زید بن حارثه در تاریخ اسلامی: تفاوت میان نسخه‌ها

==مقدمه==

==زید؛ فرزند خوانده پیامبر{{صل}}==

و به [[نقلی]] دیگر، پدرش [[حارثه]] از این امر ناراحت شد و در میان [[مردم]] با صدای بلند گفت: "ای [[جماعت]] [[قریش]]! [[شاهد]] باشید که زید پسر من نیست". رسول خدا{{صل}} در میان آن جمع برخاست و فرمود: "شاهد باشید که زید پسر من است". از آن به بعد او را زید بن [[محمد]]{{صل}} می‌خواندند<ref>تفسیر احسن الحدیث، اکبر قریشی، ج۸، ص۳۶۳.</ref>. [[نقل]] شده، [[پیامبر]]{{صل}} پدر زید را به [[اسلام]] [[دعوت]] کرد و او [[مسلمان]] شد<ref>اسد الغابه، ابن اثیر، ج۱، ص۴۲۶.</ref>.

==زید؛ سومین مسلمان==

==[[زید]] و [[ام ایمن]]==

ام ایمن، [[کنیز]] بزرگ [[پدر]] [[پیامبر اکرم]]{{صل}} بود او اصالتاً [[حبشی]] بود، اما در [[منزل]] [[عبدالله بن عبدالمطلب]] بزرگ شده بود. پس از [[وفات]] [[عبدالله]]، او [[پرستاری]] پیامبر{{صل}} را تا سنین [[جوانی]] و میان سالی بر عهده داشت. پیامبر{{صل}} او را [[آزاد]] کرد و به [[ازدواج]] زید بن حارثه در آورد. ام ایمن، پنج ماه پس از [[رحلت پیامبر]]{{صل}} در گذشت<ref>دلائل النبوه، بیهقی (ترجمه: مهدوی دامغانی)، ج۱، ص۱۱۱.</ref>.

==زید در [[طائف]]==

زمانی که [[ابوطالب]] از [[دنیا]] رفت، [[قریش]] شروع به [[آزار رسول خدا]]{{صل}} کردند و بی باکانه [[رفتار]] می‌کردند. پیامبر{{صل}} همراه علی بن ابیطالب{{ع}} و زید بن حارثه در اواخر [[شوال]] [[سال دهم بعثت]] به طائف رفت. آن [[حضرت]] ده [[روز]] در طائف ماند و آنها را به [[اسلام]] [[دعوت]] کرد، اما هیچ کدام پاسخ مثبت ندادند. آنها [[بیم]] داشتند که [[سخنان پیامبر]]{{صل}} بر [[جان]] [[جوانان]] بنشیند و متحولشان کند. به پیامبر{{صل}} گفتند: از [[شهر]] ما به جایی برو که دعوت تو را بپذیرند. آنها [[کودکان]] و اراذل را وادار کردند که بر آن حضرت سنگ بیندازند، آن چنان که پاهای [[پیامبر]]{{صل}} مجروح شد و [[زید بن حارثه]] با همه وجود از ایشان [[دفاع]] می‌کرد؛ به گونه‌ای که سرش چند شکاف برداشت. پیامبر{{صل}} از [[طائف]] به سوی [[مکه]] برگشت. از این که هیچ مرد و زنی دعوتش را نپذیرفته بود، [[اندوهگین]] بود<ref>الطبقات الکبری، ابن سعد (ترجمه: مهدوی دامغانی)، ج۱، ص۱۹۷.</ref>.

