جفر در حدیث: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۱۴ اکتبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۹:۳۴

اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث علم معصوم است. "جفر" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:

جفر در حدیث - جفر در کلام اسلامی - جفر در فلسفه اسلامی - جفر در عرفان اسلامی

در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل علم معصوم (پرسش) قابل دسترسی خواهند بود.

برخی روایات دربارۀ جفر

روایاتی از ائمه(ع) دربارۀ جفر وارد شده است که برخی از آنها عبارت‌اند از:

امام صادق(ع) فرمودند: "به درستی جفر پیش ماست و آنها چه می‌دانند جفر چیست؟ ظرفی است از پوست که در آن علم پیامبران و جانشینان آنها و علمای از بنی اسرائیل است"^[۱].^[۲]
بعضی از اصحاب امام صادق(ع) از جفر سؤال کردند، حضرت فرمودند: "پوست گاوی‌ است پر از علم..."^[۳].^[۴]
امام باقر(ع) فرمودند: "و جفر نزد ماست و آن پوست دباغی شده است، به تحقیق در آن نوشته شد حتی پاچه‌هایش هم پر شد. آنچه بوده و آنچه خواهد بود تا قیامت، در آن وجود دارد"^[۵].^[۶]
امام صادق(ع) فرمودند: "زیدیه مدعی هستند که جفر نزد آنها است، دروغ می‌گویند؛ اگر راست می‌گویند، قضاوت‌های علی(ع) و احکام و میراثی را که فرموده است و در جفر موجود است، بیرون بیاورند و راجع به میراث خاله‌ها و عمه‌ها از آنها بپرسید، اگر توانستند جواب گویند"^[۷].^[۸]
از سلیمان صیدی از نصر بن قابوس قل شده گفت: "نزد امام رضا(ع) در منزلشان بودم، امام دست مرا گرفت و در اتاقی برد، در آن اتاق دیدم فرزند امام را که در دستش کتابی بود و در آن نگاه می‌کرد". امام فرمود: «ای نصر این را می‌شناسی»، گفتم: "بلی، این فرزند شما علی(ع) است"، امام فرمود: «ای نصر آن کتاب را که در آن نگاه می‌کند می‌دانی؟» گفتم: "نمی‌دانم"، امام فرمود: «این کتاب جفر است که در آن جز نبی یا وصی کسی نگاه نمی‌کند"^[۹].
امام صادق(ع) فرمودند: "... در جفر است علم اولین و آخرین و او نزد ماست و الواح و عصاء موسی نزد ما است و ما وارث نبی هستیم"^[۱۰].^[۱۱]

