تولی و تبری در قرآن: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش
(←منابع) |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱۴: | خط ۱۴: | ||
*[[تولی]] از ماده "و - ل - ی" به معنای به کار کسی پرداختن<ref>التحقیق، ج۱۳، ص۲۰۴، «ولی».</ref>، کاری را عهدهدار شدن<ref>مفردات، ص۸۸۵، «ولی»؛ نثر طوبی، ج۲، ص۵۸۲.</ref>، قبول [[ولایت]]<ref>نثر طوبی، ج۲، ص۵۸۳؛ التحقیق، ج۱۳، ص۲۰۶ - ۲۰۷، «ولی».</ref>، کسی را [[دوست]] و [[سرپرست]] گرفتن<ref>نثر طوبی، ج۲، ص۵۸۳.</ref> و [[پیروی]] کردن است<ref>لسان العرب، ج۱۵، ص۴۰۷؛ مجمع البحرین، ج۴، ص۵۵۸، «ولی».</ref> و اگر با "عن" متعدی شود به معنای اعراض و رویگردانی میآید<ref>لسان العرب، ج۱۵، ص۴۰۶، «ولی».</ref>. در [[زبان فارسی]] هم "تولا" به معنای [[محبت]] و [[دوستی]] آمده است<ref>لغت نامه، ج۵، ص۷۱۵۰، «تولی».</ref>. | *[[تولی]] از ماده "و - ل - ی" به معنای به کار کسی پرداختن<ref>التحقیق، ج۱۳، ص۲۰۴، «ولی».</ref>، کاری را عهدهدار شدن<ref>مفردات، ص۸۸۵، «ولی»؛ نثر طوبی، ج۲، ص۵۸۲.</ref>، قبول [[ولایت]]<ref>نثر طوبی، ج۲، ص۵۸۳؛ التحقیق، ج۱۳، ص۲۰۶ - ۲۰۷، «ولی».</ref>، کسی را [[دوست]] و [[سرپرست]] گرفتن<ref>نثر طوبی، ج۲، ص۵۸۳.</ref> و [[پیروی]] کردن است<ref>لسان العرب، ج۱۵، ص۴۰۷؛ مجمع البحرین، ج۴، ص۵۵۸، «ولی».</ref> و اگر با "عن" متعدی شود به معنای اعراض و رویگردانی میآید<ref>لسان العرب، ج۱۵، ص۴۰۶، «ولی».</ref>. در [[زبان فارسی]] هم "تولا" به معنای [[محبت]] و [[دوستی]] آمده است<ref>لغت نامه، ج۵، ص۷۱۵۰، «تولی».</ref>. | ||
*[[ تبری]] از ماده "ب ر أ"<ref>التحقیق، ج۱، ص۲۴۰، «برء».</ref> به معنای دوری از [[عیب]] و [[نقص]]<ref>التحقیق، ج۱، ص۲۴۰، «برء».</ref>، بهبودی از [[مرض]]<ref>مفردات، ص۱۲۱، «بری»؛ لسان العرب، ج۱، ص۳۵۴، «برء».</ref> و دوری جستن از چیزی آمده است<ref>مفردات، ص۱۲۱، «برء».</ref>. | *[[ تبری]] از ماده "ب ر أ"<ref>التحقیق، ج۱، ص۲۴۰، «برء».</ref> به معنای دوری از [[عیب]] و [[نقص]]<ref>التحقیق، ج۱، ص۲۴۰، «برء».</ref>، بهبودی از [[مرض]]<ref>مفردات، ص۱۲۱، «بری»؛ لسان العرب، ج۱، ص۳۵۴، «برء».</ref> و دوری جستن از چیزی آمده است<ref>مفردات، ص۱۲۱، «برء».</ref>. | ||
*در اصطلاح، این هیئت ترکیبی ([[تولی و تبری]]) در مفاهیم [[دوستی]] [[خدا]]،[[ دوستی]] با [[دوستان]] [[خدا]]، [[پیامبران]]، [[امامان معصوم]] و [[مؤمنان]] و [[دشمنی]] با [[دشمنان]] [[خدا]] و [[دشمنان]] [[انبیا]] و [[اولیای الهی]] و نیز [[اعتقاد]] به [[ولایت]] [[اهل بیت]] [[محمد]]{{صل}} و [[دوستی]] با آنان و [[دشمنی]] با [[دشمنان]] آنان<ref>المیزان، ج۵، ص۱۹۶؛ صراط النجاة، ج۳، ص۴۵۲؛ معجم الفاظ الفقه الجعفری، ص۱۳۰.</ref> و [[حب]] و [[بغض]] در [[راه خدا]]<ref>اخلاق در قرآن، ج۱، ص۳۶۶.</ref> استعمال شده است<ref>[[سید سعید حسینی|سید | *در اصطلاح، این هیئت ترکیبی ([[تولی و تبری]]) در مفاهیم [[دوستی]] [[خدا]]،[[ دوستی]] با [[دوستان]] [[خدا]]، [[پیامبران]]، [[امامان معصوم]] و [[مؤمنان]] و [[دشمنی]] با [[دشمنان]] [[خدا]] و [[دشمنان]] [[انبیا]] و [[اولیای الهی]] و نیز [[اعتقاد]] به [[ولایت]] [[اهل بیت]] [[محمد]]{{صل}} و [[دوستی]] با آنان و [[دشمنی]] با [[دشمنان]] آنان<ref>المیزان، ج۵، ص۱۹۶؛ صراط النجاة، ج۳، ص۴۵۲؛ معجم الفاظ الفقه الجعفری، ص۱۳۰.</ref> و [[حب]] و [[بغض]] در [[راه خدا]]<ref>اخلاق در قرآن، ج۱، ص۳۶۶.</ref> استعمال شده است<ref>[[سید سعید حسینی|حسینی، سید سیعید]]، [[تولی و تبری ۱ (مقاله)|تولی و تبری]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۵ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]] ج۵.</ref>. | ||
==[[تولی و تبری]] در [[قرآن]]== | ==[[تولی و تبری]] در [[قرآن]]== | ||
