←منابع
(←منابع) |
|||
| خط ۲۷: | خط ۲۷: | ||
*گفتنی است که رسیدن به این [[مقام]]، کار آسانی نیست و بساکه تا پایان [[عمر]] صورت نبندد. در حکایت است که [[حکومت]] وقت از [[سید بن طاووس]] تقاضا کرد [[منصب]] [[قضاوت]] بپذیرد و [[قاضی]] القضات مملکت [[اسلام]] باشد، [[سید]] در پاسخ فرمود من عمری است که نتوانستهام یک [[نزاع]] را فیصله دهم و در درون خودم [[صلح]] و [[آرامش]] برقرار کنم، چگونه میتوانم [[منازعات]] یک [[ملت]] را فیصله دهم و بین آنها [[صلح]] برقرار کنم. معنی این سخن این است که [[انسان]] تا در درون خویش به [[عدالت]] نرسد، در خارج از وجود خود موفق به [[اجرای عدالت]] نمیشود. کسی که با [[شهوت]] و [[غضب]] خود دست به گریبان است، نمیتواند [[حق]] را به صاحب [[حق]] برگرداند، از این رو در [[نظام سیاسی اسلام]] کسی به [[حکومت]] و [[رهبری]] میرسد که در این [[مبارزه]] [[پیروز]] شده باشد. | *گفتنی است که رسیدن به این [[مقام]]، کار آسانی نیست و بساکه تا پایان [[عمر]] صورت نبندد. در حکایت است که [[حکومت]] وقت از [[سید بن طاووس]] تقاضا کرد [[منصب]] [[قضاوت]] بپذیرد و [[قاضی]] القضات مملکت [[اسلام]] باشد، [[سید]] در پاسخ فرمود من عمری است که نتوانستهام یک [[نزاع]] را فیصله دهم و در درون خودم [[صلح]] و [[آرامش]] برقرار کنم، چگونه میتوانم [[منازعات]] یک [[ملت]] را فیصله دهم و بین آنها [[صلح]] برقرار کنم. معنی این سخن این است که [[انسان]] تا در درون خویش به [[عدالت]] نرسد، در خارج از وجود خود موفق به [[اجرای عدالت]] نمیشود. کسی که با [[شهوت]] و [[غضب]] خود دست به گریبان است، نمیتواند [[حق]] را به صاحب [[حق]] برگرداند، از این رو در [[نظام سیاسی اسلام]] کسی به [[حکومت]] و [[رهبری]] میرسد که در این [[مبارزه]] [[پیروز]] شده باشد. | ||
*در [[تفسیر]] منسوب به [[امام حسن عسکری]] آمده است: "هریک از [[فقها]] خودنگهدار باشد، دینش را [[حفظ]] کند با [[هوای نفس]] [[مخالفت]] ورزد و امر خدای خویش را [[اطاعت]] کند، [[عامه]] [[مردم]] میتوانند از او [[پیروی]] کنند"<ref>{{متن حدیث|فَأَمَّا مَنْ كَانَ مِنَ اَلْفُقَهَاءِ صَائِناً لِنَفْسِهِ حَافِظاً لِدِينِهِ مُخَالِفاً عَلَى هَوَاهُ مُطِيعاً لِأَمْرِ مَوْلاَهُ فَلِلْعَوَامِّ أَنْ يُقَلِّدُوهُ}}</ref><ref>[[مجتبی تهرانی|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)|اخلاق الاهی]]، ج۱.</ref>. | *در [[تفسیر]] منسوب به [[امام حسن عسکری]] آمده است: "هریک از [[فقها]] خودنگهدار باشد، دینش را [[حفظ]] کند با [[هوای نفس]] [[مخالفت]] ورزد و امر خدای خویش را [[اطاعت]] کند، [[عامه]] [[مردم]] میتوانند از او [[پیروی]] کنند"<ref>{{متن حدیث|فَأَمَّا مَنْ كَانَ مِنَ اَلْفُقَهَاءِ صَائِناً لِنَفْسِهِ حَافِظاً لِدِينِهِ مُخَالِفاً عَلَى هَوَاهُ مُطِيعاً لِأَمْرِ مَوْلاَهُ فَلِلْعَوَامِّ أَنْ يُقَلِّدُوهُ}}</ref><ref>[[مجتبی تهرانی|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)|اخلاق الاهی]]، ج۱.</ref>. | ||
==مراتب نفس== | |||