منابع

پانویس

↑ «وَ إِنَّ عِنْدَنَا الْجَفْرَ وَ مَا یُدْرِیهِمْ مَا الْجَفْرُ قَالَ قُلْتُ وَ مَا الْجَفْرُ قَالَ وِعَاءٌ مِنْ أَدَمٍ فِیهِ عِلْمُ النَّبِیِّینَ وَ الْوَصِیِّینَ وَ عِلْمُ الْعُلَمَاءِ الَّذِینَ مَضَوْا مِنْ بَنِی إِسْرَائِیل»؛ ‏کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج ۱، ص۲۳۹.
↑ ر.ک: خسروپناه، عبدالحسین، کلام نوین اسلامی ج۲، ج ۲، ص۳۹۲ ـ ۳۹۶؛ شیخ‌زاده، قاسم علی، رابطه علم غیب امام حسین و حادثه عاشورا، ص۶۷ ـ ۷۱؛ گنجی، حسین، امام‌شناسی، ج ۱، ص۱۷۲.
↑ خویی، جامع احادیث الشیعه ج ۱ ص۹.
↑ ر.ک: امینی، ابراهیم، بررسی مسائل کلی امامت.
↑ «وَ عِنْدَنَا الْجَفْرُ وَ هُوَ أَدِیمٌ عُکَاظِیٌّ قَدْ کُتِبَ فِیهِ حَتَّی مُلِئَتْ أَکَارِعُهُ فِیهِ مَا کَانَ وَ مَا هُوَ کَائِنٌ إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ»؛ صفار، محمد بن حسن، بصائرالدرجات، ج۱، ص۱۶۰.
↑ ر.ک: عبدالحسین خسروپناه|خسروپناه، عبدالحسین، کلام نوین اسلامی ج۲ (کتاب)|کلام نوین اسلامی ج۲، ج ۲، ص۳۹۲ ـ ۳۹۶؛ فائز باقری، سید محمد، بررسی علم اولیای الهی، ص۱۱۶ ـ ۱۲۹.
↑ «إِنَّ فِی الْجَفْرِ الَّذِی یَذْکُرُونَهُ لَمَا یَسُوؤُهُمْ لِأَنَّهُمْ لَا یَقُولُونَ الْحَقَّ وَ الْحَقُّ فِیهِ فَلْیُخْرِجُوا قَضَایَا عَلِیٍّ وَ فَرَائِضَهُ إِنْ کَانُوا صَادِقِینَ وَ سَلُوهُمْ عَنِ الْخَالاتِ وَ الْعَمَّات»؛ ‏کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۱، ص۲۴۱.
↑ ر.ک: خسروپناه، عبدالحسین، کلام نوین اسلامی ج۲، ج ۲، ص۳۹۲ ـ ۳۹۶.
↑ «عن نصر بن قابوس، قال: کنت عند أبی الحسن(ع) فی منزله فأخذ بیدی فوقفنی علی بیت من الدار، فدفع الباب فاذا علی ابنه(ع) و فی یده کتاب ینظر فیه، فقال لی یا نصر تعرف هذا؟ قلت: نعم هذا علی ابنک قال: یا نصر أ تدری ما هذا الکتاب الذی ینظر فیه؟ قلت: لا، قال: هذا الجفر الذی لا ینظر فیه الا نبی أو وصی»؛ کشی، محمدبن عمر، رجال الکشی، ص۴۵۰.
↑ مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج ۱۷، ص۲۳.
↑ ر.ک: امام خان، عسکری، منشأ و قلمرو علم امام؛ عرفانی، محمد نظیر، بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین، ص۱۸۳.

[1] «وَ إِنَّ عِنْدَنَا الْجَفْرَ وَ مَا یُدْرِیهِمْ مَا الْجَفْرُ قَالَ قُلْتُ وَ مَا الْجَفْرُ قَالَ وِعَاءٌ مِنْ أَدَمٍ فِیهِ عِلْمُ النَّبِیِّینَ وَ الْوَصِیِّینَ وَ عِلْمُ الْعُلَمَاءِ الَّذِینَ مَضَوْا مِنْ بَنِی إِسْرَائِیل»؛ ‏کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج ۱، ص۲۳۹.

[2] ر.ک: خسروپناه، عبدالحسین، کلام نوین اسلامی ج۲، ج ۲، ص۳۹۲ ـ ۳۹۶؛ شیخ‌زاده، قاسم علی، رابطه علم غیب امام حسین و حادثه عاشورا، ص۶۷ ـ ۷۱؛ گنجی، حسین، امام‌شناسی، ج ۱، ص۱۷۲.

[3] خویی، جامع احادیث الشیعه ج ۱ ص۹.

[4] ر.ک: امینی، ابراهیم، بررسی مسائل کلی امامت.

[5] «وَ عِنْدَنَا الْجَفْرُ وَ هُوَ أَدِیمٌ عُکَاظِیٌّ قَدْ کُتِبَ فِیهِ حَتَّی مُلِئَتْ أَکَارِعُهُ فِیهِ مَا کَانَ وَ مَا هُوَ کَائِنٌ إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ»؛ صفار، محمد بن حسن، بصائرالدرجات، ج۱، ص۱۶۰.

[6] ر.ک: عبدالحسین خسروپناه|خسروپناه، عبدالحسین، کلام نوین اسلامی ج۲ (کتاب)|کلام نوین اسلامی ج۲، ج ۲، ص۳۹۲ ـ ۳۹۶؛ فائز باقری، سید محمد، بررسی علم اولیای الهی، ص۱۱۶ ـ ۱۲۹.

[7] «إِنَّ فِی الْجَفْرِ الَّذِی یَذْکُرُونَهُ لَمَا یَسُوؤُهُمْ لِأَنَّهُمْ لَا یَقُولُونَ الْحَقَّ وَ الْحَقُّ فِیهِ فَلْیُخْرِجُوا قَضَایَا عَلِیٍّ وَ فَرَائِضَهُ إِنْ کَانُوا صَادِقِینَ وَ سَلُوهُمْ عَنِ الْخَالاتِ وَ الْعَمَّات»؛ ‏کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۱، ص۲۴۱.

