تولی و تبری در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

*[[تولی]] از ماده "و - ل - ی" به معنای به کار کسی پرداختن<ref>التحقیق، ج۱۳، ص۲۰۴، «ولی».</ref>، کاری را عهده‌دار شدن<ref>مفردات، ص۸۸۵، «ولی»؛ نثر طوبی، ج۲، ص۵۸۲.</ref>، قبول [[ولایت]]<ref>نثر طوبی، ج۲، ص۵۸۳؛ التحقیق، ج۱۳، ص۲۰۶ - ۲۰۷، «ولی».</ref>، کسی را [[دوست]] و [[سرپرست]] گرفتن<ref>نثر طوبی، ج۲، ص۵۸۳.</ref> و [[پیروی]] کردن است<ref>لسان العرب، ج۱۵، ص۴۰۷؛ مجمع البحرین، ج۴، ص۵۵۸، «ولی».</ref> و اگر با "عن" متعدی شود به معنای اعراض و رویگردانی می‌‌آید<ref>لسان العرب، ج۱۵، ص۴۰۶، «ولی».</ref>. در [[زبان فارسی]] هم "تولا" به معنای [[محبت]] و [[دوستی]] آمده است<ref>لغت نامه، ج۵، ص۷۱۵۰، «تولی».</ref>.

*[[ تبری]] از ماده "ب ر أ"<ref>التحقیق، ج۱، ص۲۴۰، «برء».</ref> به معنای دوری از [[عیب]] و [[نقص]]<ref>التحقیق، ج۱، ص۲۴۰، «برء».</ref>، بهبودی از [[مرض]]<ref>مفردات، ص۱۲۱، «بری»؛ لسان العرب، ج۱، ص۳۵۴، «برء».</ref> و دوری جستن از چیزی آمده است<ref>مفردات، ص۱۲۱، «برء».</ref>.

==[[تولی و تبری]] در [[قرآن]]==

:*{{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا عَدُوِّي وَعَدُوَّكُمْ أَوْلِيَاءَ}}<ref>ای مؤمنان! دشمن من و دشمن خود را دوست مگیرید؛ سوره ممتحنه، آیه ۱.</ref>.

*[[مؤمنان]] نه تنها نباید با [[طاغوت]] و [[کافران]] پیوند [[دوستی]] برقرار کنند، بلکه باید در برابر آنها موضع منفی داشته باشند و [[دشمنی]] خود را با [[کافران]] ابراز کنند: {{متن قرآن|فَمَنْ يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَيُؤْمِنْ بِاللَّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَى...}}<ref>«پس، آنکه به طاغوت کفر ورزد و به خداوند ایمان آورد، بی‌گمان به دستاویز استوارتر چنگ زده است...» سوره بقره، آیه:۲۵۶.</ref><ref>آشنایی با قرآن، ج۱ - ۲، ص۱۴۴-۱۴۵.</ref> و این فرمانی است که [[مؤمنان]] باید از آن [[پیروی]] کنند: {{متن قرآن|أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ يَزْعُمُونَ أَنَّهُمْ آمَنُوا بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ وَمَا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ يُرِيدُونَ أَنْ يَتَحَاكَمُوا إِلَى الطَّاغُوتِ وَقَدْ أُمِرُوا أَنْ يَكْفُرُوا بِهِ}}<ref>«آیا به آن کسان ننگریسته‌ای که گمان می‌برند به آنچه به سوی تو و آنچه پیش از تو فرو فرستاده شده است ایمان دارند (اما) بر آنند که داوری (های خود را) نزد طاغوت  برند با آنکه به آنان فرمان داده شده است که به آن کفر ورزند» سوره نساء، آیه:۶۰.</ref><ref>نمونه، ج۳، ص۴۹۲؛ تفسیر نور، ج۲، ص۳۵۹.</ref>، زیرا [[ایمان به خدا]] با [[دوستی]] با [[دشمنان]] [[خدا]] [[سازگاری]] ندارد: {{متن قرآن|وَلَوْ كَانُوا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالنَّبِيِّ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِ مَا اتَّخَذُوهُمْ أَوْلِيَاءَ وَلَكِنَّ كَثِيرًا مِنْهُمْ فَاسِقُونَ}}<ref>«و اگر به خداوند و پیامبر و آنچه به سوی او فرو فرستاده شده است ایمان می‌داشتند آنان را  سرور  نمی‌گرفتند اما بسیاری از ایشان نافرمانند» سوره مائده، آیه:۸۱.</ref>.

