←اقسام هدایت در معارف و عقاید ۵ ج۱
| خط ۳۱: | خط ۳۱: | ||
==اقسام هدایت در [[معارف]] و [[عقاید]] ۵ ج۱== | ==اقسام هدایت در [[معارف]] و [[عقاید]] ۵ ج۱== | ||
هدایت به معنای [[ارشاد]] و [[راهنمایی]] همراه با [[لطف]] و [[مهربانی]] است<ref>مفردات الفاظ القرآن ماده: ه د ی.</ref> و دارای اقسامی است: [[هدایت تشریعی]] به معنای ارائه طریق و نشان دادن راه و [[هدایت تکوینی]] به معنای ایصال الی المطلوب یعنی رساندن به مقصد و مراد. | |||
قسم اول مانند | قسم اول مانند هدایت در این [[آیه شریفه]] است: {{متن قرآن|إِنَّا هَدَيْنَاهُ السَّبِيلَ إِمَّا شَاكِرًا وَإِمَّا كَفُورًا}}<ref>«ما به او راه را نشان داده ایم خواه سپاسگزار باشد یا ناسپاس» سوره انسان، آیه ۳.</ref>، ما راه را به او نشان دادیم. خواه شاکر باشد و پذیرا گردد یا [[کفران]] کند<ref>الهدایة بمعنی إراءة الطریق دون الإیصال إلی المطلوب تفسیر المیزان، ج ۲۰، ص ۱۲۲.</ref>. و قسم دوم مانند این [[آیه]] است که خطاب به [[رسول اکرم]]{{صل}} میفرماید: {{متن قرآن|إِنَّكَ لَا تَهْدِي مَنْ أَحْبَبْتَ وَلَكِنَّ اللَّهَ يَهْدِي مَنْ يَشَاءُ وَهُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ}}<ref>«بی گمان تو هر کس را که دوست داری راهنمایی نمیتوانی کرد امّا خداوند هر کس را بخواهد راهنمایی میکند و او به رهیافتگان داناتر است» سوره قصص، آیه ۵۶.</ref>، یعنی هدایت عام و ارائه طریق از سوی [[پیامبر]] برای رسیدن به مققصد و مراد [[کافی]] نیست و باید [[لطف]] خاص [[خداوند]] شامل شود تا [[رسول خدا]] بتواند ایصال الی المطلوب هم داشته باشد<ref>ر.ک: المیزان فی تفسیر القرآن، ج ۲۰، ص ۱۲۲ و تفسیر نمونه ج۲۰، ص ۲۲۴.</ref>. | ||
[[شأن هدایت]] برای [[امام]] که از [[آیه کریمه]] {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}}<ref>«و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری میکردند» سوره انبیاء، آیه ۷۳.</ref> استفاده میشود میتواند علاوه بر [[هدایت تشریعی]] و ارائه طریق، [[هدایت تکوینی]] و ایصال الی المطلوب و [[تصرف]] در [[قلوب]] هم باشد. توضیح مطلب این که: به ملاحظه [[مقید]] شدن [[هدایت به امر]]، به معنای [[عالم امر]] در مقابل عالم [[خالق]] از این گونه [[آیات]] ممکن است استفاده کنیم که [[امام]] علاوه بر [[ارشاد]] و [[هدایت ظاهری]] دارای یک نوع | [[شأن هدایت]] برای [[امام]] که از [[آیه کریمه]] {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}}<ref>«و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری میکردند» سوره انبیاء، آیه ۷۳.