*برخی، [[تولی و تبری]] را مرحله تکاملیافته جذب و دفع در جمادات و نباتات دانسته و گفتهاند: جذب و دفع در حیوانات به صورت [[شهوت]] و [[غضب]] و در [[انسان]] به صورت میل و [[اراده]] و [[حب]] و [[بغض]] نمود مییابد و اگر تحت [[تدبیر]] [[عقل]] و [[وحی]] قرار گیرد [[جاذبه]] "[[تولی]]" و دافعه "[[تبری]]" خواهد بود که از ارکان [[فروع دین]] محسوب میشوند<ref>اخلاق محتشمی، ص۵۶۲ - ۵۶۳؛ تفسیر موضوعی، ج۱۰، ص۱۳۰.</ref>. | *برخی، [[تولی و تبری]] را مرحله تکاملیافته جذب و دفع در جمادات و نباتات دانسته و گفتهاند: جذب و دفع در حیوانات به صورت [[شهوت]] و [[غضب]] و در [[انسان]] به صورت میل و [[اراده]] و [[حب]] و [[بغض]] نمود مییابد و اگر تحت [[تدبیر]] [[عقل]] و [[وحی]] قرار گیرد [[جاذبه]] "[[تولی]]" و دافعه "[[تبری]]" خواهد بود که از ارکان [[فروع دین]] محسوب میشوند<ref>اخلاق محتشمی، ص۵۶۲ - ۵۶۳؛ تفسیر موضوعی، ج۱۰، ص۱۳۰.</ref>. | ||
*[[تولی و تبری]] با این هیئت ترکیبی در [[قرآن]] نیامده؛ ولی ماده "ولی" و مشتقات آن در مفهوم [[دوستی]] و [[سرپرستی]] و [[یاری]] و واژه [[تبری]] و [[برائت]] به معنای [[بیزاری]] و دوری جستن، در آیاتی به کار رفته است. برخی [[مفسران]] [[آیات]] دیگری را نیز به [[تولی و تبری]] [[تفسیر]] کردهاند؛ نمونه اینکه در [[آیه]] {{متن قرآن|...فَالَّذِينَ آمَنُوا بِهِ وَعَزَّرُوهُ وَنَصَرُوهُ وَاتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِي أُنْزِلَ مَعَهُ أُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ}}<ref>«... پس کسانی که به او ایمان آورده و او را بزرگ داشته و بدو یاری رساندهاند و از نوری که همراه وی فرو فرستاده شده است پیروی کردهاند رستگارند» سوره اعراف، آیه ۱۵۷.</ref>، {{متن قرآن|عَزَّرُوهُ}} را به [[تبری از دشمنان]] [[پیامبر]]{{صل}} و {{متن قرآن|نَصَرُوهُ}} را به [[تولی]] [[پیامبر]]{{صل}} معنا کرده<ref>بیان السعاده، ج۲، ص۲۱۱.</ref>. و در ذیل [[آیه]] {{متن قرآن|كَيْ نُسَبِّحَكَ كَثِيرًا}}<ref>«تا تو را بسیار به پاکی بستاییم» سوره طه، آیه ۳۳.</ref>، اساس [[رسالت]] و [[عبادت]] را [[تسبیح]] و [[تحمید]] دانستهاند که گاهی به صورت [[نماز]] و [[زکات]] و گاه به [[صورت ]][[تولی و تبری]] بروز میکند<ref>بیان السعاده، ج۳، ص۲۲.</ref><ref>[[سید سعید حسینی|سید | *[[تولی و تبری]] با این هیئت ترکیبی در [[قرآن]] نیامده؛ ولی ماده "ولی" و مشتقات آن در مفهوم [[دوستی]] و [[سرپرستی]] و [[یاری]] و واژه [[تبری]] و [[برائت]] به معنای [[بیزاری]] و دوری جستن، در آیاتی به کار رفته است. برخی [[مفسران]] [[آیات]] دیگری را نیز به [[تولی و تبری]] [[تفسیر]] کردهاند؛ نمونه اینکه در [[آیه]] {{متن قرآن|...فَالَّذِينَ آمَنُوا بِهِ وَعَزَّرُوهُ وَنَصَرُوهُ وَاتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِي أُنْزِلَ مَعَهُ أُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ}}<ref>«... پس کسانی که به او ایمان آورده و او را بزرگ داشته و بدو یاری رساندهاند و از نوری که همراه وی فرو فرستاده شده است پیروی کردهاند رستگارند» سوره اعراف، آیه ۱۵۷.</ref>، {{متن قرآن|عَزَّرُوهُ}} را به [[تبری از دشمنان]] [[پیامبر]]{{صل}} و {{متن قرآن|نَصَرُوهُ}} را به [[تولی]] [[پیامبر]]{{صل}} معنا کرده<ref>بیان السعاده، ج۲، ص۲۱۱.</ref>. و در ذیل [[آیه]] {{متن قرآن|كَيْ نُسَبِّحَكَ كَثِيرًا}}<ref>«تا تو را بسیار به پاکی بستاییم» سوره طه، آیه ۳۳.</ref>، اساس [[رسالت]] و [[عبادت]] را [[تسبیح]] و [[تحمید]] دانستهاند که گاهی به صورت [[نماز]] و [[زکات]] و گاه به [[صورت ]][[تولی و تبری]] بروز میکند<ref>بیان السعاده، ج۳، ص۲۲.</ref><ref>[[سید سعید حسینی|حسینی، سید سیعید]]، [[تولی و تبری ۱ (مقاله)|تولی و تبری]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۵ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]] ج۵.</ref>. | ||
==اهمیت [[تولی و تبری]]== | ==اهمیت [[تولی و تبری]]== | ||
| خط ۳۴: | خط ۳۴: | ||
