←ربوبیت عام و چالشهای پیش رو
| خط ۱۱۴: | خط ۱۱۴: | ||
==[[ربوبیت]] عام و چالشهای پیش رو== | ==[[ربوبیت]] عام و چالشهای پیش رو== | ||
هرچند برپایه [[آیات]]، [[ربوبیت الهی]] گسترده است و همه پدیدههای [[گیتی]] را که براساس [[نصوص دینی]] حرکت رو به کمال دارند ـ اعم از مجردات و مادیات ـ در برمی گیرد ( | *هرچند برپایه [[آیات]]، [[ربوبیت الهی]] گسترده است و همه پدیدههای [[گیتی]] را که براساس [[نصوص دینی]] حرکت رو به کمال دارند ـ اعم از مجردات و مادیات ـ در برمی گیرد {{متن قرآن|قُلْ أَغَيْرَ اللَّهِ أَبْغِي رَبًّا وَهُوَ رَبُّ كُلِّ شَيْءٍ وَلَا تَكْسِبُ كُلُّ نَفْسٍ إِلَّا عَلَيْهَا وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى ثُمَّ إِلَى رَبِّكُمْ مَرْجِعُكُمْ فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ}}<ref>«بگو: آیا جز خداوند پروردگاری بجویم حال آنکه او پروردگار هر چیز است و هیچ کس کاری (زشت) جز به زیان خویش نمیکند و هیچ باربرداری بار (گناه) دیگری را بر نمیدارد سپس بازگشتتان به سوی پروردگارتان است آنگاه شما را به آنچه در آن اختلاف میورزیدید آگاه میگردا» سوره انعام، آیه ۱۶۴.</ref>؛ {{متن قرآن|رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا فَاعْبُدْهُ وَاصْطَبِرْ لِعِبَادَتِهِ هَلْ تَعْلَمُ لَهُ سَمِيًّا}}<ref>«پروردگار آسمانها و زمین است و آنچه میان آنهاست پس او را بپرست و در پرستش او شکیبایی کن، آیا برای او همنامی میشناسی؟» سوره مریم، آیه ۶۵.</ref>؛ {{متن قرآن|الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ}}<ref>«سپاس، خداوند، پروردگار جهانیان را» سوره فاتحه، آیه ۲.</ref>، برخی با در نظر گرفتن معنای "[[رب]]" که [[خروج]] تدریجی از قوّه به فعل در آن لحاظ شده، شمول [[ربوبیت]] [[حضرت حق]] را نسبت به مجرّداتِ محض ـ که به دیده همه [[حکما]] از حرکت و [[تکامل]] پیراستهاند ـ و جواهر عالم مادّه ـ که به نظر حکمای مشّاء ثابتاند و حرکت در آنها ممتنع است ـ به چالش کشیدهاند<ref>تفسیر سید مصطفی خمینی، ج ۱، ص ۳۷۰ ـ ۳۷۱.</ref>؛ نیز ممکن است برخی از زاویه دیگری در اسناد [[ربوبیت]] موجوداتِ عالم ماده به [[خدا]] را ـ اعم از جواهر و اَعراض ـ خدشه کرده و بگویند که پرورش دادن مستلزم حرکت و [[خروج]] از [[قوه]] به فعلیت است و بیوقوع حرکت در [[ناحیه]] مباشر آن شدنی نیست و [[خدا]] منزّه از هرگونه حرکت است<ref>تفسیر سید مصطفی خمینی، ج ۱، ص ۳۷۲ـ۳۷۳.</ref>. هر دو اشکال نابجایند، زیرا درباره اشکال نخست باید دانست که حرکت رو به کمال موجودات، اَعم از [[خروج]] از [[قوه]] به فعلیت بوده و شامل تجدّد امثال و قبول تجلّیات فعلی و جلوات ذاتی نیز میشود<ref>تفسیر سید مصطفی خمینی، ج ۱، ص ۳۷۳.</ref>، از این رو مجرّدات محض را نیز در برمیگیرد، چون آنها به اقتضای قاعده تجدّد امثال، هر لحظه پذیرای [[فیض]] و تجلیات الهیاند و در مورد اشکال دوم نیز باید گفت [[خدا]] بی آنکه خود حرکتی داشته باشد، همه موجودات [[جهان]] را با [[عشق]] ذاتی و [[شوق]] طبیعی موجود در آنها، به سوی خویش میکشاند و از [[نقص]] به کمال میرساند، زیرا گذر از [[قوه]] به فعل، گاهی با فاعل طبیعی و [[مادّی]] است که با حرکتِ خود در موجودات اثر میگذارد و زمانی با فاعل [[الهی]] و غیرمادی است که بی هیچگونه تغییری با [[نفوذ]] [[اراده]] قدیم ازلیاش همواره اشیاء را براساس [[نظام]] علّی و معلولی اداره میکند، بنابراین [[ربوبیت خدا]] مستلزم هیچگونه حرکتی در او نیست<ref>تفسیر سید مصطفی خمینی، ج ۱، ص ۳۷۳.</ref>. | ||
*افزون بر این، اسناد [[ربوبیت]] [[جهان]] به [[خدا]] مستلزم [[نفی]] وسائط مباشر نیست، چون آنها با وجود موجودیّت و تأثیرشان، ذات، صفت و فعلشان در ذات، صفت و فعل [[خدا]] فانی است، پس میتوان فعل آنان را با آنکه فعل آنهاست، از ایشان سلب کرد و به [[خدا]] نسبت داد: {{متن قرآن|وَمَا رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَلَكِنَّ اللَّهَ رَمَى }}<ref>« و چون تیر افکندی تو نیفکندی بلکه خداوند افکند » سوره انفال، آیه ۱۷.</ref> و حرکت در مورد وسائط جایز است<ref>[[حسن رمضانی|رمضانی، حسن]]، [[رب / اسماء و صفات (مقاله)|رب / اسماء و صفات]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۳ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۳.</ref>. | |||