</ref> استفاده میشود میتواند علاوه بر [[هدایت تشریعی]] و ارائه طریق، [[هدایت تکوینی]] و ایصال الی المطلوب و [[تصرف]] در [[قلوب]] هم باشد. توضیح مطلب این که: به ملاحظه [[مقید]] شدن [[هدایت به امر]]، به معنای [[عالم امر]] در مقابل عالم [[خالق]] از این گونه [[آیات]] ممکن است استفاده کنیم که [[امام]] علاوه بر [[ارشاد]] و [[هدایت ظاهری]] دارای یک نوع هدایت و جذبه [[معنوی]] است که از سنخ [[عالم امر]] و تجرد میباشد و به وسیله [[حقیقت]] و [[نورانیت]] [[باطن]] ذاتش در [[قلوب]] [[شایسته]] [[مردم]] تأثیر و [[تصرف]] مینماید و آنها را به سوی کمال و [[غایت]] ایجاد جذب میکند. [[امام]] کسی است از جانب [[حق]] سبحانه برای پیشروی [[صراط]] [[ولایت]] [[اختیار]] شده و زمام هدایت [[معنوی]] را در دست گرفته و [[انوار ولایت]] که به [[قلوب]] [[بندگان]] [[حق]] میتابد از اشعه و خطوط نوری هستند از کانون نوری که پیش اوست و موهبتهای [[معنوی]] متفرقه جویهایی هستند متصل به دریای بی کرانی که نزد وی میباشد. از این [[شأن امام]] در امر هدایت به [[ولایت]] [[معنوی]] هم تعبیر میشود<ref>ر.ک: تفسیر المیزان، ج ۱، ص ۲۷۲ و، ج ۱۴، ص ۳۰۴ و شیعه در اسلام، ص ۱۲۴ و شیعه مجموعه مذاکرات با هانری کربن، ص ۱۸۵ و امامت رهبری، ص ۵۵.</ref>. | ||
[[هدایت باطنی]] [[امام]] و تابش [[نور]] [[ایمان]] در [[قلب]] [[مؤمنان]] در [[روایات]] مؤثرتر از [[نور]] تابناک [[خورشید]] در روز توصیف شده است زیرا حجابهای جسمانی میتوانند [[مانع]] رسیدن [[نور]] [[خورشید]] شود اما [[نور امام]] و [[هدایت باطنی]] او به [[لطف]] [[خداوند تعالی]] حجابها را برطرف میسازد. | [[هدایت باطنی]] [[امام]] و تابش [[نور]] [[ایمان]] در [[قلب]] [[مؤمنان]] در [[روایات]] مؤثرتر از [[نور]] تابناک [[خورشید]] در روز توصیف شده است زیرا حجابهای جسمانی میتوانند [[مانع]] رسیدن [[نور]] [[خورشید]] شود اما [[نور امام]] و [[هدایت باطنی]] او به [[لطف]] [[خداوند تعالی]] حجابها را برطرف میسازد. | ||
[[امام باقر]]{{ع}} در ضمن [[تفسیر]] [[آیه کریمه]]: {{متن قرآن|فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَالنُّورِ الَّذِي أَنْزَلْنَا}}<ref>«پس به خداوند و پیامبرش و نوری که فرو فرستاده ایم ایمان آورید» سوره تغابن، آیه ۸.</ref>خطاب به [[ابوخالد کابلی]] میفرماید: {{متن حدیث|وَ اللَّهِ يَا أَبَا خَالِدٍ لَنُورُ الْإِمَامِ فِي قُلُوبِ الْمُؤْمِنِينَ أَنْوَرُ مِنَ الشَّمْسِ الْمُضِيئَةِ بِالنَّهَارِ وَ هُمْ وَ اللَّهِ يُنَوِّرُونَ قُلُوبَ الْمُؤْمِنِينَ وَ يَحْجُبُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ نُورَهُمْ عَمَّنْ يَشَاءُ فَتُظْلِمُ قُلُوبُهُمْ}}<ref>الکافی، ج۱، ص۱۹۴.