*[[مؤمنان]] نه تنها نباید با [[طاغوت]] و [[کافران]] پیوند [[دوستی]] برقرار کنند، بلکه باید در برابر آنها موضع منفی داشته باشند و [[دشمنی]] خود را با [[کافران]] ابراز کنند:{{متن قرآن|فَمَنْ يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَيُؤْمِنْ بِاللَّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَى...}}<ref>«پس، آنکه به طاغوت کفر ورزد و به خداوند ایمان آورد، بیگمان به دستاویز استوارتر چنگ زده است...» سوره بقره، آیه:۲۵۶.</ref><ref>آشنایی با قرآن، ج۱ - ۲، ص۱۴۴-۱۴۵.</ref> و این فرمانی است که [[مؤمنان]] باید از آن [[پیروی]] کنند:{{متن قرآن|أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ يَزْعُمُونَ أَنَّهُمْ آمَنُوا بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ وَمَا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ يُرِيدُونَ أَنْ يَتَحَاكَمُوا إِلَى الطَّاغُوتِ وَقَدْ أُمِرُوا أَنْ يَكْفُرُوا بِهِ}}<ref>«آیا به آن کسان ننگریستهای که گمان میبرند به آنچه به سوی تو و آنچه پیش از تو فرو فرستاده شده است ایمان دارند (اما) بر آنند که داوری (های خود را) نزد طاغوت برند با آنکه به آنان فرمان داده شده است که به آن کفر ورزند» سوره نساء، آیه:۶۰.</ref><ref>نمونه، ج۳، ص۴۹۲؛ تفسیر نور، ج۲، ص۳۵۹.</ref>، زیرا [[ایمان به خدا]] با [[دوستی]] با [[دشمنان]] [[خدا]] [[سازگاری]] ندارد: {{متن قرآن|وَلَوْ كَانُوا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالنَّبِيِّ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِ مَا اتَّخَذُوهُمْ أَوْلِيَاءَ وَلَكِنَّ كَثِيرًا مِنْهُمْ فَاسِقُونَ}}<ref>«و اگر به خداوند و پیامبر و آنچه به سوی او فرو فرستاده شده است ایمان میداشتند آنان را سرور نمیگرفتند اما بسیاری از ایشان نافرمانند» سوره مائده، آیه:۸۱.</ref>. | *[[مؤمنان]] نه تنها نباید با [[طاغوت]] و [[کافران]] پیوند [[دوستی]] برقرار کنند، بلکه باید در برابر آنها موضع منفی داشته باشند و [[دشمنی]] خود را با [[کافران]] ابراز کنند:{{متن قرآن|فَمَنْ يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَيُؤْمِنْ بِاللَّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَى...}}<ref>«پس، آنکه به طاغوت کفر ورزد و به خداوند ایمان آورد، بیگمان به دستاویز استوارتر چنگ زده است...» سوره بقره، آیه:۲۵۶.</ref><ref>آشنایی با قرآن، ج۱ - ۲، ص۱۴۴-۱۴۵.</ref> و این فرمانی است که [[مؤمنان]] باید از آن [[پیروی]] کنند:{{متن قرآن|أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ يَزْعُمُونَ أَنَّهُمْ آمَنُوا بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ وَمَا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ يُرِيدُونَ أَنْ يَتَحَاكَمُوا إِلَى الطَّاغُوتِ وَقَدْ أُمِرُوا أَنْ يَكْفُرُوا بِهِ}}<ref>«آیا به آن کسان ننگریستهای که گمان میبرند به آنچه به سوی تو و آنچه پیش از تو فرو فرستاده شده است ایمان دارند (اما) بر آنند که داوری (های خود را) نزد طاغوت برند با آنکه به آنان فرمان داده شده است که به آن کفر ورزند» سوره نساء، آیه:۶۰.</ref><ref>نمونه، ج۳، ص۴۹۲؛ تفسیر نور، ج۲، ص۳۵۹.</ref>، زیرا [[ایمان به خدا]] با [[دوستی]] با [[دشمنان]] [[خدا]] [[سازگاری]] ندارد: {{متن قرآن|وَلَوْ كَانُوا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالنَّبِيِّ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِ مَا اتَّخَذُوهُمْ أَوْلِيَاءَ وَلَكِنَّ كَثِيرًا مِنْهُمْ فَاسِقُونَ}}<ref>«و اگر به خداوند و پیامبر و آنچه به سوی او فرو فرستاده شده است ایمان میداشتند آنان را سرور نمیگرفتند اما بسیاری از ایشان نافرمانند» سوره مائده، آیه:۸۱.</ref>. | ||
*[[نقل]] است که [[پیامبر گرامی]]{{صل}} در جمع [[اصحاب]] فرمود: کدام دستگیره [[ایمان]] از همه محکمتر است؟ [[اصحاب]] هر یک چیزی گفتند: [[نماز]]، [[روزه]]،[[ حج]]،[[ جهاد]] و.... [[پیامبر]]{{صل}} فرمود: همه اینها مهماند؛ لیکن محکمترین دستگیره [[ایمان]]،[[ دوستی]] و [[دشمنی]] در راه خداست و اینکه [[دوستان]] [[خدا]] را [[دوست]] داشته باشی و از [[دشمنان]] او بیزار باشی<ref>الکافی، ج۲، ص۱۲۵ - ۱۲۶؛ معانی الاخبار، ص۳۹۸؛ مسند ابی داود، ص۱۰۱.</ref>. | *[[نقل]] است که [[پیامبر گرامی]]{{صل}} در جمع [[اصحاب]] فرمود: کدام دستگیره [[ایمان]] از همه محکمتر است؟ [[اصحاب]] هر یک چیزی گفتند: [[نماز]]، [[روزه]]،[[ حج]]،[[ جهاد]] و.... [[پیامبر]]{{صل}} فرمود: همه اینها مهماند؛ لیکن محکمترین دستگیره [[ایمان]]،[[ دوستی]] و [[دشمنی]] در راه خداست و اینکه [[دوستان]] [[خدا]] را [[دوست]] داشته باشی و از [[دشمنان]] او بیزار باشی<ref>الکافی، ج۲، ص۱۲۵ - ۱۲۶؛ معانی الاخبار، ص۳۹۸؛ مسند ابی داود، ص۱۰۱.</ref>. | ||