==زید؛ [[برادر]] [[حمزه]]==

[[عموی پیامبر]]{{صل}} و از شخصیت‌های بنام [[تاریخ اسلام]] است که که با زید، همسان و همطراز شمرده شده است <ref>الطبقات الکبری، ابن سعد (ترجمه: مهدوی دامغانی)، ج۱، ص۲۲۴؛ المحبر، ابن حبیب، ص۷۱-۷۰.</ref>. به همین جهت در [[جنگ احد]]، هنگامی که [[حمزه]] به، میدان رفت، به [[زید بن حارثه]] فرمود: "اگر در این [[جنگ]] به [[شهادت]] رسیدم، تو باید به وصایای من عمل کنی و آنگاه وصایای خویش را به [[زید]] گفت<ref>المغازی، واقدی، ج۲، ص۷۳۸.</ref>. این [[پیمان]]، قبل از [[جنگ بدر]] بوده است؛ زیرا در جنگ بدر این [[آیه]] که مربوط به [[اولویت]] [[خویشاوندان]] به [[ارث]] است، نازل شده است: {{متن قرآن|وَالَّذِينَ آمَنُوا مِنْ بَعْدُ وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا مَعَكُمْ فَأُولَئِكَ مِنْكُمْ وَأُولُو الْأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَى بِبَعْضٍ فِي كِتَابِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ}}<ref>"و کسانی که پس از آن ایمان آورده و هجرت گزیده و همراه شما جهاد کرده‌اند از شمایند و در کتاب خداوند خویشاوندان (در ارث‌بری) نسبت به همدیگر (از دیگران) سزاوارترند؛ بی‌گمان خداوند به هر چیزی داناست" سوره انفال، آیه ۷۵.</ref>.

==زید؛ پیک خوش خبر==

[[پیامبر]]{{صل}} بعد از بازگشت پیروزمندانه از جنگ بدر، با [[اصحاب]] خود در منطقه اثیل، [[نماز عصر]] را خواند و زید بن حارثه و [[عبدالله بن رواحه]] را برای رساندن خبر [[پیروزی]] به [[مدینه]] فرستاد. آنها [[روز]] یکشنبه در شدت [[گرما]] به مدینه رسیدند. [[اسامة بن زید]] می‌گوید: "در آن روز دیدم که پدرم وارد مدینه شد، در حالی که سوار بر [[عضباء]]، [[ناقه پیامبر]]{{صل}} بود. من در خانه بودم که صدای همهمه شنیدم. بیرون آمدم و دیدم که پدرم [[بشارت]] پیروزی آورده است. شنیدن خبر اولین پیروزی در [[تاریخ اسلام]]، بسیار شیرین و در عین حال [[باور]] نکردنی بود و خودم تا وقتی که [[اسیران]] را ندیدم، باور نمی‌کردم".

==[[زید]]؛ [[محرم]] [[پیامبر]]{{صل}}==

==زید و حضور در [[جنگ‌ها]]==

رفاعة بن زید، شتر خود را زین کرد و به همراه [[امیة بن ضفاره]]، [[برادر]] یکی از کشته‌هایی که به دست [[سپاه اسلام]] کشته شده بود و چند نفر دیگر، به سرعت خود را به [[مدینه]] رساند. [آنها] وارد [[مسجد]] شدند. وقتی چشم [[رسول خدا]]{{صل}} بر آنها افتاد، اشاره کرد که جلو بیایند. رفاعة بن زید گفت: "[[خدا]] [[رحمت]] کند کسی را که امروز با ما به خوبی [[رفتار]] کند"، سپس نامه‌ای را که رسول خدا{{صل}} برای او نوشته بود، به آن [[حضرت]] نشان داد و گفت: "یا [[رسول الله]]! چگونه ممکن است با آنکه نامه‌ای از شما در دست داریم، اما باید افراد ما کشته و اسیر و اموال‌مان به [[غارت]] رود؟" آن حضرت فرمود که [[نامه]] را بخوانند. وقتی که نامه خوانده شد، [[پیامبر]]{{صل}} جریان را از او پرسید. آنها نیز ماجرا را [[نقل]] کردند. حضرت فرمود: "اکنون درباره آنها که کشته شده‌اند چه بکنیم؟" [[رفاعه]] گفت: "یا رسول الله! تو خود داناتری، ما نه حرامی را [[حلال]] کرده‌ایم و نه حلالی را [[حرام]] کرده‌ایم". ابو [[زید بن عمرو]]، یکی از همراهان رفاعه گفت: "یا رسول الله! آنها که زنده‌اند را [[آزاد]] کنید و آنها که کشته شده‌اند، چون [[پیمان]] را آنها شکسته‌اند، خونشان هدرست". رسول خدا{{صل}} فرمود: "سخن [[ابو زید]] درست است". سپس پیامبر{{صل}} به [[امام علی]]{{ع}} [[دستور]] داد که به همراه رفاعه و دوستانش به نزد [[زید بن حارثه]] برود و [[اسیران]] و [[اموال]] آنها را پس دهد<ref>السیرة النبویه، ابن هشام (ترجمه: رسولی)، ج۲، ص۱۳۹۰-۱۳۹۲.</ref>.