</ref>. به [[خدا]] ای ابوخالد، [[نور امام]] در [[دل]] [[مؤمنان]] از [[نور]] [[خورشید]] تابان در روز، روشنتر است. به [[خدا]] که ائمّه دلهای [[مؤمنین]] را منور سازند و [[خدا]] از هر کس خواهد [[نور]] ایشان را [[پنهان]] دارد، پس [[دل]] آنها تاریک گردد<ref>شأن و منصب مهم امام در هدایت باطنی، از روایات {{عربی| باب ان ائمه{{عم}} خلفاء الله فی ارضه و ابوابه التی منها یوتی و باب ان الائمه نورالله عزوجل}} نیز قابل استنباط است. ر.ک: کافی ج۱، ص ۱۹۳ و ۱۹۴ و ر.ک: امامت در بینش اسلامی، ص ۱۴۶.</ref>. | [[امام باقر]]{{ع}} در ضمن [[تفسیر]] [[آیه کریمه]]: {{متن قرآن|فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَالنُّورِ الَّذِي أَنْزَلْنَا}}<ref>«پس به خداوند و پیامبرش و نوری که فرو فرستاده ایم ایمان آورید» سوره تغابن، آیه ۸.</ref>خطاب به [[ابوخالد کابلی]] میفرماید: {{متن حدیث|وَ اللَّهِ يَا أَبَا خَالِدٍ لَنُورُ الْإِمَامِ فِي قُلُوبِ الْمُؤْمِنِينَ أَنْوَرُ مِنَ الشَّمْسِ الْمُضِيئَةِ بِالنَّهَارِ وَ هُمْ وَ اللَّهِ يُنَوِّرُونَ قُلُوبَ الْمُؤْمِنِينَ وَ يَحْجُبُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ نُورَهُمْ عَمَّنْ يَشَاءُ فَتُظْلِمُ قُلُوبُهُمْ}}<ref>الکافی، ج۱، ص۱۹۴.</ref>. به [[خدا]] ای ابوخالد، [[نور امام]] در [[دل]] [[مؤمنان]] از [[نور]] [[خورشید]] تابان در روز، روشنتر است. به [[خدا]] که ائمّه دلهای [[مؤمنین]] را منور سازند و [[خدا]] از هر کس خواهد [[نور]] ایشان را [[پنهان]] دارد، پس [[دل]] آنها تاریک گردد<ref>شأن و منصب مهم امام در هدایت باطنی، از روایات {{عربی| باب ان ائمه{{عم}} خلفاء الله فی ارضه و ابوابه التی منها یوتی و باب ان الائمه نورالله عزوجل}} نیز قابل استنباط است. ر.ک: کافی ج۱، ص ۱۹۳ و ۱۹۴ و ر.ک: امامت در بینش اسلامی، ص ۱۴۶.</ref>. | ||
===تلازم [[امامت]] و | ===تلازم [[امامت]] و هدایت=== | ||
هدایت [[وظیفه]] تفکیک ناپذیر [[منصب]] [[رهبران الهی]]- به عنوان [[انسان کامل]] و [[الگو]]- است و [[امامت]] و [[جانشینی رسول خدا]]{{صل}}، از هدایت به سوی [[معارف]] و [[فرامین الهی]] جدا شدنی نیست. [[پیامبران]] هم از آنجا که [[امام]] و [[پیشوا]] و مقتدای [[امت]] خود هستند [[هادی]] و راهنمای [[امّت]] به سوی [[معارف]] و فرامین [[خداوند]] میباشند. [[خداوند]] [[پیامبران]] را [[امام]] قرار داده تا [[مردم]] را به [[تعالیم]] و [[دستورات]] او [[راهنمایی]] و هدایت کنند و [[قرآن کریم]] میفرماید: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}}<ref>«و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری میکردند» سوره انبیاء، آیه ۷۳.</ref>. | |||