*دانستیم که [[عقل]] در وجود [[آدمی]] سمت [[رهبری]] و [[مدیریت]] دارد و همه قوا باید تحت [[فرمان]] او عمل کنند؛ ولی این [[جایگاه]] به آسانی و بدون درگیری در [[اختیار]] [[عقل]] نهاده نمیشود، [[مبارزات]] طولانی باید تا [[شهوت]] و [[غضب]] به [[حق]] [[عقل]] اعتراف کنند و طوق [[اطاعت]] او را به گردن گیرند. ناگفته پیداست که معرکه همیشه به نفع یک طرف نیست. هر حریفی گاهی [[شکست]] را میپذیرد و زمانی با استفاده از [[غفلت]] حریف، بر او میتازد و بسا که او را تا مرز نابودی عقب میراند و هم از این رو [[عقل انسان]]، در طول [[مبارزات]] خود با [[شهوت]] و [[غضب]] شرایط مختلفی را تجربه میکند و در نهایت نیز نتیجه [[مبارزه]] برای تمامی [[انسانها]] یکسان نیست. گاهی [[عقل]] به طور کامل [[شکست]] میخورد و پرونده [[جنگ]] برای همیشه به نفع [[شهوت]] و [[غضب]] بسته میشود. گاهی حریف را منکوب میکند و طوق [[بندگی]] خود را به گردنش مینهد و گاهی نیز در [[جنگ]] و [[گریز]] است و به نتیجهای قطعی نمیرسد. | |||
*[[قرآن کریم]] با لحاظ این سه حالت نفس را با سه صفت یاد کرده است: | |||
#'''[[نفس اماره]]:''' در صورتی که [[عقل]] به طور کامل [[شکست]] خورده، به [[خدمت]] [[شهوت]] و [[غضب]] درآید و خود نیز به ابزاری در دست واهمه تبدیل شود. از آن به [[نفس اماره]] تعبیر میشود. [[قرآن کریم]] میفرماید:{{متن قرآن|إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ إِلَّا مَا رَحِمَ رَبِّي}}<ref>«و من نفس خویش را تبرئه نمیکنم که نفس به بدی بسیار فرمان میدهد مگر پروردگارم بخشایش آورد؛ به راستی پروردگارم آمرزندهای بخشاینده است» سوره یوسف، آیه ۵۳.</ref>. | |||
#'''[[نفس لوامه]]:''' هنگامی که [[عقل]] با [[شهوت]] و [[غضب]] میجنگد و میدان [[نبرد]] را به نفع آنها خالی نمیکند، گاهی [[زمین]] میخورد و گاه برمیخیزد و پیوسته در میدان کر و فری دارد، [[نفس لوامه]] نامیده میشود؛ چرا که خود را برای هر [[شکست]] [[سرزنش]] میکند.<ref>ر.ک: محمد بن حسن طوسی، التبیان، ج۱۰، ص۱۹۰.</ref> [[قرآن کریم]] در [[مقام]] ارزشگذاری به این مرتبه نفس [[سوگند]] یاد کرده، میفرماید: {{متن قرآن|وَلَا أُقْسِمُ بِالنَّفْسِ اللَّوَّامَةِ}}<ref>«نه، و سوگند به روان سرزنشگر،» سوره قیامه، آیه ۲.</ref>. | |||
#'''[[نفس مطمئنه]]:''' بالاترین مرتبه [[نفس انسان]]، حالت [[آرامش]] و [[اطمینان]] است یعنی هنگامی که نیروی [[عقل]] بر قوای دیگر فائق آمده، [[شهوت]] و [[غضب]] را تحت [[فرمان]] گرفته، دسیسههای واهمه را برملا کرده و بر تمام وجود [[آدمی]] يا [[حکم]] میراند. [[قرآن کریم]] میفرماید: {{متن قرآن|يَا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ * ارْجِعِي إِلَى رَبِّكِ رَاضِيَةً مَرْضِيَّةً * فَادْخُلِي فِي عِبَادِي * فَادْخُلِي فِي عِبَادِي }}<ref>«ای روان آرمیده! * به سوی پروردگارت خرسند و پسندیده بازگرد! * آنگاه، در جرگه بندگان من درآی! * و به بهشت من پا بگذار!» سوره فجر، آیه ۲۷ - ۳۰.</ref><ref>[[مجتبی تهرانی|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)|اخلاق الاهی]]، ج۱.</ref>. | |||
==منابع== | ==منابع== | ||