==داستان [[زید]] در [[قرآن]]==

این بخش از آیه یک [[حکم کلی]] درباره همه [[مؤمنان]] و [[مؤمنات]] است. [[قضاء]] [[خدا]] [[حکم]] و [[فرمان]] اوست درباره کاری. قضاء [[رسول]]، خواست اوست در [[تصرف]] کردن درباره کاری از کارهای [[مردم]]. {{متن قرآن|كَانَ}} ظاهراً جدا از [[زمان]] است؛ نظیر {{متن قرآن|كَيْفَ نُكَلِّمُ مَنْ كَانَ فِي الْمَهْدِ صَبِيًّا}}؛ پس "ما کان" یعنی: نیست و بودن [[اختیار]] در کارشان آنست که در مقابل [[حکم خدا]] و [[تصمیم]] رسولش اظهار نظر بکنند و آن را قبول نکنند؛ ولی این اختیار را ندارند. آنگاه در [[مقام]] [[تهدید]] فرموده: {{متن قرآن|وَمَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ ضَلَّ ضَلَالًا مُبِينًا}}<ref>"و چون خداوند و فرستاده او به کاری فرمان دهند سزیده هیچ مرد و زن مؤمنی نیست که آنان را در کارشان گزینش (دیگری) باشد؛ هر کس از خدا و فرستاده‌اش نافرمانی کند به گمراهی آشکاری افتاده است" سوره احزاب، آیه ۳۶.</ref>. [[گمراهی]] بعید آنست که برگشتن به [[راه راست]] در آن مشکل است. {{متن قرآن|وَإِذْ تَقُولُ لِلَّذِي أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِ وَأَنْعَمْتَ عَلَيْهِ أَمْسِكْ عَلَيْكَ زَوْجَكَ وَاتَّقِ اللَّهَ}}؛ جریان [[زید]] از اینجا شروع می‌شود مراد از {{متن قرآن|لِلَّذِي}} "زید" است که خدا به او [[نعمت]] [[هدایت]] داده بود و آن [[حضرت]] او را [[آزاد]] کرده بود. آیه روشن می‌کند که زید از [[اختلاف]] [[خانوادگی]] پیش آن حضرت [[شکایت]] کرده و اجازه [[طلاق]] خواسته ولی حضرت در جواب فرموده: [[همسر]] خویش را نگاهدار و از [[رفتار]] با او از [[خدا]] بترس. گویند {{متن حدیث|أَمْسَكَ عَلَيْهِ}}؛ یعنی او را نگاه دار. {{متن قرآن|وَتُخْفِي فِي نَفْسِكَ مَا اللَّهُ مُبْدِيهِ وَتَخْشَى النَّاسَ وَاللَّهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشَاهُ}}. از این قسمت [[آیه]] معلوم می‌شود که خدا به آن [[حضرت]] خبر داده بود که بالاخره [[زید]] [[زینب]] را [[طلاق]] می‌دهد و تو او را به جهت شکستن [[بدعت]] [[جاهلیت]]، تزویج می‌کنی، آن حضرت از اظهار این مطلب می‌ترسید، البته نه از خودش بلکه از این جهت که [[مردم]] نپذیرند و باعث [[سستی]] [[اسلام]] شود. آن گاه [[خداوند]] به در [[مقام هدایت]] و متوجه کردن آن حضرت فرموده: {{متن قرآن|وَاللَّهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشَاهُ}}؛ [[دلیل]]. این که آن حضرت درباره خودش نمی‌ترسید آیه {{متن قرآن|وَلَا يَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلَّا اللَّهَ}}<ref>"همان کسانی که پیام‌های خداوند را می‌رسانند و از او می‌ترسند و از هیچ کس جز خدا نمی‌ترسند و حسابرسی را خداوند بسنده است" سوره احزاب، آیه ۳۹.</ref>. است. این بخش آیه {{متن قرآن|فَلَمَّا قَضَى زَيْدٌ مِنْهَا وَطَرًا زَوَّجْنَاكَهَا لِكَيْ لَا يَكُونَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ حَرَجٌ فِي أَزْوَاجِ أَدْعِيَائِهِمْ إِذَا قَضَوْا مِنْهُنَّ وَطَرًا}} تفرع است بر قسمت گذشته و نشان می‌دهد که آنچه در نفس آن حضرت پنهان بود، همان تزویج بود، نه [[عشق]] به زینب که زنی همسردار