همان گونه که گفته شد شان و [[جایگاه امام]] و [[پیشوا]] [[دعوت]] و رهنمون کردن [[پیروان]] و مأمومین است. [[امام]] | همان گونه که گفته شد شان و [[جایگاه امام]] و [[پیشوا]] [[دعوت]] و رهنمون کردن [[پیروان]] و مأمومین است. [[امام]] هدایت به سوی [[اوامر الهی]] [[دعوت]] میکند و [[امام]] [[ضلالت]] و [[گمراهی]] به سوی [[آتش]] و نابودی راهبری مینماید. بر همین اساس دو گونه [[امام در قرآن]] مطرح شده است همان گونه که [[امام صادق]]{{ع}} این تقسیم را در [[آیات قرآن]] توضیح میدهند: {{متن حدیث|إِنَّ الْأَئِمَّةَ فِي كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِمَامَانِ قَالَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}}<ref>«و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری میکردند» سوره انبیاء، آیه ۷۳.</ref> لَا بِأَمْرِ النَّاسِ يُقَدِّمُونَ أَمْرَ اللَّهِ قَبْلَ أَمْرِهِمْ وَ حُكْمَ اللَّهِ قَبْلَ حُكْمِهِمْ قَالَ: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ}}<ref>«و آنان را (به کیفر کفرشان) پیشوایانی کردیم که (مردم را) به سوی آتش دوزخ فرا میخوانند» سوره قصص، آیه ۴۱.</ref> يُقَدِّمُونَ أَمْرَهُمْ قَبْلَ أَمْرِ اللَّهِ وَ حُكْمَهُمْ قَبْلَ حُكْمِ اللَّهِ وَ يَأْخُذُونَ بِأَهْوَائِهِمْ خِلَافَ مَا فِي كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ}}<ref>کافی، ج۱، ص۲۱۶.</ref>. | ||
بنابراین [[پیامبر]] هم که [[وظیفه]] | بنابراین [[پیامبر]] هم که [[وظیفه]] هدایت دارد به ملاحظه [[امامت]] و [[پیشوائی]] [[امت]] است پس [[جانشین پیامبر]]{{صل}} که در اصطلاح از او به [[امام]] و یا [[خلیفه]] نام برده میشود و به طور حتم دارای [[شأن هدایت]] بر [[امت]] میباشد زیرا [[خداوند]] برای هدایت بندگانش باید الگوی کامل [[انسانیت]] را در مسیر و دسترس آنان قرار دهد و [[پیامبران]] مصدق این [[اسوه]] و [[الگو]] به عنوان [[انسان کامل]] هستند. آخرین و [[کاملترین]] [[پیامبران]] و راهنمایان [[الهی]] و صاحبان [[شرایع آسمانی]] [[رسول خدا]]{{صل}} است بعد از ایشان هم به متقضای [[حکمت الهی]] این چراغ فروزان باید روشن بماند و پرتو افکنی آن به وسیله [[نصب امام]] و [[جانشین]] برای [[رسول خدا]]{{صل}} است. | ||
در سخن [[متکلمان]] نیز به این [[مسؤولیت]] مهم و [[شأن]] و [[وظیفه]] خطیر [[امام]] در امر | در سخن [[متکلمان]] نیز به این [[مسؤولیت]] مهم و [[شأن]] و [[وظیفه]] خطیر [[امام]] در امر هدایت توجه شده است و به ملاحظه تفکیک ناپذیری و تلازم هدایت با [[امامت]] در سخن [[عامه]] حلی [[وظیفه]] هدایت مبنای چند [[استدلال]] بر [[عصمت امام]] قرار داده شده است<ref>ر.ک: کتاب الألفین، ص ۲۹۷.</ref>. | ||
===[[نیاز]] هر زمان به [[هادی]]=== | ===[[نیاز]] هر زمان به [[هادی]]=== | ||