[8] ر.ک: خسروپناه، عبدالحسین، کلام نوین اسلامی ج۲، ج ۲، ص۳۹۲ ـ ۳۹۶.

[9] «عن نصر بن قابوس، قال: کنت عند أبی الحسن(ع) فی منزله فأخذ بیدی فوقفنی علی بیت من الدار، فدفع الباب فاذا علی ابنه(ع) و فی یده کتاب ینظر فیه، فقال لی یا نصر تعرف هذا؟ قلت: نعم هذا علی ابنک قال: یا نصر أ تدری ما هذا الکتاب الذی ینظر فیه؟ قلت: لا، قال: هذا الجفر الذی لا ینظر فیه الا نبی أو وصی»؛ کشی، محمدبن عمر، رجال الکشی، ص۴۵۰.

[10] مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج ۱۷، ص۲۳.

[11] ر.ک: امام خان، عسکری، منشأ و قلمرو علم امام؛ عرفانی، محمد نظیر، بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین، ص۱۸۳.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

@@ خط ۸: / خط ۸: @@
 <div style="padding: 0.4em 0em 0.0em;">
-==برخی روایات دربارۀ جفر==
+==برخی [[روایات]] دربارۀ [[جفر]]==
-*روایات دیگری هم دربارۀ جفر وارد شده است که به برخی از آنها اشاره می کنیم:
+روایاتی از [[ائمه]]{{ع}} دربارۀ جفر وارد شده است که برخی از آنها عبارت‌اند از:
-#بعضی از اصحاب امام صادق(علیه السلام) از جفر سؤال کردند، حضرت فرمودند:<ref>خویی، جامع احادیث الشیعه ج ۱ ص ۹</ref> «پوست گاوی‌ است پر از علم... .»<ref>ر.ک. امینی، ابراهیم، علم امام از دیدگاه احادیث، صفحه؟؟؟</ref>
+# [[امام صادق]]{{ع}} فرمودند: "به [[درستی]] جفر پیش ماست و آنها چه می‌دانند جفر چیست؟ ظرفی است از پوست که در آن [[علم پیامبران]] و [[جانشینان]] آنها و علمای از [[بنی اسرائیل]] است"<ref>{{متن حدیث|وَ إِنَّ عِنْدَنَا الْجَفْرَ وَ مَا یُدْرِیهِمْ مَا الْجَفْرُ قَالَ قُلْتُ وَ مَا الْجَفْرُ قَالَ وِعَاءٌ مِنْ أَدَمٍ فِیهِ عِلْمُ النَّبِیِّینَ وَ الْوَصِیِّینَ وَ عِلْمُ الْعُلَمَاءِ الَّذِینَ مَضَوْا مِنْ بَنِی إِسْرَائِیل}}؛ ‏کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج ۱، ص۲۳۹.</ref>.<ref>ر.ک: [[عبدالحسین خسروپناه|خسروپناه، عبدالحسین]]، [[کلام نوین اسلامی ج۲ (کتاب)|کلام نوین اسلامی ج۲]]، ج ۲، ص۳۹۲ ـ ۳۹۶؛ [[قاسم علی شیخ‌زاده|شیخ‌زاده، قاسم علی]]، [[رابطه علم غیب امام حسین و حادثه عاشورا (پایان‌نامه)|رابطه علم غیب امام حسین و حادثه عاشورا]]، ص۶۷ ـ ۷۱؛ [[حسین گنجی|گنجی، حسین]]، [[امام‌شناسی ۱ (کتاب)|امام‌شناسی]]، ج ۱، ص۱۷۲.</ref>
-#امام صادق(علیه السلام) فرمودند:<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج 1، ص 239</ref> «به درستی جفر پیش ما است و آنها چه می‌دانند جفر چیست؟ ظرفی است از پوست که در آن علم پیامبران و جانشینان آنها و علمای از بنی اسرائیل است.»<ref>ر.ک. خسروپناه، عبدالحسین، کلام نوین اسلامی، ج 2، ص 392 ـ 396؛ رستمی، محمدزمان، آل بویه، طاهره، علم امام، صفحه؟؟؟؛ شیخ زاده، قاسم علی، رابطۀ علم غیب امام حسین(علیه السلام) و حادثۀ عاشورا، ص 67 ـ 71؛ گنجی، حسین، امام شناسی، ج 1، ص 172</ref>