*[[شیخ طوسی]] ذیل [[آیه]] {{متن قرآن|وَالَّذِينَ كَفَرُوا بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ إِلَّا تَفْعَلُوهُ تَكُنْ فِتْنَةٌ فِي الْأَرْضِ وَفَسَادٌ كَبِيرٌ}}<ref>«و کافران (نیز) دوستان یکدیگرند و اگر آن (دستور) را انجام ندهید در زمین، آشوب و تباهی بزرگی رخ خواهد داد» سوره انفال، آیه:۷۳.</ref>، [[تولی و تبری]] را نتیجه [[ایمان]] دانسته و فرموده است: اگر [[ایمان]] سبب [[دوستی]] بین [[مؤمنان]] و [[بیزاری]] از کجی‌ها و [[گمراهی‌ها]] نشود، خود مایه [[گمراهی]] است<ref>التبیان، ج۵، ص۱۶۳.</ref>. در [[رساله حقوق]] [[امام سجاد]]{{ع}} است که از [[حقوق]] [[معلم]] بر تو این است که با [[دشمن]] وی [[همنشینی]] و با [[دوستان]] وی [[دشمنی]] نکنی<ref>من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۶۲۰.</ref><ref>[[سید سعید حسینی|حسینی، سید سیعید]]، [[تولی و تبری ۱ (مقاله)|تولی و تبری]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۵ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]] ج۵.</ref>.

*[[قرآن کریم]] [[حضرت ابراهیم]]{{ع}} و [[پیروان]] وی را [[اسوه]] [[مؤمنان]] در [[تولی و تبری]] معرفی می‌‌کند: {{متن قرآن|قَدْ كَانَتْ لَكُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فِي إِبْرَاهِيمَ وَالَّذِينَ مَعَهُ إِذْ قَالُوا لِقَوْمِهِمْ إِنَّا بُرَآءُ مِنْكُمْ وَمِمَّا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ كَفَرْنَا بِكُمْ وَبَدَا بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةُ وَالْبَغْضَاءُ أَبَدًا حَتَّى تُؤْمِنُوا بِاللَّهِ وَحْدَهُ}}<ref>«بی‌گمان برای شما ابراهیم و همراهان وی نمونه‌ای  نیکویند آنگاه که به قوم خود گفتند: ما از شما و آنچه به جای خداوند می‌پرستید بیزاریم، شما را انکار می‌کنیم و میان ما و شما جاودانه دشمنی و کینه پدید آمده است تا زمانی که به خداوند یگانه ایمان آورید» سوره ممتحنه، آیه ۴.</ref>.

*آیه‌ای دیگر [[پیامبر اکرم]]{{صل}} را نیز الگوی مطلق [[مؤمنان]] در همه زمینه‌ها می‌‌شناساند: {{متن قرآن|لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ}}<ref>«بی‌گمان فرستاده خداوند برای شما نمونه‌ای نیکوست» سوره احزاب، آیه ۲۱.</ref> و چون [[تولی و تبری]] از [[وظایف]] و برنامه‌های [[پیامبر]]{{صل}} بود: {{متن قرآن|وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ وَاخْفِضْ جَنَاحَكَ لِمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ فَإِنْ عَصَوْكَ فَقُلْ إِنِّي بَرِيءٌ مِمَّا تَعْمَلُونَ}}<ref>«و نزدیک‌ترین خویشاوندانت را بیم ده! و با مؤمنانی که از تو پیروی می‌کنند افتادگی کن آنگاه اگر با تو نافرمانی کردند بگو من از آنچه انجام می‌دهید بیزارم» سوره شعراء، آیه ۲۱۴-۲۱۶.</ref>، [[مؤمنان]] نیز باید در این زمینه به آن [[حضرت]] [[تأسی]] کنند. برخی خفض جناح با [[مؤمنان]] را به اظهار [[دوستی]] و [[محبت]] با آنان معنا کرده‌اند<ref>فتح القدیر، ج۴، ص۱۲۰.</ref>. طبق [[نقل]] [[علی بن ابراهیم]]، مراد از {{متن قرآن|فَإِنْ عَصَوْكَ}} در [[آیه]] یاد شده این است که اگر در [[ولایت]] [[علی]]{{ع}} و [[امامان]] بعد از وی [[نافرمانی]] کردند بگو: من از عمل شما بیزارم<ref>تفسیر قمی، ج۲، ص۱۲۶؛ الصافی، ج۴، ص۵۴.</ref>. مراد از {{متن قرآن|الْعُرْوَةِ الْوُثْقَى}} در [[آیه]] ۲۵۶ بقره نیز [[حب]] فی [[الله]] و [[بغض فی الله]]<ref>تفسیر ابن کثیر، ج۱، ص۳۱۹.</ref> و [[محبت اهل بیت]]{{عم}} دانسته شده و از [[پیامبر اعظم]]{{صل}} [[روایت]] شده: کسی که [[دوست]] دارد بر [[کشتی نجات]] سوار شده، به دستگیره قابل [[اطمینان]] چنگ زند و به [[ریسمان الهی]] آویخته شود، باید بعد از من [[علی]]{{ع}} را [[دوست]] بدارد و با [[دشمنان]] وی [[دشمن]] باشد و از [[امامان]] [[هدایت]] ([[فرزندان]] وی)[[ پیروی]] کند<ref>تفسیر ابن کثیر، ج۱، ص۳۱۹؛ حلیة الابرار، ج۲، ص۴۴۰؛ بحارالانوار، ج۲۳، ص۱۴۴.</ref>.