*[[شیخ طوسی]] ذیل [[آیه]] {{متن قرآن|وَالَّذِينَ كَفَرُوا بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ إِلَّا تَفْعَلُوهُ تَكُنْ فِتْنَةٌ فِي الْأَرْضِ وَفَسَادٌ كَبِيرٌ}}<ref>«و کافران (نیز) دوستان یکدیگرند و اگر آن (دستور) را انجام ندهید در زمین، آشوب و تباهی بزرگی رخ خواهد داد» سوره انفال، آیه:۷۳.</ref>، [[تولی و تبری]] را نتیجه [[ایمان]] دانسته و فرموده است: اگر [[ایمان]] سبب [[دوستی]] بین [[مؤمنان]] و [[بیزاری]] از کجیها و [[گمراهیها]] نشود، خود مایه [[گمراهی]] است<ref>التبیان، ج۵، ص۱۶۳.</ref>. در [[رساله حقوق]] [[امام سجاد]]{{ع}} است که از [[حقوق]] [[معلم]] بر تو این است که با [[دشمن]] وی [[همنشینی]] و با [[دوستان]] وی [[دشمنی]] نکنی<ref>من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۶۲۰.</ref><ref>[[سید سعید حسینی|سید | *[[شیخ طوسی]] ذیل [[آیه]] {{متن قرآن|وَالَّذِينَ كَفَرُوا بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ إِلَّا تَفْعَلُوهُ تَكُنْ فِتْنَةٌ فِي الْأَرْضِ وَفَسَادٌ كَبِيرٌ}}<ref>«و کافران (نیز) دوستان یکدیگرند و اگر آن (دستور) را انجام ندهید در زمین، آشوب و تباهی بزرگی رخ خواهد داد» سوره انفال، آیه:۷۳.</ref>، [[تولی و تبری]] را نتیجه [[ایمان]] دانسته و فرموده است: اگر [[ایمان]] سبب [[دوستی]] بین [[مؤمنان]] و [[بیزاری]] از کجیها و [[گمراهیها]] نشود، خود مایه [[گمراهی]] است<ref>التبیان، ج۵، ص۱۶۳.</ref>. در [[رساله حقوق]] [[امام سجاد]]{{ع}} است که از [[حقوق]] [[معلم]] بر تو این است که با [[دشمن]] وی [[همنشینی]] و با [[دوستان]] وی [[دشمنی]] نکنی<ref>من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۶۲۰.</ref><ref>[[سید سعید حسینی|حسینی، سید سیعید]]، [[تولی و تبری ۱ (مقاله)|تولی و تبری]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۵ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]] ج۵.</ref>. | ||
==تقدم [[تولی و تبری]] بر دیگر پیوندها== | ==تقدم [[تولی و تبری]] بر دیگر پیوندها== | ||
*[[تولی و تبری]] بر همه پیوندها حتی پیوندهای [[عاطفی]] و [[خویشاوندی]] مقدم است، بنابراین، کسانی که به [[خدا]] و روز واپسین [[ایمان]] آورند با کسانی که با [[خدا]] و پیامبرش [[دشمنی]] و [[مخالفت]] کنند [[دوستی]] نمیکنند، اگرچه [[پدران]] یا پسران یا [[برادران]] یا خویشاوندانشان باشند؛ ایناناند که [[خداوند]][[ ایمان]] را در دلهایشان نوشته است: {{متن قرآن|لَا تَجِدُ قَوْمًا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ يُوَادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلَوْ كَانُوا آبَاءَهُمْ أَوْ أَبْنَاءَهُمْ أَوْ إِخْوَانَهُمْ أَوْ عَشِيرَتَهُمْ أُولَئِكَ كَتَبَ فِي قُلُوبِهِمُ الْإِيمَانَ}}<ref>«گروهی را نمییابی که با ایمان به خداوند و روز واپسین، با کسانی که با خداوند و پیامبرش مخالفت ورزیدهاند دوستی ورزند هر چند که آنان پدران یا فرزندان یا برادران یا خویشانشان باشند؛ آنانند که (خداوند) ایمان را در دلشان برنوشته است» سوره مجادله، آیه ۲۲.</ref>، چنانکه [[ابراهیم]]{{ع}} وقتی فهمید [[آزر]] [[دشمن]] خداست از وی [[بیزاری]] جست:{{متن قرآن|فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ أَنَّهُ عَدُوٌّ لِلَّهِ تَبَرَّأَ مِنْهُ}}<ref>«و چون بر او آشکار گشت که وی دشمن خداوند است از وی دوری جست» سوره توبه، آیه۱۱۴.</ref>. | *[[تولی و تبری]] بر همه پیوندها حتی پیوندهای [[عاطفی]] و [[خویشاوندی]] مقدم است، بنابراین، کسانی که به [[خدا]] و روز واپسین [[ایمان]] آورند با کسانی که با [[خدا]] و پیامبرش [[دشمنی]] و [[مخالفت]] کنند [[دوستی]] نمیکنند، اگرچه [[پدران]] یا پسران یا [[برادران]] یا خویشاوندانشان باشند؛ ایناناند که [[خداوند]][[ ایمان]] را در دلهایشان نوشته است: {{متن قرآن|لَا تَجِدُ قَوْمًا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ يُوَادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلَوْ كَانُوا آبَاءَهُمْ أَوْ أَبْنَاءَهُمْ أَوْ إِخْوَانَهُمْ أَوْ عَشِيرَتَهُمْ أُولَئِكَ كَتَبَ فِي قُلُوبِهِمُ الْإِيمَانَ}}<ref>«گروهی را نمییابی که با ایمان به خداوند و روز واپسین، با کسانی که با خداوند و پیامبرش مخالفت ورزیدهاند دوستی ورزند هر چند که آنان پدران یا فرزندان یا برادران یا خویشانشان باشند؛ آنانند که (خداوند) ایمان را در دلشان برنوشته است» سوره مجادله، آیه ۲۲.