←گستره جنود الهی
| خط ۲۲: | خط ۲۲: | ||
==گستره جنود الهی== | ==گستره جنود الهی== | ||
قرآن کریم پس از اشاره به اینکه خداوند[[آرامش]] را در دلهای مؤمنان فرود آورد تا بر ایمانشان افزوده شود، همه جنود [[آسمانها]] و زمین را از آن خدا دانسته است: {{متن قرآن|هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ السَّكِينَةَ فِي قُلُوبِ الْمُؤْمِنِينَ لِيَزْدَادُوا إِيمَانًا مَعَ إِيمَانِهِمْ وَلِلَّهِ جُنُودُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَكَانَ اللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمًا}}<ref>«اوست که آرامش را در دل مؤمنان فرو فرستاد تا ایمانی بر ایمانشان بیفزایند و سپاهیان آسمانها و زمین از آن خداوند است و خداوند دانایی فرزانه است» سوره فتح، آیه ۴.</ref> از [[سیاق آیه]] برمیآید که مقصود از [[جنود]] [[آسمانها]] و [[زمین]]، اسباب دیدنی و نادیدنی عالم است که تکوینا [[مطیع]] محض خدایند و [[خداوند]] هرآنچه را [[اراده]] کند به وسیله آنها محقق میسازد و هیچ چیز نمیتواند [[غالب]] بر [[خدا]] و مانع تحقق اراده وی شود، چنانکه با فرود آوردن [[آرامش]] در دلهای [[مؤمنان]]، موجب زیاد شدن [[ایمان]] آنان شده است،<ref>المیزان، ج ۱۸، ص ۲۶۲.</ref> بنابراین همه [[مخلوقات]]، اعمّ از جاندار و بیجان، مصادیق [[جنود الهی]] هستند.<ref> الکاشف، ج ۷، ص ۴۶۲؛ الجدید، ج ۶، ص ۴۷۶ ـ ۴۷۷.</ref> برخی، [[جنود]] آسمانها و زمین را [[فرشتگان]]، [[انسانها]]، [[جنیان]] و [[شیاطین]] دانستهاند.<ref>مجمع البیان، ج ۹، ص ۱۶۹؛ تفسیر قرطبی، ج ۱۷، ص ۲۶۴؛ فتح القدیر، ج ۵، ص ۵۴.</ref> گفته شده: جنود آسمانها، فرشتگان و جنود زمین، انسانها و جنیان<ref>کشف الاسرار، ج ۹، ص ۲۰۸.</ref> و به گفتهای مؤمنان<ref> مواهب علیه، ص ۱۱۴۹؛ روح البیان، ج ۹، ص ۱۲.</ref>هستند. در [[آیه]] {{متن قرآن|وَلِلَّهِ جُنُودُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَكَانَ اللَّهُ عَزِيزًا حَكِيمًا}}<ref>«و سپاهیان آسمانها و زمین از آن خداوند است و خداوند، پیروزمند فرزانهای است» سوره فتح، آیه ۷.</ref> عبارت {{متن قرآن|وَلِلَّهِ جُنُودُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ}} تکرار شده است. این تکرار چنین توجیه شده است: | قرآن کریم پس از اشاره به اینکه خداوند[[آرامش]] را در دلهای مؤمنان فرود آورد تا بر ایمانشان افزوده شود، همه جنود [[آسمانها]] و زمین را از آن خدا دانسته است: {{متن قرآن|هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ السَّكِينَةَ فِي قُلُوبِ الْمُؤْمِنِينَ لِيَزْدَادُوا إِيمَانًا مَعَ إِيمَانِهِمْ وَلِلَّهِ جُنُودُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَكَانَ اللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمًا}}<ref>«اوست که آرامش را در دل مؤمنان فرو فرستاد تا ایمانی بر ایمانشان بیفزایند و سپاهیان آسمانها و زمین از آن خداوند است و خداوند دانایی فرزانه است» سوره فتح، آیه ۴.</ref> از [[سیاق آیه]] برمیآید که مقصود از [[جنود]] [[آسمانها]] و [[زمین]]، اسباب دیدنی و نادیدنی عالم است که تکوینا [[مطیع]] محض خدایند و [[خداوند]] هرآنچه را [[اراده]] کند به وسیله آنها محقق میسازد و هیچ چیز نمیتواند [[غالب]] بر [[خدا]] و مانع تحقق اراده وی شود، چنانکه با فرود آوردن [[آرامش]] در دلهای [[مؤمنان]]، موجب زیاد شدن [[ایمان]] آنان شده است،<ref>المیزان، ج ۱۸، ص ۲۶۲.