+#بعضی از [[اصحاب امام صادق]]{{ع}} از جفر [[سؤال]] کردند، [[حضرت]] فرمودند: "پوست گاوی‌ است پر از [[علم]]..."<ref>خویی، جامع احادیث الشیعه ج ۱ ص۹.</ref>.<ref>ر.ک: [[ابراهیم امینی|امینی، ابراهیم]]، [[بررسی مسائل کلی امامت (کتاب)|بررسی مسائل کلی امامت]].</ref>
-#امام باقر(علیه السلام) فرمودند: «و جفر نزد ما است و آن پوست دباغی شده است، به تحقیق در آن نوشته شد حتی پاچه‌هایش هم پر شد. آنچه بوده و آنچه خواهد بود تا قیامت، در آن وجود دارد.»<ref>ر.ک. خسروپناه، عبدالحسین، کلام نوین اسلامی، ج 2، ص 392 ـ 396</ref>
+# [[امام باقر]]{{ع}} فرمودند: "و جفر نزد ماست و آن پوست دباغی شده است، به تحقیق در آن نوشته شد حتی پاچه‌هایش هم پر شد. آنچه بوده و آنچه خواهد بود تا [[قیامت]]، در آن وجود دارد"<ref>{{متن حدیث|وَ عِنْدَنَا الْجَفْرُ وَ هُوَ أَدِیمٌ عُکَاظِیٌّ قَدْ کُتِبَ فِیهِ حَتَّی مُلِئَتْ أَکَارِعُهُ فِیهِ مَا کَانَ وَ مَا هُوَ کَائِنٌ إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ}}؛ صفار، محمد بن حسن، بصائرالدرجات، ج۱، ص۱۶۰.</ref>.<ref>ر.ک: عبدالحسین خسروپناه|خسروپناه، عبدالحسین، کلام نوین اسلامی ج۲ (کتاب)|کلام نوین اسلامی ج۲، ج ۲، ص۳۹۲ ـ ۳۹۶؛ [[سید محمد فائز باقری|فائز باقری، سید محمد]]، [[بررسی علم اولیای الهی (پایان‌نامه)|بررسی علم اولیای الهی]]، ص۱۱۶ ـ ۱۲۹.</ref>
-#امام صادق(علیه السلام) فرمودند:<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج 1، ص 241</ref> «زیدیه مدعی هستند که جفر نزد آنها است، دروغ می‌گویند؛ اگر راست می‌گویند، قضاوت های علی(علیه السلام) و احکام و میراثی را که فرموده است و در جفر موجود است، بیرون بیاورند و راجع به میراث خاله‌ها و عمه‌ها از آنها بپرسید، اگر توانستند جواب گویند.»<ref>ر.ک. خسروپناه، عبدالحسین، کلام نوین اسلامی، ج 2، ص 392 ـ 396</ref>
+#امام صادق{{ع}} فرمودند: "[[زیدیه]] مدعی هستند که جفر نزد آنها است، [[دروغ]] می‌گویند؛ اگر راست می‌گویند، [[قضاوت‌های علی]]{{ع}} و [[احکام]] و میراثی را که فرموده است و در جفر موجود است، بیرون بیاورند و راجع به [[میراث]] خاله‌ها و عمه‌ها از آنها بپرسید، اگر توانستند جواب گویند"<ref>{{متن حدیث|إِنَّ فِی الْجَفْرِ الَّذِی یَذْکُرُونَهُ لَمَا یَسُوؤُهُمْ لِأَنَّهُمْ لَا یَقُولُونَ الْحَقَّ وَ الْحَقُّ فِیهِ فَلْیُخْرِجُوا قَضَایَا عَلِیٍّ وَ فَرَائِضَهُ إِنْ کَانُوا صَادِقِینَ وَ سَلُوهُمْ عَنِ الْخَالاتِ وَ الْعَمَّات}}؛ ‏کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۱، ص۲۴۱.</ref>.<ref>ر.ک: [[عبدالحسین خسروپناه|خسروپناه، عبدالحسین]]، [[کلام نوین اسلامی ج۲ (کتاب)|کلام نوین اسلامی ج۲]]، ج ۲، ص۳۹۲ ـ ۳۹۶.</ref>
-#از سلیمان صدری از نصر بن قابوس قل شده گفت:<ref>کشی، محمدبن عمر، رجال الکشی، ص ۴۵۰</ref> "پیش امام رضا(علیه السلام) در منزلش بودم، امام دست مرا گرفت، و در اطاقی برد، در آن دیدم علی(علیه السلام) فرزند امام را که در دستش کتابی بود و در آن نگاه می‌کرد". امام فرمود: «ای نصر این را می‌شناسی»، گفتم: "بلی، این فرزند شما علی(علیه السلام) است"، امام فرمود: «ای نصر آن کتاب را که در آن نگاه می‌کند می‌دانی؟» گفتم: "نمی‌دانم"، امام فرمود: «این کتاب جفر است که در آن جز نبی یا وصی کسی نگاه نمی‌کند.»<ref>ر.ک. عسکری امام خان، منشأ و قلمرو علم امام، فصل پنجم، صفحه؟؟؟؛ عرفانی، محمدنظیر، بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین، ص 183</ref>