</ref>، چنانکه [[ابراهیم]]{{ع}} وقتی فهمید [[آزر]] [[دشمن]] خداست از وی [[بیزاری]] جست:{{متن قرآن|فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ أَنَّهُ عَدُوٌّ لِلَّهِ تَبَرَّأَ مِنْهُ}}<ref>«و چون بر او آشکار گشت که وی دشمن خداوند است از وی دوری جست» سوره توبه، آیه۱۱۴.</ref>. | ||
*مدار [[تولی و تبری]]، [[ایمان]] و [[کفر]] است؛ کسانی که [[پدران]] و [[برادران]] [[کافر]] خود را [[دوست]] و [[سرپرست]] بگیرند، ستمکارند: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا آبَاءَكُمْ وَإِخْوَانَكُمْ أَوْلِيَاءَ إِنِ اسْتَحَبُّوا الْكُفْرَ عَلَى الْإِيمَانِ وَمَنْ يَتَوَلَّهُمْ مِنْكُمْ فَأُولَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ}}<ref>«ای مؤمنان! پدران و برادرانتان را دوست مگیرید اگر کفر را بر ایمان برگزینند و کسانی از شما که آنها را دوست بگیرند ستمگرند» سوره توبه، آیه ۲۳.</ref>. بر اساس [[آیه]] {{متن قرآن|بَدَا بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةُ وَالْبَغْضَاءُ أَبَدًا حَتَّى تُؤْمِنُوا بِاللَّهِ وَحْدَهُ}}<ref>«میان ما و شما جاودانه دشمنی و کینه پدید آمده است تا زمانی که به خداوند یگانه ایمان آورید» سوره ممتحنه، آیه ۴.</ref>، تا این افراد بر [[شرک]] و [[کفر]] باقیاند [[تبری]] از آنان و [[دشمنی]] با آنها ادامه دارد. | *مدار [[تولی و تبری]]، [[ایمان]] و [[کفر]] است؛ کسانی که [[پدران]] و [[برادران]] [[کافر]] خود را [[دوست]] و [[سرپرست]] بگیرند، ستمکارند: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا آبَاءَكُمْ وَإِخْوَانَكُمْ أَوْلِيَاءَ إِنِ اسْتَحَبُّوا الْكُفْرَ عَلَى الْإِيمَانِ وَمَنْ يَتَوَلَّهُمْ مِنْكُمْ فَأُولَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ}}<ref>«ای مؤمنان! پدران و برادرانتان را دوست مگیرید اگر کفر را بر ایمان برگزینند و کسانی از شما که آنها را دوست بگیرند ستمگرند» سوره توبه، آیه ۲۳.</ref>. بر اساس [[آیه]] {{متن قرآن|بَدَا بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةُ وَالْبَغْضَاءُ أَبَدًا حَتَّى تُؤْمِنُوا بِاللَّهِ وَحْدَهُ}}<ref>«میان ما و شما جاودانه دشمنی و کینه پدید آمده است تا زمانی که به خداوند یگانه ایمان آورید» سوره ممتحنه، آیه ۴.</ref>، تا این افراد بر [[شرک]] و [[کفر]] باقیاند [[تبری]] از آنان و [[دشمنی]] با آنها ادامه دارد. | ||
*از [[ابن عباس]] [[نقل]] شده: هیچ بندهای طعم [[ایمان]] را نمیچشد، مگر اینکه [[دوستی]] و دشمنیاش برای [[خدا]] باشد، و کسی که در [[راه خدا]] و برای [[خدا]] [[دوستی]] و [[دشمنی]] کند به [[ولایت الهی]] [[دست]] مییابد<ref>علل الشرایع، ج۱، ص۱۴۰؛ الدرالمنثور، ج۶، ص۱۸۶؛ المصنف، ج۸، ص۱۹۶.</ref>، چون [[دوستی]] و [[دشمنی]] برای [[خدا]] [[انسان]] را به [[محبت]] او نزدیک میکند و [[محبت]] کلید [[ولایت الهی]] است<ref>شرح قصیده، ج۲، ص۴۷۵.</ref>. البته این [[محبت]] بدون متابعت حاصل نمیشود، از همین رو [[خداوند]] متعالی نشانه [[دوستی]] [[خدا]] را در [[پیروی از پیامبر]]{{صل}} قرار داد: {{متن قرآن|قُلْ إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي}}<ref>«بگو اگر خداوند را دوست میدارید از من پیروی کنید» سوره آل عمران، آیه ۳۱.</ref><ref>محیط الاعظم، ج۱، ص۴۳۲ - ۴۳۳.</ref>. و چون متابعت هم فرع بر [[مودت]] و [[دوستی]] است، [[مردم]] را به [[مودت]] [[اهل بیت]]{{عم}} فرا خواند: {{متن قرآن|قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى}}<ref>«بگو: برای این (رسالت) از شما مزدی نمیخواهم جز دوستداری خویشاوندان (خود) را» سوره شوری، آیه ۲۳.</ref> و همانگونه که [[امیرمؤمنان علی]]{{ع}} فرمود: [[دوستی]] [[اهل بیت]] با [[دوستی]] [[دشمنان]] آنان جمع نمیشود، زیرا [[خداوند]] برای [[انسان]] دو [[قلب]] قرار نداده است<ref>نورالثقلین، ج۴، ص۲۳۴.