</ref> بنابراین همه [[مخلوقات]]، اعمّ از جاندار و بیجان، مصادیق [[جنود الهی]] هستند.<ref> الکاشف، ج ۷، ص ۴۶۲؛ الجدید، ج ۶، ص ۴۷۶ ـ ۴۷۷.</ref> برخی، [[جنود]] آسمانها و زمین را [[فرشتگان]]، [[انسانها]]، [[جنیان]] و [[شیاطین]] دانستهاند.<ref>مجمع البیان، ج ۹، ص ۱۶۹؛ تفسیر قرطبی، ج ۱۷، ص ۲۶۴؛ فتح القدیر، ج ۵، ص ۵۴.</ref> گفته شده: جنود آسمانها، فرشتگان و جنود زمین، انسانها و جنیان<ref>کشف الاسرار، ج ۹، ص ۲۰۸.</ref> و به گفتهای مؤمنان<ref> مواهب علیه، ص ۱۱۴۹؛ روح البیان، ج ۹، ص ۱۲.</ref>هستند. در [[آیه]] {{متن قرآن|وَلِلَّهِ جُنُودُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَكَانَ اللَّهُ عَزِيزًا حَكِيمًا}}<ref>«و سپاهیان آسمانها و زمین از آن خداوند است و خداوند، پیروزمند فرزانهای است» سوره فتح، آیه ۷.</ref> عبارت {{متن قرآن|وَلِلَّهِ جُنُودُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ}} تکرار شده است. این تکرار چنین توجیه شده است: | ||
#تکرار برای تأکید است.<ref>فتح القدیر، ج ۵، ص ۵۵.</ref> | |||
#با توجه به [[سیاق آیات]]، مقصود از جنود در مورد نخست، جنود [[رحمت]] و در مورد دوم جنود [[عذاب]] است.<ref> التفسیر الکبیر، ج ۲۸، ص ۷۱؛ تفسیر مراغی، ج ۲۶، ص ۸۷؛ المنیر، ج ۲۶، ص ۱۵۸.</ref> | |||
#هر دو مورد برای [[تخویف]] و [[تهدید]] است؛ ولی اوّلی تهدید [[مشرکان قریش]] و دومی تهدید [[منافقان]] و سایر [[مشرکان]] است<ref>تفسیر قرطبی، ج ۱۷، ص ۱۷۶؛ المنیر، ج ۲۶، ص ۱۵۹.</ref>. در داستان [[هجرت پیامبر اکرم]]{{صل}} از [[مکه]] و پنهان شدن وی در [[غار ثور]] که [[دشمن]] در چند قدمی او بود نیز از [[تأیید]] [[پیامبر]]{{صل}} با جنود دیده نشدنی سخن به میان آمده است: {{متن قرآن|إِلَّا تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللَّهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِينَ كَفَرُوا ثَانِيَ اثْنَيْنِ إِذْ هُمَا فِي الْغَارِ إِذْ يَقُولُ لِصَاحِبِهِ لَا تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنَا فَأَنْزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلَيْهِ وَأَيَّدَهُ بِجُنُودٍ لَمْ تَرَوْهَا وَجَعَلَ كَلِمَةَ الَّذِينَ كَفَرُوا السُّفْلَى وَكَلِمَةُ اللَّهِ هِيَ الْعُلْيَا وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ}}<ref>«اگر او را یاری ندهید بیگمان خداوند یاریش کرده است هنگامی که کافران او را که یکی از دو نفر بود (از مکّه) بیرون راندند، آنگاه که آن دو در غار بودند همان هنگام که به همراهش میگفت: مهراس که خداوند با ماست و خداوند آرامش خود را بر او فرو فرستاد و وی را با سپاهی که آنان را نمیدیدید پشتیبانی کرد و سخن کافران را فروتر نهاد و سخن خداوند است که فراتر است و خداوند پیروزمندی فرزانه است» سوره توبه، آیه ۴۰.</ref> بعضی از [[مفسران]] مقصود از این [[جنود]] دیده نشدنی را [[فرشتگان]] دانستهاند<ref>جامع البیان، ج ۱۰، ص ۹۶؛ روض الجنان، ج ۹، ص ۲۵۴؛ تفسیر قرطبی، ج ۸، ص ۱۴۹.</ref> که مانع شدند [[کافران]]، [[پیامبر]]{{صل}} را ببینند.<ref>مجمع البیان، ج ۵، ص ۴۹؛ الجدید، ج ۳، ص ۳۳۹.</ref> برخی، مقصود از این جنود را فرشتگانی دانستهاند که در [[جنگ بدر]] و [[احزاب]] و [[حنین]] پیامبر{{صل}} را [[یاری]] دادند.<ref>روح المعانی، ج ۱۰، ص ۱۴۲.