایت]] میکند، چنانکه در نخستین [[خطبه]] حکومتی خود، تمام [[فرزندان آدم]] را "آزاد آفریده شده" میداند و در سفارشهای خود، مردمان را به آزادی از قید و بندهای دستوپاگیر [[دنیا]] فرامیخواند: آیا آزادهای نیست که این تهمانده بیارزش را به اهلش واگذارَد و خود را [[اسیر]] [[دنیا]] نکند؟! بههوش باشید که [[ارزش]] شما تنها [[بهشت]] است، پس خود را جز بدان مفروشید<ref>نهج البلاغه، حکمت ۴۴۸</ref>. [[انسانها]] اگر بتوانند آزادانه این خردهطعام برجای مانده از [[دنیا]] را به کنار نهند و آن را برای اهل [[دنیا]] واگذارند، از پستی رها و به انسانهایی وارسته و آزاد تبدیل خواهند شد. از اینرو در کلامی میفرماید "سبکبار شوید تا برسید"<ref>نک: نهج البلاغه؛ خطبه ۲۱، {{متن حدیث|تَخَفَّفُوا تَلْحَقُوا}}</ref>. انسانی میتواند سبکبار باشد که [[دل]] از [[تعلقات دنیوی]] برچیده و به [[مقام]] [[آزادگی]] رسیده باشد. چنین انسانی در هر شرایطی آزاده است، هر چند در [[رنج]] و محنت گرفتار شود. [[انسان]] آزاده میتواند در سایه صفت [[آزادگی]] واجد خصوصیات نیکو شود<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۱ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۱، ص 49.</ref>. | ||
==اصول و | ==اصول و مباني آزادي== | ||
*منظور از اصول، | *منظور از اصول، مباني و نگرشهاي بنيادين آزادي و رهنمودهايي است كه نتيجه و لازمه آن آزادي و [[حق]] [[انتخاب]] و عدم [[اجبار]] [[انسانها]] در پذيرفتن [[دين حق]] است. | ||
#{{متن قرآن|وَلَوْ شَاءَ | #{{متن قرآن|وَلَوْ شَاءَ رَبُّك لَآمَنَ مَنْ فِي الْأَرْضِ كلُّهُمْ جَمِيعًا أَفَأَنْتَ تُكرِهُ النَّاسَ حَتَّي يكونُوا مُؤْمِنِينَ}}<ref>«و اگر پروردگارت ميخواست، تمام آن كسان كه روي زميناند همگي ايمان ميآوردند؛ آيا تو مردم را ناگزير ميكني كه مؤمن باشند؟» سوره يونس، آيه ۹۹.</ref>. [[مشيت]] [[حق]] آن است كه همه [[مردم]] [[مؤمن]] نباشند و [[ايمان]] با [[اراده]] و [[انتخاب]] انجام گيرد و در نتيجه كسي مجبور نشود و از اين جهت [[پيامبر]] نميتواند مجبور كند. | ||
#{{متن قرآن|قُلْ | #{{متن قرآن|قُلْ يا أَيهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَكمُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكمْ فَمَنِ اهْتَدَي فَإِنَّمَا يهْتَدِي لِنَفْسِهِ وَمَنْ ضَلَّ فَإِنَّمَا يضِلُّ عَلَيهَا}}<ref>«بگو: اي مردم! حق از سوي پروردگارتان نزد شما آمده است، هر كه رهياب شد به سود خويش رهياب ميشود و هر كه گمراه گشت بيگمان به زيان خويش گمراه ميگردد و من كارگزار شما نيستم» سوره يونس، آيه ۱۰۸.</ref>. | ||
#{{متن قرآن|هُوَ | #{{متن قرآن|هُوَ الَّذِي خَلَقَكمْ فَمِنْكمْ كافِرٌ وَمِنْكمْ مُؤْمِنٌ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ}}<ref>«اوست كه شما را آفريد، برخي از شما كافر و برخي مؤمنيد و خداوند به آنچه انجام ميدهيد بيناست» سوره تغابن، آيه ۲.</ref>. | ||
#{{متن قرآن|فَمَنْ شَاءَ | #{{متن قرآن|فَمَنْ شَاءَ فَلْيؤْمِنْ وَمَنْ شَاءَ فَلْيكفُرْ}}<ref>«و بگو كه اين (قرآن) راستين و از سوي پروردگار شماست، هر كه خواهد ايمان آورد و هر كه خواهد كفر پيشه كند، ما براي ستمگران آتشي آماده كردهايم كه سراپردههايش آنان را فرا ميگيرد و اگر فريادرسي خواهند با آبي چون گدازه فلز به فريادشان ميرسند كه (گرماي آن)؛ سوره كهف، آيه ۲۹.</ref>. | ||