</ref>. شایان ذکر اینکه مراد از [[مودت]] [[قربی]] در [[آیه]] یاد شده همان [[حب]] فی [[الله]] است و اینکه [[اهل بیت]]{{عم}} به آن اختصاص یافته و در [[حدیث ثقلین]]، [[حدیث سفینه]] و مانند آن، [[مردم]] به [[تبعیت]] از آنها فرا خوانده شدهاند، همه برای تکمیل [[دعوت دینی]] است<ref>المیزان، ج۱۸، ص۴۵ - ۴۷.</ref>؛ یعنی [[غایت]] [[تولی و تبری]]، رساندن [[مردم]] به کمال و [[حب الهی]] است. مصداق [[قربی]] در زمان [[پیامبر]]{{صل}}، [[حضرت علی]]{{ع}}، [[حضرت]] [[فاطمه]]{{س}}، [[امام حسن]]{{ع}} و [[امام حسین]]{{ع}} و بعد از آنها [[فرزندان]] آناناند<ref>شواهد التنزیل، ج۲، ص۱۹۴؛ الدرالمنثور، ج۶، ص۷.</ref>. برخی با استناد به [[آیه]] {{متن قرآن|أَطِيعُوا اللَّهَ وَالرَّسُولَ}}<ref>«از خداوند و پیامبر فرمان برید» سوره آل عمران، آیه ۳۲.</ref> گفتهاند: همه کسانی که ادعای [[محبت الهی]] میکنند ولی در عمل بر طریقه [[محمدیه]]{{صل}} نیستند در ادعایشان کاذباند<ref>تفسیر ابن کثیر، ج۱، ص۳۶۶.</ref><ref>[[سید سعید حسینی|سید | *از [[ابن عباس]] [[نقل]] شده: هیچ بندهای طعم [[ایمان]] را نمیچشد، مگر اینکه [[دوستی]] و دشمنیاش برای [[خدا]] باشد، و کسی که در [[راه خدا]] و برای [[خدا]] [[دوستی]] و [[دشمنی]] کند به [[ولایت الهی]] [[دست]] مییابد<ref>علل الشرایع، ج۱، ص۱۴۰؛ الدرالمنثور، ج۶، ص۱۸۶؛ المصنف، ج۸، ص۱۹۶.</ref>، چون [[دوستی]] و [[دشمنی]] برای [[خدا]] [[انسان]] را به [[محبت]] او نزدیک میکند و [[محبت]] کلید [[ولایت الهی]] است<ref>شرح قصیده، ج۲، ص۴۷۵.</ref>. البته این [[محبت]] بدون متابعت حاصل نمیشود، از همین رو [[خداوند]] متعالی نشانه [[دوستی]] [[خدا]] را در [[پیروی از پیامبر]]{{صل}} قرار داد: {{متن قرآن|قُلْ إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي}}<ref>«بگو اگر خداوند را دوست میدارید از من پیروی کنید» سوره آل عمران، آیه ۳۱.</ref><ref>محیط الاعظم، ج۱، ص۴۳۲ - ۴۳۳.</ref>. و چون متابعت هم فرع بر [[مودت]] و [[دوستی]] است، [[مردم]] را به [[مودت]] [[اهل بیت]]{{عم}} فرا خواند: {{متن قرآن|قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى}}<ref>«بگو: برای این (رسالت) از شما مزدی نمیخواهم جز دوستداری خویشاوندان (خود) را» سوره شوری، آیه ۲۳.</ref> و همانگونه که [[امیرمؤمنان علی]]{{ع}} فرمود: [[دوستی]] [[اهل بیت]] با [[دوستی]] [[دشمنان]] آنان جمع نمیشود، زیرا [[خداوند]] برای [[انسان]] دو [[قلب]] قرار نداده است<ref>نورالثقلین، ج۴، ص۲۳۴.</ref>. شایان ذکر اینکه مراد از [[مودت]] [[قربی]] در [[آیه]] یاد شده همان [[حب]] فی [[الله]] است و اینکه [[اهل بیت]]{{عم}} به آن اختصاص یافته و در [[حدیث ثقلین]]، [[حدیث سفینه]] و مانند آن، [[مردم]] به [[تبعیت]] از آنها فرا خوانده شدهاند، همه برای تکمیل [[دعوت دینی]] است<ref>المیزان، ج۱۸، ص۴۵ - ۴۷.</ref>؛ یعنی [[غایت]] [[تولی و تبری]]، رساندن [[مردم]] به کمال و [[حب الهی]] است. مصداق [[قربی]] در زمان [[پیامبر]]{{صل}}، [[حضرت علی]]{{ع}}، [[حضرت]] [[فاطمه]]{{س}}، [[امام حسن]]{{ع}} و [[امام حسین]]{{ع}} و بعد از آنها [[فرزندان]] آناناند<ref>شواهد التنزیل، ج۲، ص۱۹۴؛ الدرالمنثور، ج۶، ص۷.</ref>. برخی با استناد به [[آیه]] {{متن قرآن|أَطِيعُوا اللَّهَ وَالرَّسُولَ}}<ref>«از خداوند و پیامبر فرمان برید» سوره آل عمران، آیه ۳۲.</ref> گفتهاند: همه کسانی که ادعای [[محبت الهی]] میکنند ولی در عمل بر طریقه [[محمدیه]]{{صل}} نیستند در ادعایشان کاذباند<ref>تفسیر ابن کثیر، ج۱، ص۳۶۶.</ref><ref>[[سید سعید حسینی|حسینی، سید سیعید]]، [[تولی و تبری ۱ (مقاله)|تولی و تبری]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۵ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]] ج۵.</ref>. | ||
==تقدم [[تبری]] بر [[تولی]]== | ==تقدم [[تبری]] بر [[تولی]]== | ||
| خط ۴۵: | خط ۴۵: | ||