ذیل [[آیه کریمه]]: {{متن قرآن|ِ إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}}<ref>«تو، تنها بیم دهندهای و هر گروهی رهنمونی دارد» سوره رعد، آیه ۷.</ref> تو تنها [[بیم]] دهندهای، و برای هر گروهی هدایتکنندهای است، روایاتی است که بر [[شأن]] و [[مسؤولیت]] مهم [[امام]] در امر | ذیل [[آیه کریمه]]: {{متن قرآن|ِ إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}}<ref>«تو، تنها بیم دهندهای و هر گروهی رهنمونی دارد» سوره رعد، آیه ۷.</ref> تو تنها [[بیم]] دهندهای، و برای هر گروهی هدایتکنندهای است، روایاتی است که بر [[شأن]] و [[مسؤولیت]] مهم [[امام]] در امر هدایت تاکید میروزد: [[امام باقر]]{{ع}} درباره [[آیه]] {{متن قرآن|ِ إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}}<ref>«تو، تنها بیم دهندهای و هر گروهی رهنمونی دارد» سوره رعد، آیه ۷.</ref> میفرماید: {{متن حدیث|رَسُولُ اللَّهِ{{صل}} الْمُنْذِرُ وَ لِكُلِّ زَمَانٍ مِنَّا هَادٍ يَهْدِيهِمْ إِلَى مَا جَاءَ بِهِ- نَبِيُّ اللَّهِ{{صل}} ثُمَّ الْهُدَاةُ مِنْ بَعْدِهِ عَلِيٌّ ثُمَّ الْأَوْصِيَاءُ وَاحِدٌ بَعْدَ وَاحِدٍ}}<ref>کافی، ج ۱، ص ۱۹۱.</ref>. | ||
[[فضیل]] گوید از [[امام صادق]]{{ع}} درباره قول [[خدای عزوجل]]: {{متن قرآن|ِوَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}}<ref>«و هر گروهی رهنمونی دارد» سوره رعد، آیه ۷.</ref> و هر گروهی را [[رهبری]] است پرسیدم، فرمود: {{متن حدیث|وَ كُلُّ إِمَامٍ هَادٍ لِلْقَرْنِ الَّذِي هُوَ فِيهِمْ}}<ref>کافی ج۱، ص ۱۹۱. ثقه الاسلام کلینی تحت عنوان باب أن الأئمة{{عم}} هم الهداة روایات ذیل این آیه را گرد آوری نموده است.</ref>. | [[فضیل]] گوید از [[امام صادق]]{{ع}} درباره قول [[خدای عزوجل]]: {{متن قرآن|ِوَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}}<ref>«و هر گروهی رهنمونی دارد» سوره رعد، آیه ۷.</ref> و هر گروهی را [[رهبری]] است پرسیدم، فرمود: {{متن حدیث|وَ كُلُّ إِمَامٍ هَادٍ لِلْقَرْنِ الَّذِي هُوَ فِيهِمْ}}<ref>کافی ج۱، ص ۱۹۱. ثقه الاسلام کلینی تحت عنوان باب أن الأئمة{{عم}} هم الهداة روایات ذیل این آیه را گرد آوری نموده است.</ref>. | ||
===[[موعظه]] و [[نصیحت]] ابزاری برای | ===[[موعظه]] و [[نصیحت]] ابزاری برای هدایت=== | ||
نصحیت و [[خیرخواهی]] که از ابزارهای مهم و تأثیر گذار در امر هدایتند را [[پیامبران]] به کار گرفتهاند و به هم به عنوان یکی از کارهای لازم برای [[امام]] بر آن تاکید شده است. | نصحیت و [[خیرخواهی]] که از ابزارهای مهم و تأثیر گذار در امر هدایتند را [[پیامبران]] به کار گرفتهاند و به هم به عنوان یکی از کارهای لازم برای [[امام]] بر آن تاکید شده است. | ||