#{{متن قرآن|وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا | #{{متن قرآن|وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا أَشْرَكوا وَمَا جَعَلْنَاك عَلَيهِمْ حَفِيظًا وَمَا أَنْتَ عَلَيهِمْ بِوَكيلٍ}}<ref>«و اگر خداوند ميخواست شرك نميورزيدند و ما تو را بر آنان نگهبان نگماردهايم و تو گمارده بر آنها نيستي» سوره انعام، آيه ۱۰۷.</ref>. | ||
#{{متن قرآن|إِنْ نَشَأْ نُنَزِّلْ | #{{متن قرآن|إِنْ نَشَأْ نُنَزِّلْ عَلَيهِمْ مِنَ السَّمَاءِ آيةً فَظَلَّتْ أَعْنَاقُهُمْ لَهَا خَاضِعِينَ}}<ref>«اگر بخواهيم از آسمان بر آنان نشانه اي فرو ميفرستيم تا فروتنانه بدان گردن نهند» سوره شعراء، آيه ۴.</ref>. | ||
*''' | *'''نتيجه:''' در اين [[آيات]] اين نكتهها مطرح گرديده و نتيجه به دست ميآيد: | ||
#توجه به [[ | #توجه به [[مشيت]] [[حق]] در [[دعوت به دين]] {{متن قرآن|وَلَوْ شَاءَ رَبُّك لَآمَنَ مَنْ فِي الْأَرْضِ كلُّهُمْ جَمِيعًا}}<ref>«و اگر پروردگارت ميخواست، تمام آن كسان كه روي زميناند همگي ايمان ميآوردند؛ آيا تو مردم را ناگزير ميكني كه مؤمن باشند؟» سوره يونس، آيه ۹۹.</ref>. | ||
#توجه دادن و [[ | #توجه دادن و [[هدايت]] كردن به اينكه [[دعوت پيامبر]] براي خودشان است و بس: {{متن قرآن|قُلْ يا أَيهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَكمُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكمْ فَمَنِ اهْتَدَي فَإِنَّمَا يهْتَدِي لِنَفْسِهِ...}}<ref>«بگو: اي مردم! حق از سوي پروردگارتان نزد شما آمده است، هر كه رهياب شد به سود خويش رهياب ميشود..». سوره يونس، آيه ۱۰۸.</ref>. | ||
#[[ | #[[پيامبر]] [[دعوت]] ميكند خواه كسي ميخواهد [[مؤمن]] شود و ميخواهد [[كافر]]. {{متن قرآن|فَمَنْ شَاءَ فَلْيؤْمِنْ وَمَنْ شَاءَ فَلْيكفُرْ}}<ref>«هر كه خواهد ايمان آورد و هر كه خواهد كفر پيشه كند» سوره كهف، آيه ۲۹.</ref>. | ||
#[[ | #[[مشيت]] [[حق]] برايمان همه [[مردم]] نيست {{متن قرآن|وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا أَشْرَكوا}}<ref>«و اگر خداوند ميخواست شرك نميورزيدند» سوره انعام، آيه ۱۰۷.</ref> و لذا عدهاي [[مؤمن]] و عدهاي [[كافر]] ميشوند. | ||
#[[ | #[[پيامبر]] [[مسئول]] و [[وكيل]] [[گمراهي]] ديگران نيست: {{متن قرآن|وَمَا جَعَلْنَاك عَلَيهِمْ حَفِيظًا وَمَا أَنْتَ عَلَيهِمْ بِوَكيلٍ}}<ref>«و ما تو را بر آنان نگهبان نگماردهايم و تو گمارده بر آنها نيستي» سوره انعام، آيه ۱۰۷.</ref> | ||
# | #پذيرش واقعيت [[اختلاف]] و چندگانگي [[عقيده]] مبنا و روش پيامبردر [[دعوت]] ديگران. | ||
#[[ | #[[مشيت]] [[حق]] در [[راهنمايي]] و [[هدايت]]، بر [[زور]] و [[اجبار]] و بكارگيري روشهاي غير اختياري ([[تكويني]]) براي [[ايمان آوردن]] نيست: {{متن قرآن|إِنْ نَشَأْ نُنَزِّلْ عَلَيهِمْ مِنَ السَّمَاءِ آيةً فَظَلَّتْ أَعْنَاقُهُمْ لَهَا خَاضِعِينَ}}<ref>«اگر بخواهيم از آسمان بر آنان نشانهاي فرو ميفرستيم تا فروتنانه بدان گردن نهند» سوره شعراء، آيه ۴.</ref><ref>[[محمد جعفر سعيديانفر|سعيديانفر، محمد جعفر]] و [[سيد محمد علي ايازي|ايازي، سيد محمد علي]]، [[فرهنگنامه پيامبر در قرآن كريم ج۱ (كتاب)|فرهنگنامه پيامبر در قرآن كريم]]، ج۱، ص ۳۶-۳۷.</ref>. | ||
==قلمرو [[رسالت]] [[پیامبری]]== | ==قلمرو [[رسالت]] [[پیامبری]]== | ||