*در [[احتجاج]] [[حضرت ابراهیم]]{{ع}} با [[قوم]] خود نیز اول اعلام [[برائت]] از [[مشرکان]] و سپس [[تولی]] آمده است: {{متن قرآن|إِنِّي بَرِيءٌ مِمَّا تُشْرِكُونَ إِنِّي وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ...}}<ref>«من از آنچه شریک (خداوند) قرار میدهید بیزارم من با درستی آیین روی خویش به سوی کسی آوردهام که آسمانها و زمین را آفریده است» سوره انعام، آیه ۷۸-۷۹.</ref><ref>منهج الصادقین، ج۳، ص۴۰۶.</ref>. | *در [[احتجاج]] [[حضرت ابراهیم]]{{ع}} با [[قوم]] خود نیز اول اعلام [[برائت]] از [[مشرکان]] و سپس [[تولی]] آمده است: {{متن قرآن|إِنِّي بَرِيءٌ مِمَّا تُشْرِكُونَ إِنِّي وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ...}}<ref>«من از آنچه شریک (خداوند) قرار میدهید بیزارم من با درستی آیین روی خویش به سوی کسی آوردهام که آسمانها و زمین را آفریده است» سوره انعام، آیه ۷۸-۷۹.</ref><ref>منهج الصادقین، ج۳، ص۴۰۶.</ref>. | ||
*[[حضرت یوسف]]{{ع}} هم با همزندانیان خویش ابتدا [[تبری]] و سپس [[تولی]] را مطرح کرد: {{متن قرآن|إِنِّي تَرَكْتُ مِلَّةَ قَوْمٍ لَا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَهُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ كَافِرُونَ وَاتَّبَعْتُ مِلَّةَ آبَائِي إِبْرَاهِيمَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ}}<ref>«من آیین گروهی را که به خداوند ایمان ندارند و جهان واپسین را منکرند وانهادهام و از آیین پدرانم ابراهیم و اسحاق و یعقوب پیروی میکنم» سوره یوسف، آیه ۳۷-۳۸.</ref>. | *[[حضرت یوسف]]{{ع}} هم با همزندانیان خویش ابتدا [[تبری]] و سپس [[تولی]] را مطرح کرد: {{متن قرآن|إِنِّي تَرَكْتُ مِلَّةَ قَوْمٍ لَا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَهُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ كَافِرُونَ وَاتَّبَعْتُ مِلَّةَ آبَائِي إِبْرَاهِيمَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ}}<ref>«من آیین گروهی را که به خداوند ایمان ندارند و جهان واپسین را منکرند وانهادهام و از آیین پدرانم ابراهیم و اسحاق و یعقوب پیروی میکنم» سوره یوسف، آیه ۳۷-۳۸.</ref>. | ||
*برخی ذیل [[آیه]] {{متن قرآن|وَمَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجًا}}<ref>«و هر کس از خداوند پروا کند (خداوند) برای او دری میگشاید» سوره طلاق، آیه ۲.</ref> با [[بیان]] مراتبی برای [[تقوا]]، اولین مرتبه آن را [[تبری]] از [[کفر]] و [[شرک]] دانستهاند که با [[شهادتین]] حاصل میشود<ref>شرح اصول کافی، ج۸، ص۲۲۱.</ref><ref>[[سید سعید حسینی|سید | *برخی ذیل [[آیه]] {{متن قرآن|وَمَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجًا}}<ref>«و هر کس از خداوند پروا کند (خداوند) برای او دری میگشاید» سوره طلاق، آیه ۲.</ref> با [[بیان]] مراتبی برای [[تقوا]]، اولین مرتبه آن را [[تبری]] از [[کفر]] و [[شرک]] دانستهاند که با [[شهادتین]] حاصل میشود<ref>شرح اصول کافی، ج۸، ص۲۲۱.</ref><ref>[[سید سعید حسینی|حسینی، سید سیعید]]، [[تولی و تبری ۱ (مقاله)|تولی و تبری]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۵ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]] ج۵.</ref>. | ||
==اسوههای [[تولی و تبری]]== | ==اسوههای [[تولی و تبری]]== | ||
| خط ۵۵: | خط ۵۵: | ||
*[[ام سلمه]] (از [[همسران پیامبر]] {{صل}}) به [[عایشه]] هنگام عزیمت به [[بصره]] گفت: من روزی را به تو یادآور میشوم که [[پیامبر]] و [[علی]] [[خلوت]] کرده بودند و تو [[هجوم]] بردی و با [[علی]] [[تندی]] کردی و [[پیامبر]]{{صل}} به تو فرمود: به [[خدا]] [[سوگند]] کسی از [[اهل بیت]] من و غیر آنها با [[علی]]{{ع}}[[ دشمنی]] نمیکند مگر اینکه از [[ایمان]] خارج شود<ref>شرح نهج البلاغه، ج۶، ص۳۲۳.</ref>. | *[[ام سلمه]] (از [[همسران پیامبر]] {{صل}}) به [[عایشه]] هنگام عزیمت به [[بصره]] گفت: من روزی را به تو یادآور میشوم که [[پیامبر]] و [[علی]] [[خلوت]] کرده بودند و تو [[هجوم]] بردی و با [[علی]] [[تندی]] کردی و [[پیامبر]]{{صل}} به تو فرمود: به [[خدا]] [[سوگند]] کسی از [[اهل بیت]] من و غیر آنها با [[علی]]{{ع}}[[ دشمنی]] نمیکند مگر اینکه از [[ایمان]] خارج شود<ref>شرح نهج البلاغه، ج۶، ص۳۲۳.</ref>. | ||
