اذن الهی در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

*در [[روز قیامت]]، هیچ‌کس نمی‌تواند بدون [[اذن خداوند]] سخنی بگوید: {{متن قرآن|يَوْمَ يَأْتِ لَا تَكَلَّمُ نَفْسٌ إِلَّا بِإِذْنِهِ فَمِنْهُمْ شَقِيٌّ وَسَعِيدٌ}}<ref>«روزی که (چون) فرا رسد، هیچ کس جز به اذن خداوند  سخن نمی‌گوید؛ برخی نگونبخت و برخی نیکبخت‌اند» سوره هود، آیه ۱۰۵.</ref>، و چون [[خداوند]]، اجازه سخن ناروا نمی‌دهد، گفتن آن در [[قیامت]]، غیر ممکن است؛ بلکه سخن [[پسندیده]] مانند [[شفاعت]] نیز فقط با [[اذن]] او صورت می‌گیرد<ref>مجمع‌البیان، ج‌۵، ص‌۲۹۵.</ref>.

*با توجّه به اینکه بر اساس برخی [[آیات]]، در [[روز قیامت]] به [[کافران]] و [[مشرکان]]، اجازه [[سخن گفتن]] داده نمی‌شود {{متن قرآن|الْيَوْمَ نَخْتِمُ عَلَى أَفْوَاهِهِمْ وَتُكَلِّمُنَا أَيْدِيهِمْ وَتَشْهَدُ أَرْجُلُهُمْ بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ}}<ref>«امروز بر دهان‌هایشان مهر می‌نهیم و از آنچه انجام می‌دادند دست‌هایشان با ما سخن می‌گویند و پاهایشان گواهی می‌دهند» سوره یس، آیه ۶۵.</ref>؛ {{متن قرآن|هَذَا يَوْمُ لَا يَنْطِقُونَ وَلَا يُؤْذَنُ لَهُمْ فَيَعْتَذِرُونَ}}<ref>«این روزی است که (ایشان) سخن سر نمی‌کنند و به آنان اجازه نمی‌دهند که پوزش بخواهند» سوره مرسلات، آیه ۳۵-۳۶.</ref>، و بر اساس برخی [[آیات]] دیگر، آنان در [[قیامت]] [[سخن]] می‌گویند {{متن قرآن|ثُمَّ لَمْ تَكُنْ فِتْنَتُهُمْ إِلَّا أَنْ قَالُوا وَاللَّهِ رَبِّنَا مَا كُنَّا مُشْرِكِينَ}}<ref>«سپس بهانه آنان، جز این نیست که می‌گویند سوگند به خداوند- پروردگار ما- که ما از مشرکان نبوده‌ایم» سوره انعام، آیه ۲۳.</ref>؛ {{متن قرآن|قَالُوا يَا وَيْلَنَا مَنْ بَعَثَنَا مِنْ مَرْقَدِنَا هَذَا مَا وَعَدَ الرَّحْمَنُ وَصَدَقَ الْمُرْسَلُونَ}}<ref>«می‌گویند: وای بر ما چه کسی ما را از خوابگاه‌هامان برانگیخت؟ این همان است که (خداوند) بخشنده وعده کرده است و پیامبران درست گفته‌اند» سوره یس، آیه ۵۲.</ref>، در جمع بین آنها، آرای گوناگونی ارائه شده است:

#[[روز قیامت]]، طولانی و دارای موقف‌های بسیار است. در بخشی از آن روز یا در بعضی مواقف، اجازه [[سخن گفتن]] داده می‌شود و در بخش دیگر یا بقیه مواقف اجازه داده نمی‌شود.

#به آنان اجازه [[سخن گفتن]] داده نمی‌شود؛ زیرا نمی‌توانند سخنی را که مورد قبول واقع شده و برای آنها فایده‌ای داشته باشد، بگویند؛ چون در سخنانی که می‌گویند، حجّتی وجود ندارد تا پذیرفته، و موجب [[رهایی]] آنان شود؛ بنابراین، هیچ‌گونه منافاتی بین [[آیات]] وجود ندارد<ref> روح‌المعانی، مج‌۷، ج‌۱۲، ص‌۲۰۹.</ref>.

*در [[قیامت]]، [[سخن گفتن]] [[فرشتگان]] و [[روح]] نیز فقط با [[اذن خداوند]] امکان‌پذیر است: {{متن قرآن|يَوْمَ يَقُومُ الرُّوحُ وَالْمَلَائِكَةُ صَفًّا لَا يَتَكَلَّمُونَ إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمَنُ وَقَالَ صَوَابًا}}<ref>«روزی که روح و فرشتگان (دیگر) ردیف ایستند؛ دم برنیاورند مگر آن کس که (خداوند) بخشنده بدو اذن دهد و او سخن درست گوید» سوره نبأ، آیه ۳۸.</ref> فاعل {{متن قرآن|لَا يَتَكَلَّمُونَ}} همه حاضران، اعمّ از [[روح]] و [[ملائکه]] و [[انسان‌ها]] و جنّیانند و قول صواب، [[کلام]] حقّی است که هیچ‌گونه باطلی در آن نباشد و مقصود از [[آیه]] این است که [[خدا]] فقط به کسی که [[کلام]] [[حقّ]] بگوید، اجازه [[سخن گفتن]] می‌دهد<ref>المیزان، ج‌۲۰، ص‌۱۷۲.</ref>. برخی، مقصود از [[آیه]] پیشین را آن دانسته‌اند که هیچ کس شفاعت‌ نمی‌کند، مگر در [[حقّ]] کسی که [[خداوند]]، [[شفاعت]] او را اجازه داده و در [[دنیا]] قائل به [[حقّ]] و [[توحید]] باشد<ref>روح‌المعانی، مج۱۶، ج۳۰، ص‌۳۵؛ تفسیر قرطبی، ج۱۹، ص‌۱۲۲.</ref>. گفته شده: در [[قیامت]] هیچ‌کس نمی‌تواند سخن بگوید، مگر اینکه از [[خداوند]] اجازه‌ بگیرد و فقط کسی از [[خداوند]] اجازه می‌گیرد که به او [[الهام]] شود و در این صورت، [[خدا]] به او [[اذن]] خواهد داد؛ زیرا در آن [[جهان]]، ممکن نیست الهامی [[خطا]] باشد<ref>التحریر و التنویر، ج‌۳۰، ص‌۵۲‌ـ‌۵۳.</ref>.