*مراد از [[انس]] و جانّی که طبق [[آیه]] {{متن قرآن|فَيَوْمَئِذٍ لَا يُسْأَلُ عَنْ ذَنْبِهِ إِنْسٌ وَلَا جَانٌّ}}<ref>«در چنین روزی از گناه هیچ آدمی و پری، نمی‌پرسند» سوره الرحمن، آیه ۳۹.</ref> در [[قیامت]] بازخواست نمی‌شوند نیز خصوص کسانی است که در [[دنیا]] [[دوستدار]] [[امیرمؤمنان]]، [[علی]]{{ع}} بوده، از [[دشمنان]] آن [[حضرت]] [[تبری]] می‌‌جویند<ref>تفسیر قمی، ج۲، ص۳۴۵.</ref> و هم اینان در آن روز از این [[حکم]] که [[آدمی]] از [[برادر]]، [[مادر]]، [[پدر]]، [[همسر]] و پسرانش می‌‌گریزد ({{متن قرآن|يَوْمَ يَفِرُّ الْمَرْءُ مِنْ أَخِيهِ وَأُمِّهِ وَأَبِيهِ وَصَاحِبَتِهِ وَبَنِيهِ}}<ref>«روزی که آدمی از برادر خود بگریزد و از مادر و پدر خویش و از همسر و پسران خود» سوره عبس، آیه ۳۴-۳۶.</ref> مستثنا هستند<ref>تفسیر فرات الکوفی، ص۵۳۹.</ref>. شخصی به [[امام باقر]]{{ع}} [[عرض]] کرد: گاهی [[شیطان]] مرا [[وسوسه]] می‌‌کند و من بر خودم می‌‌ترسم؛ سپس [[دوستی]] شما را یاد می‌‌کنم و دلم آرام می‌‌گیرد. [[امام]]{{ع}} فرمود: مگر [[دین]] جز [[دوست داشتن]] است؟ آیا نشنیده‌ای این سخن [[خداوند متعال]] را که {{متن قرآن|إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ}}<ref>«اگر خداوند را دوست می‌دارید از من پیروی کنید تا خداوند شما را دوست بدارد» سوره آل عمران، آیه ۳۱.</ref><ref>بحارالانوار، ج۲۷، ص۹۴.</ref>. استشهاد [[امام]]{{ع}} به این [[آیه]] یا برای آن است که [[دوست داشتن]] [[امامان معصوم]]{{عم}} همان [[دوستی]] با خداست، یا برای [[بیان]] این است که [[محبت خدا]] به تمام و کمال نمی‌رسد مگر با [[پیروی]] از ایشان<ref>بحارالانوار، ج۲۷، ص۹۴.</ref>.  

*ذیل [[آیه]] {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ}}<ref>«ای مؤمنان! از خداوند پروا کنید و با راستگویان باشید!» سوره توبه، آیه ۱۱۹.</ref> [[نقل]] است که [[امام باقر]]{{ع}} به [[ابوحمزه ثمالی]] فرمود: کسی (در [[حقیقت]]) [[خدا]] را می‌‌پرستد که وی را شناخته باشد و کسی که [[خدا]] را نشناخته، [[پرستش]] وی مانند [[پرستش]] غیر [[خدا]] از روی [[گمراهی]] است. [[ابوحمزه]] پرسید: [[معرفت خدا]] چیست؟ [[امام]] فرمود: [[معرفت]] به این است که [[خدا]] و رسولش را در [[موالات]] [[علی]]{{ع}} و [[اقتدا]] به وی و [[امامان]] پس از او و [[تبری]] جستن از [[دشمنان]] آنان [[تصدیق]] کند. [[ابوحمزه]] پرسید: چه کنم تا ایمانم کامل شود؟ [[امام]]{{ع}} فرمود: [[دوستان]] [[خدا]] را [[دوست]] بدار و با [[دشمنان]] [[خدا]] [[دشمن]] باش، همان‌گونه که [[خدا]] فرمود: با [[صادقان]] باش<ref>تفسیر ابی حمزه ثمالی، ص۱۹۴؛ تفسیر عیاشی، ج۲، ص۱۱۶.</ref>.