*در تفسیری از [[آیه]] {{متن قرآن|سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَنُ وُدًّا}}<ref>«به زودی (خداوند) بخشنده برای آنان که ایمان آورده و کارهای شایسته کردهاند، (در دلها) مهری خواهد نهاد» سوره مریم، آیه ۹۶.</ref> هم مراد از [[جعل]] ودّ قرار دادن [[حب علی]]{{ع}} در [[قلب]] هر [[مؤمن]]، دانسته شده است<ref>خصائص الوحی المبین، ص۱۳۳؛ شواهد التنزیل، ج۱، ص۴۷۳ - ۴۷۴.</ref>. ذیل [[آیه]] {{متن قرآن|ذَلِكَ الَّذِي يُبَشِّرُ اللَّهُ عِبَادَهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى وَمَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِيهَا حُسْنًا إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ شَكُورٌ}}<ref>«این همان است که خداوند (آن را) به بندگانی از خویش که ایمان آورده و کارهای شایسته کردهاند مژده میدهد بگو: برای این (رسالت) از شما مزدی نمیخواهم جز دوستداری خویشاوندان (خود) را و هر کس کاری نیک انجام دهد برای او در آن پاداشی نیک بیفزاییم که خداوند آمرزندهای سپاسپذیر است» سوره شوری، آیه ۲۳.</ref> نیز احادیثی در [[وجوب]] [[محبت اهل بیت]] [[نقل]] شده که طبق آنها ثمره [[دوستی]] [[اهل بیت]]، [[بهشت]] و فرجام [[دشمنی]] با آنها [[دوزخ]] است<ref>الکشاف، ج۴، ص۲۲۰ - ۲۲۱؛ التفسیر الکبیر، ج۲۷، ص۱۶۶؛ تفسیر قرطبی، ج۱۶، ص۲۳.</ref>. | *در تفسیری از [[آیه]] {{متن قرآن|سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَنُ وُدًّا}}<ref>«به زودی (خداوند) بخشنده برای آنان که ایمان آورده و کارهای شایسته کردهاند، (در دلها) مهری خواهد نهاد» سوره مریم، آیه ۹۶.</ref> هم مراد از [[جعل]] ودّ قرار دادن [[حب علی]]{{ع}} در [[قلب]] هر [[مؤمن]]، دانسته شده است<ref>خصائص الوحی المبین، ص۱۳۳؛ شواهد التنزیل، ج۱، ص۴۷۳ - ۴۷۴.</ref>. ذیل [[آیه]] {{متن قرآن|ذَلِكَ الَّذِي يُبَشِّرُ اللَّهُ عِبَادَهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى وَمَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِيهَا حُسْنًا إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ شَكُورٌ}}<ref>«این همان است که خداوند (آن را) به بندگانی از خویش که ایمان آورده و کارهای شایسته کردهاند مژده میدهد بگو: برای این (رسالت) از شما مزدی نمیخواهم جز دوستداری خویشاوندان (خود) را و هر کس کاری نیک انجام دهد برای او در آن پاداشی نیک بیفزاییم که خداوند آمرزندهای سپاسپذیر است» سوره شوری، آیه ۲۳.</ref> نیز احادیثی در [[وجوب]] [[محبت اهل بیت]] [[نقل]] شده که طبق آنها ثمره [[دوستی]] [[اهل بیت]]، [[بهشت]] و فرجام [[دشمنی]] با آنها [[دوزخ]] است<ref>الکشاف، ج۴، ص۲۲۰ - ۲۲۱؛ التفسیر الکبیر، ج۲۷، ص۱۶۶؛ تفسیر قرطبی، ج۱۶، ص۲۳.</ref>. | ||
*به [[نقل]] [[روایات]] [[متواتر]]، [[حب]] و [[دوستی]] [[علی بن ابی طالب]]{{ع}} عنوان و در رأس [[نامه عمل]] [[مؤمن]]<ref>فیض القدیر، ج۴، ص۴۸۱؛ خصائص الوحی المبین، ص۳۰.</ref> و علامت [[ایمان]] است و [[دشمنی با علی]]{{ع}} نشان [[کفر]] و [[نفاق]] است<ref>شواهد التنزیل، ج۲، ص۲۵۰.</ref>. [[فخر رازی]] با تکیه بر [[وجوب]] [[دوستی]] [[اهل بیت]]{{عم}} ([[علی]]، [[فاطمه]]، [[امام حسن]] و [[امام حسین]]{{عم}})، اختصاص ایشان به مزید [[تعظیم]] را لازم دانسته است<ref>التفسیر الکبیر، ج۲۷، ص۱۶۶.</ref><ref>[[سید سعید حسینی|سید | *به [[نقل]] [[روایات]] [[متواتر]]، [[حب]] و [[دوستی]] [[علی بن ابی طالب]]{{ع}} عنوان و در رأس [[نامه عمل]] [[مؤمن]]<ref>فیض القدیر، ج۴، ص۴۸۱؛ خصائص الوحی المبین، ص۳۰.</ref> و علامت [[ایمان]] است و [[دشمنی با علی]]{{ع}} نشان [[کفر]] و [[نفاق]] است<ref>شواهد التنزیل، ج۲، ص۲۵۰.</ref>. [[فخر رازی]] با تکیه بر [[وجوب]] [[دوستی]] [[اهل بیت]]{{عم}} ([[علی]]، [[فاطمه]]، [[امام حسن]] و [[امام حسین]]{{عم}})، اختصاص ایشان به مزید [[تعظیم]] را لازم دانسته است<ref>التفسیر الکبیر، ج۲۷، ص۱۶۶.</ref><ref>[[سید سعید حسینی|حسینی، سید سیعید]]، [[تولی و تبری ۱ (مقاله)|تولی و تبری]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۵ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]] ج۵.</ref>. | ||
==منابع== | ==منابع== | ||