[[موعظه]] و [[نصیحت]] و [[خیرخواهی]] از ویژگیهای بارز [[هادی]] [[الهی]] است یعنی | [[موعظه]] و [[نصیحت]] و [[خیرخواهی]] از ویژگیهای بارز [[هادی]] [[الهی]] است یعنی هدایت بدون [[نصیحت]] و [[خیرخواهی]] به نتیجه مناسب نمیرسد. به همین [[علت]] [[حضرت هود]]{{ع}} در مقابل [[سرکشی]] [[امت]] خود آنان را به این جهت بسیار مهم متنبه میسازد که این [[وظیفه]] دارم رسالتهای پروردگارم را به شما [[ابلاغ]] کنم و دستورهایی را که ضامن [[سعادت]] و [[خوشبختی]] شما و [[نجات]] از گرداب [[شرک]] و [[فساد]] است در [[اختیار]] شما بگذارم، آن هم در نهایت [[دلسوزی]] و [[خیرخواهی]] و در نهایت [[امانت]] و درست کاری: {{متن قرآن|أُبَلِّغُكُمْ رِسَالَاتِ رَبِّي وَأَنَا لَكُمْ نَاصِحٌ أَمِينٌ}}<ref>«پیامهای پروردگارم را به شما میرسانم و من برای شما خیرخواهی امینم» سوره اعراف، آیه ۶۸.</ref>. | ||
[[امیرالمؤمنین]]{{ع}} یکی از ویژگیهای مهم [[رسول خدا]]{{صل}} در انجام [[مسؤولیت]] | [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} یکی از ویژگیهای مهم [[رسول خدا]]{{صل}} در انجام [[مسؤولیت]] هدایت را بهکارگیری آخرین [[حد]][[نصیحت]] و [[خیرخواهی]] [[امت]] میشمارند: {{متن حدیث|بَعَثَهُ وَ النَّاسُ ضُلَّالٌ فِي حَيْرَةٍ وَ حَاطِبُونَ فِي فِتْنَةٍ قَدِ اسْتَهْوَتْهُمُ الْأَهْوَاءُ وَ اسْتَزَلَّتْهُمُ الْكِبْرِيَاءُ وَ اسْتَخَفَّتْهُمُ الْجَاهِلِيَّةُ الْجَهْلَاءُ حَيَارَى فِي زَلْزَالٍ مِنَ الْأَمْرِ وَ بَلَاءٍ مِنَ الْجَهْلِ فَبَالَغَ ص فِي النَّصِيحَةِ وَ مَضَى عَلَى الطَّرِيقَةِ وَ دَعَا إِلَى الْحِكْمَةِ {{متن قرآن|وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ}}<ref>«و پند نیکو» سوره نحل، آیه ۱۲۵.</ref>}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۹۵. و نیز ر.ک: خطبه ۱۰۹ و ۱۹۵ و کافی، ج۱ ص۴۴۵.</ref>. | ||
[[امام امیرالمؤمنین]]{{ع}} در [[کلامی]] دیگر بر تلاش و پی گیری در امر | [[امام امیرالمؤمنین]]{{ع}} در [[کلامی]] دیگر بر تلاش و پی گیری در امر هدایت و [[نصیحت]] و [[خیرخواهی]] به عنوان یکی از [[وظائف امام]] تاکید میفرماید: به [[یقین]] [[امام]] و [[پیشوا]] جز وظایفی که به امر [[خداوند]] بر عهده او نهاده شده، وظیفهای ندارد؛ یعنی [[ابلاغ]] [[مواعظ]] به همه [[مردم]] و تلاش و کوشش در [[خیرخواهی]] در تمام زمینه ها<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۰۵.</ref>. [[امام رضا]]{{ع}} در [[باب ]][[مقام]] و [[منزلت امام]] و [[شئون امام]] میفرمایند: {{متن حدیث|وَ يَدْعُو إِلَى سَبِيلِ رَبِّهِ بِالْحِكْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ}}<ref>عیون اخبار الرضا{{ع}}، ج۱، ص ۲۱۸ و کافی ج۱، ص ۱۹۹.</ref>. | ||
==منابع== | ==منابع== | ||