==[[زید]]؛ [[جانشین پیامبر]]{{صل}}==

==زید و [[تخریب]] [[مسجد ضرار]]==

[[منافقان]] مدینه، برای ایجاد مرکز تجمع برای منافقان و مقابله با پیامبر{{صل}} [[تصمیم]] گرفتند که مسجدی بنا کنند و [[اجتماع]] مسلمانان را که در [[مسجد پیامبر]]{{صل}} تشکیل شد، بر هم بزنند. پس مسجدی ساختند و از پیامبر{{صل}} که در آن [[زمان]] عازم [[جنگ تبوک]] بودند، درخواست کردند تا در مسجدشان [[نماز]] بخواند.

==[[هدیه]] زید به پیامبر{{صل}}==

==[[شهادت]] زید==

با سخنان [[عبدالله بن رواحه]]، گویی [[جان]] تازه‌ای در پیکر [[سپاه اسلام]] دمیده شد و همه آنها برای جنگ اعلام [[آمادگی]] کردند. ابتدا زید بن حارثه به میدان رفت و با شجاعتی تمام بر صفوف دشمن زد و [[سپاهیان]] فشرده دشمن را پراکنده ساخت و وحشتی سنگین بر [[دل]] آنان فرود آورد. او همچنان [[پرچم]] فرماندهی را در دست داشت و با اعتماد و توکل بر خدا به پیش می‌رفت. اما لحظاتی بعد، پیکر این [[فرمانده]] [[شجاع]] [[هدف]] تیرهای دشمن قرار گرفت. وقتی زید بن حارثه بر [[زمین]] افتاد، بنا به سفارش [[پیامبر]]{{صل}} [[جعفر بن ابیطالب]]، پرچم فرماندهی را به دست گرفت<ref>السیرة النبویه، ابن هشام، ج۴، ص۲۰.</ref>.

==[[عمر]] و سهم [[اسامة]] از [[بیت المال]]==

روزی [[عمر بن خطاب]] در پرداخت مقرری، [[مهاجران]] نخستین و [[فرزندان]] ایشان را بر دیگران [[برتری]] داد و به [[اسامة بن زید]] بیشتر از [[عبدالله بن عمر]] پرداخت. عبدالله بن عمر می‌گوید: "مردی به من گفت: پدرت کسی را بر تو برتری داده است که سن او از تو بیشتر نیست و پیش از تو [[هجرت]] نکرده است و در هیچ [[جنگی]] هم که تو شرکت نداشته باشی، شرکت نکرده است. با پدرم در این باره [[گفتگو]] کردم، گفت: " آنکه می‌گویی چه کسی است؟ " گفتم: اسامة بن زید. گفت: " به [[خدا]] [[سوگند]]، راست می‌گویی. این کار را کردم، زیرا زید بن حارثه در نظر پیامبر{{صل}} از عمر محبوب‌تر بود و اسامة بن زید هم از عبدالله بن عمر محبوب‌تر بود و به این جهت چنین کردم".

== جستارهای وابسته ==