|
|
| خط ۱۱: |
خط ۱۱: |
|
| |
|
| ==[[موقعیت]] و پیشینه [[تاریخی]] بنی حارثه== | | ==[[موقعیت]] و پیشینه [[تاریخی]] بنی حارثه== |
| قبایل منشعب از اوس و [[خزرج]] در یثرب در نقطه متمرکزی نمیزیستند، بلکه هر قبیلهای در منطقه مسکونی و زراعی خود از دیگر قبایل جدا بود و در منابع گاه از واژه "قریه" (روستا) برای زیستگاه هریک از این قبایل یاد کردهاند.<ref> فتح الباری، ج ۹، ص ۲۲۹.</ref> گزارشهای اندک تاریخی حکایت از آن دارد که بنیحارثه در آغاز در کنار و همراه با یکی دیگر از مجموعههای اوسی منشعب از نبیت یعنی بنیعبدالاشهل میزیستند؛ ازدواجها و [[روابط]] فامیلی که میان اعضای این دو [[قبیله]] برقرار شده مربوط به همین دوره است؛ اما در مقطعی بعد، بنیحارثه بر اثر درگیری با بنی عبدالاشهل ناچار شد مناطق خود را رها کرده، به [[خیبر]] برود؛ ولی ظاهراً در خیبر نیز وضعیت مناسبی نبود و در نهایت پس از صلحی که میان آن دو برقرار شد بنیحارثه دوباره به یثرب بازگشتند؛ امّا دیگر نه در منطقه سابق خود، که در مناطق شمالیتر و با فاصله از بنیعبدالاشهل مستقر شدند <ref>عمدة القاری، ج ۱۰، ص ۲۳۲؛ فتح الباری، ج ۴، ص ۷۲ ـ ۷۳.</ref> و قلعههایی همچون مَرْغَم بنا کردند.<ref>معجم ما استعجم، ج ۴، ص ۸۵.</ref> گفته شده که [[محل]] جدید سکونت بنی حارثه در عصر [[سلطه]] [[یهودیان]] بر یثرب از آن [[یهودیان]] بنیمرانه بود که قلعهای به نام خال در آن بنا کرده بودند. [[منابع تاریخی]]، برخی از اعضای بنیحارثه را همپیمانان بنیعبدالاشهل شمردهاند،<ref> المحبر، ص ۲۶۸؛ اسدالغابه، ج ۴، ص ۳۳۰؛ الاصابه، ج ۶، ص۲۸.</ref> بر این اساس باید چنین نتیجه گرفت که به هنگام درگیری و جدایی آنها از بنیعبدالاشهل و انتقالشان به [[خیبر]]، برخی اعضای این [[قبیله]] [[وابستگی]] خود را با بنیحارثه [[قطع]] کرده و به قبیله بنیعبدالاشهل پیوستهاند و بر این اساس آنان از آن دسته از بنیعبدالاشهلاند که تبارشان حارثی است و در نتیجه، عملکرد این دسته در دوره [[مدنی]] در چارچوب فعالیتهای بنیعبدالاشهل قابل بررسی است.
| |
|
| |
| فاصله خانههای [[بنی حارثه]] با [[مسجد]] [[نبوی]] معیاری برای تعیینگاه [[نماز عصر]] گردید؛ بدینگونه که مدت زمانی که برای رفتن از [[مسجد پیامبر]] به منازل بنیحارثه و بازگشت از آنجا مورد نیاز بود، همان مدتی بود که [[پیامبر]] میان نماز عصر و [[نماز]] [[مغرب]] مراعات میکرد.<ref>مسند احمد، ج ۳، ص ۲۲۸؛ مسند ابی یعلی، ج ۷، ص ۲۹۷؛ السنن الکبری، ج ۱، ص ۴۴۳.</ref> این فاصله بر اساس معیارهای سنجش امروزی حدود ۱۰ کیلومتر تخمین زده میشود. [[موقعیت]] منطقه بنی حارثه از حساسیت خاصّی برخوردار بود. در واقع آنان شمالیترین قبیله مستقر در یثرب بودند و چون موقعیت طبیعی یثرب بهگونهای بود که تنها از جهت شمالی امکان [[حمله]] [[منظم]] به آن وجود داشت، بنیحارثه نخستین تیررس [[دشمنان]] و مهاجمان به یثرب به حساب میآمدند. شاید از همین رو قلعه آنان را یکی از محکمترین قلعهها شمردهاند.<ref>دلائل النبوه، ج ۳، ص ۴۴۰؛ تاریخ طبری، ج ۲، ص ۲۴۰.</ref>
| |
|
| |
| زمینهای زراعی و باغهای خرمای بنی حارثه پس از بازگشت از خیبر در دشتهای کنار [[کوه]] [[احد]] قرار داشت و در درههای پیرامون این کوه دامهایشان به چرا میرفتند.<ref>السنن الکبری، ج ۹، ص ۲۵۰.</ref>به نظر میرسد که بنیحارثه غالباً زمینهای زراعی خود را اجاره میدادند و بخش قابل توجهی از درآمدهای ایشان از این [[راه]] تأمین میشد.<ref>سنن النسائی، ج ۷، ص ۳۳، ۳۶؛ سنن ابی داوود، ج ۲، ص ۴۶۷.</ref> درباره آیینهای رایج در میان بنی [[حارثه]] میتوان به توجه ایشان به [[بت]] [[منات]] و نیز [[دین یهود]] اشاره کرد. افزون بر بت منات که عموم [[اوس]] و [[خزرج]] آن را میپرستیدند بنیحارثه در خانههای خود نیز بتهای متعددی داشتند که منابع بدان اشاره کردهاند.<ref>الطبقات، ابن سعد، ج ۳، ص ۴۵۰؛ الاصابه، ج ۷، ص ۲۲۲.</ref>