</ref> برخی، نیروهای خارج از حسّ [[بشر]] را که [[خداوند]] با آنها از پیامبر{{صل}} [[حمایت]] کرد نیز همچون فرشتگان از مصادیق جنود یادشده دانستهاند.<ref>من وحی القرآن، ج ۱۱، ص ۱۱۸.</ref> در [[آیه]] {{متن قرآن|وَمَا جَعَلْنَا أَصْحَابَ النَّارِ إِلَّا مَلَائِكَةً وَمَا جَعَلْنَا عِدَّتَهُمْ إِلَّا فِتْنَةً لِلَّذِينَ كَفَرُوا لِيَسْتَيْقِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ وَيَزْدَادَ الَّذِينَ آمَنُوا إِيمَانًا وَلَا يَرْتَابَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ وَالْمُؤْمِنُونَ وَلِيَقُولَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَالْكَافِرُونَ مَاذَا أَرَادَ اللَّهُ بِهَذَا مَثَلًا كَذَلِكَ يُضِلُّ اللَّهُ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ وَمَا يَعْلَمُ جُنُودَ رَبِّكَ إِلَّا هُوَ وَمَا هِيَ إِلَّا ذِكْرَى لِلْبَشَرِ}}<ref>«و دوزخبانان را جز از فرشتگان نگماردیم و شمار آنان را جز آزمونی برای کافران قرار ندادیم تا اهل کتاب، یقین پیدا کنند و مؤمنان بر ایمان خود بیفزایند و اهل کتاب و مؤمنان، دچار تردید نشوند و سرانجام بیماردلان و کافران بگویند که خداوند از این مثل چه میخواهد؟ بدینگونه خداوند هر که را بخواهد در گمراهی وا مینهد و هر که را بخواهد راهنمایی میکند و سپاه پروردگارت را کسی جز او نمیداند و این جز یادآوری برای آدمیان، نیست» سوره مدثر، آیه ۳۱.</ref> آمده است که جنود [[پروردگار]] را جز [[خدا]] کسی نمیداند: {{متن قرآن|وَمَا يَعْلَمُ جُنُودَ رَبِّكَ إِلَّا هُوَ }}. بسیاری در [[تفسیر]] این آیه گفتهاند: شمار [[جنود الهی]] به حدّی زیاد است که کسی جز خدا آن را نمیداند.<ref> جامع البیان، ج ۲۹، ص ۱۰۲؛ فتح القدیر، ج ۵، ص ۳۹۷؛ روحالبیان، ج ۱۰، ص ۲۳۵.</ref> برخی ـ با توجه [[نقلی]] که میگوید: این آیه در پاسخ [[ابوجهل]] نازل شد که پس از [[نزول آیه]] {{متن قرآن|عَلَيْهَا تِسْعَةَ عَشَرَ}}<ref>«بر آن نوزده (نگهبان گمارده شده) است» سوره مدثر، آیه ۳۰.</ref> گفته بود: [[یاران محمد]] ۱۹ نفر بیشتر نیستند <ref>مجمع البیان، ج ۱۰، ص ۵۸۷؛ کشف الاسرار، ج ۱۰، ص ۲۸۷.</ref> ـ با مرتبط دانستن این آیه با آیه {{متن قرآن|عَلَيْهَا تِسْعَةَ عَشَرَ}}<ref>«بر آن نوزده (نگهبان گمارده شده) است» سوره مدثر، آیه ۳۰.</ref> که بر پایه آن شمار نگهبانان [[آتش جهنم]] ۱۹ عدد است. گفتهاند: نمیتوان این تعداد را [[دلیل]] بر کم بودن جنود الهی پنداشت، زیرا هر یک از این ۱۹ [[خازن]] خود جنود بسیاری زیر [[فرمان]] دارند که شمار آنها را جز خدا کسی نمیداند.<ref>مجمع البیان، ج ۱۰، ص ۵۸۷؛ التفسیر الکبیر، ج ۳۰، ص ۷۱۳؛ تفسیر مراغی، ج ۲۹، ص ۱۳۷ ـ ۱۳۸.</ref> برخی گفتهاند: کنه، کمیت و کیفیت [[جنود الهی]] را جز [[خدا]] نمیداند.<ref>کشف الاسرار، ج ۱۰، ص ۲۸۷؛ روح المعانی، ج ۲۹، ص ۲۲۰.</ref> از اطلاق [[علم]] [[نفی]] شده در [[آیه]] بر میآید که علم به [[حقیقت]]، ویژگیهای [[آفرینش]]، شمار جنود الهی، کارهایی که میکنند و حکمتهای دقیق در همه این موارد به [[خداوند]] اختصاص دارد<ref>المیزان، ج ۲۰، ص ۹۱.</ref>.<ref>[[احمد جمالیزاده|جمالیزاده، احمد]]، [[جنود الهی (مقاله)|مقاله «جنود الهی»]]، [[ دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۰ (کتاب)| دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۰.</ref> | |||
==[[پیروزی]] جنود الهی== | ==[[پیروزی]] جنود الهی== | ||