| |
|
| |
| عموماً [[آیین یهود]] در میان اوسیان بیش از [[خزرجیان]] رواج داشت؛ امّا به نظر میرسد در میان مجموعههای [[اوسی]]، [[یهودیان]] بنی حارثه جمعیت قابل توجهی بودهاند، به گونهای که در برخی گزارشهای [[تاریخی]] از ایشان در کنار یهودیان [[بنی قریظه]]، [[بنی قینقاع]] و [[بنی نضیر]] یاد کردهاند.<ref> البدایة والنهایه، ج ۳، ص ۲۷۵؛ تاریخ بغداد، ج ۸، ص ۹۰.</ref> البته در منابعْ اطلاعات فراوانی در این باره وجود ندارد. واقدی، یکی از بزرگان [[یهود]] به نام ابن سُنَیْنه را از یهودیان بنیحارثه دانسته است.<ref> المغازی، ج ۱، ص ۱۹۰.</ref> [[هجرت]] آنان به [[خیبر]] پس از درگیری با اوسیان بنی عبدالاشهل هم از [[روابط]] آنان با خیبریان خبر میدهد و از اینرو بود که [[پیامبر]] در [[نبرد خیبر]] و در [[سال هفتم هجری]] [[محیصة بن مسعود حارثی]] را برای [[مذاکره]] با [[اهل]] [[فدک]] بدانجا فرستاد.<ref>الاستیعاب، ج ۴، ص ۲۵؛ الدرر، ج ۱، ص ۲۰۱؛ المغازی، ج ۲، ص ۶۸۴.</ref>
| |
|
| |
| در برخی گزارشهای [[تفسیری]] به انعکاس رقابتهای بنیحارثه با [[قبایل]] دیگر پرداختهاند. بنا به روایتی از ابن [[بریده]] [[آیات]] نخستین [[سوره تکاثر]] درباره این [[قبیله]] و بنیحارث (از زیرمجموعههای [[خزرجی]]) نازل شده است که از رقابتها و برتربینی آنها نسبت به یکدیگر خبر میدهد، چنان که آنان دایره افتخارات خود را از شخصیتهای زنده به [[مردگان]] خود گسترش دادند: {{متن قرآن|أَلْهَاكُمُ التَّكَاثُرُ حَتَّى زُرْتُمُ الْمَقَابِرَ كَلاَّ سَوْفَ تَعْلَمُونَ ثُمَّ كَلاَّ سَوْفَ تَعْلَمُونَ كَلاَّ لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الْيَقِينِ}} <ref>زیادهخواهی شما را سرگرم داشت، تا با گورها دیدار کردید. هرگز! به زودی خواهید دانست، دگر باره هرگز! به زودی خواهید دانست، هرگز! اگر به «دانش بیگمان» بدانید؛ سوره تکاثر، آیه: ۱-۵.</ref>.<ref>تفسیر ابن ابی حاتم، ج ۱۰، ص ۳۴۵۹؛ تفسیر ابن کثیر، ج ۴، ص۵۸۲.</ref> این در حالی است که این [[سوره]] به اتفاق از سور مکی است و از این رو نمیتواند از [[رقابت]] دو [[قبیله]] یثربی خبر دهد، افزون بر این در منابع غیر [[تفسیری]] هیچ اطلاعی درباره رویارویی بنی [[حارثه]] و [[بنی حارث]] و رقابت و [[فخرفروشی]] آنها نسبت به یکدیگر وجود ندارد و به نظر میرسد اینگونه [[روایات]] نوعی فرافکنی باشد تا برخی مذمتهای [[قرآنی]] را که مخاطب آن [[قبایل]] قریشیاند متوجه قبایل انصاریبداند.
| |
|
| |
| در آخرین درگیری که میان قبایل [[اوسی]] و [[خزرجی]] رخ داد ([[نبرد]] بُعاث)، بنی حارثه از دیگر اوسیان کناره گرفتند و به [[خزرجیان]] اعلام بیطرفی کردند و حاضر شدند به درخواست خزرجیان ([[قدرت]] [[برتر]] یثرب در آن [[عهد]]) مبنی بر به گروگان سپردن ۱۰ تن از بنیحارثه جهت تضمین بیطرفیشان تن در دهند.<ref>الاغانی، ج ۱۷، ص ۱۲۷؛ الکامل، ج ۱، ص ۶۸۱.</ref>.<ref>[[مهران اسماعیلی|اسماعیلی، مهران]]، [[بنی حارثه (مقاله)|مقاله «بنی حارثه»]]، [[ دائرة المعارف قرآن کریم ج۶ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۶.</ref>.
| |
|
| |
|
| ==بنی حارثه و [[پیامبر]]{{صل}}== | | ==بنی حارثه و [[پیامبر]]{{صل}}== |