+#از [[سلیمان]] صیدی از [[نصر بن قابوس]] قل شده گفت: "نزد [[امام رضا]]{{ع}} در منزلشان بودم، [[امام]] دست مرا گرفت و در اتاقی برد، در آن اتاق دیدم [[فرزند]] امام را که در دستش [[کتابی]] بود و در آن نگاه می‌کرد". امام فرمود: «ای [[نصر]] این را می‌شناسی»، گفتم: "بلی، این فرزند شما [[علی]]{{ع}} است"، امام فرمود: «ای نصر آن کتاب را که در آن نگاه می‌کند می‌دانی؟» گفتم: "نمی‌دانم"، امام فرمود: «این کتاب [[جفر]] است که در آن جز [[نبی]] یا [[وصی]] کسی نگاه نمی‌کند"<ref>{{متن حدیث|عن نصر بن قابوس، قال: کنت عند أبی الحسن{{ع}} فی منزله فأخذ بیدی فوقفنی علی بیت من الدار، فدفع الباب فاذا علی ابنه{{ع}} و فی یده کتاب ینظر فیه، فقال لی یا نصر تعرف هذا؟ قلت: نعم هذا علی ابنک قال: یا نصر أ تدری ما هذا الکتاب الذی ینظر فیه؟ قلت: لا، قال: هذا الجفر الذی لا ینظر فیه الا نبی أو وصی}}؛ کشی، محمدبن عمر، رجال الکشی، ص۴۵۰.</ref>.
-#امام صادق(علیه السلام) فرمودند:<ref>مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج ۱۷، ص ۲۳</ref> «... در جفر است علم اولین و آخرین و او نزد ماست و الواح و عصاء موسی نزد ما است و ما وارث نبی هستیم.»<ref>ر.ک. عسکری امام خان، منشأ و قلمرو علم امام، فصل پنجم، صفحه؟؟؟؛ عرفانی، محمدنظیر، بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین، ص 183</ref>
+# [[امام صادق]]{{ع}} فرمودند: "... در جفر است [[علم]] اولین و آخرین و او نزد ماست و [[الواح]] و عصاء [[موسی]] نزد ما است و ما [[وارث]] نبی هستیم"<ref>مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج ۱۷، ص۲۳.</ref>.<ref>ر.ک: [[عسکری امام‌خان|امام خان، عسکری]]، [[منشأ و قلمرو علم امام (پایان‌نامه)|منشأ و قلمرو علم امام]]؛ [[محمد نظیر عرفانی|عرفانی، محمد نظیر]]، [[بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین (پایان‌نامه)|بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین]]، ص۱۸۳.</ref>
-#امام صادق(علیه السلام) فرمودند:<ref>صفار، محمد بن حسن، بصائرالدرجات، ج 1، ص 160</ref> «... نزد ما جفر است، و آن‌ عبارت‌ است‌ از پوست‌ عُکاظی‌ مملو از نوشته ... که‌ در آن‌ آنچه تاکنون واقع شده و آنچه تا روز قیامت واقع خواهد شد، ثبت‌ گردیده‌ است‌.»<ref>ر.ک. باقری، سیدمحمد فائز، بررسی علم اولیای الهی، ص 116 ـ 129</ref>
-==روایات دربارۀ جامعه==
-*روایاتی دربارۀ جامعه وارد شده است مانند:
-#ابوبصیر از امام صادق(علیه السلام) روایت می کند حضرت فرمودند:<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج 1، ص 239</ref> «ای ابومحمد! جامعه نزد ما است و آنها چه می‌دانند جامعه چیست؟» عرض کردم: "قربانت گردم! جامعه چیست؟" فرمود: «صحیفه‌ای است با طول هفتاد ذرع به ذرع رسول خدا(صلی الله علیه و آله) و املای آن حضرت از دهان مبارکش و دست خط علی(علیه السلام). هر حلال و حرام و هر چیزی که مردم به آن نیاز داشته باشند؛ حتی دیه خراش‌های کوچک، در آن است.» امام با دستش به من زد و فرمود: ای ابومحمد! به من اجازه می‌دهی؟ عرض کردم: قربانت گردم من در اختیار شما هستم. هرچه می‌خواهید بکن. حضرت همچون کسی که خشمگین است، دست مرا نیشگون گرفت و فرمود: حتی دیه این، عرض کردم: به خدا این علم است. فرمود: این علم است؛ ولی نه همه علم.»<ref>ر.ک. مظفر، محمدحسین، پژوهشی در باب علم امام، ص 79 ـ 82؛ خسروپناه، عبدالحسین، کلام نوین اسلامی، ج 2، ص 392 ـ 396؛ عسکری امام خان، منشأ و قلمرو علم امام، فصل پنجم، صفحه؟؟؟؛ اوجاقی، ناصرالدین، علم امام از دیدگاه کلام امامیه، ص 85؛ شیخ زاده، قاسم علی، رابطۀ علم غیب امام حسین(علیه السلام) و حادثۀ عاشورا، ص 67 ـ 71؛ بیابانی اسکویی، محمد، امامت، ص 147؛ رستمی، محمدزمان، آل بویه، طاهره، علم امام، صفحه؟؟؟؛ عرفانی، محمدنظیر، بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین، ص 183؛ مطهری، منصف علی، علم ائمه از نظر عقل و نقل، ص 66؛ گنجی، حسین، امام شناسی، ج 1، ص 172؛ باقری، سیدمحمد فائز، بررسی علم اولیای الهی، ص 116 ـ 129؛ رنجبر، جواد، کنکاشی در کیفیت علم و سرچشمه های علم امام، صفحه؟؟؟</ref>
-#حریز به امام صادق(علیه السلام) عرض کرد:<ref>کلینی، اصول کافی، ج ۱، ص ۴۳۳</ref> "چرا عمر شما امامان(علیهم السلام) کوتاه است و مرگ شما به هم نزدیک، با این که مردم به شما نیازمندند؟" امام فرمودند: «هر کدام از ما صحیفه‌ای داریم که در آن هر چه باید در مدت امامت عمل شود، ثبت است و چون مندرجات آن به آخر رسید فهمیده می‌شود عمر به آخر رسیده و پیامبر(صلی الله علیه و آله) در خواب می آید و خبر مرگ او را به وی می دهد و آنچه از مقام نزد خدا دارد به او گزارش می دهد.»<ref>ر.ک. رستمی، محمدزمان، آل بویه، طاهره، علم امام، صفحه؟؟؟</ref>
-#بکر بن کرب صیرفی می گوید: امام صادق(علیه السلام) می‌فرمود: «در نزد ماست آنچه با وجود آن نیازی به مردم نداریم و در حقیقت مردم به ما نیاز دارند و به راستی در نزد ما کتابی است از املای رسول خدا(صلی الله علیه و آله) به خط علی(علیه السلام) دفتری است که در آن هر حلال و حرامی ثبت است، شما کاری را به ما رجوع می‌کنید و دستور می‌خواهید، ما می‌دانیم بدان عمل می‌کنید و یا اینکه آن را ترک می‌کنید.»<ref>ر.ک. رستمی، محمدزمان، آل بویه، طاهره، علم امام، صفحه؟؟؟</ref>
-#از محمد بن حمران از سلیمان بن خالد نقل شده می‌گوید: از امام صادق(علیه السلام) شنیدم فرمود: «نزد ما صحیفه‌ای است که جامعه گفته می‌‌شود، هیچ حلال و حرام نیست مگر آنکه در آن صحیفه ذکر شده، حتی دیه خراشی که بر بدن می‌‌افتد.»<ref>ر.ک. عرفانی، محمدنظیر، بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین، ص 183؛ مشکی، محمد، بررسی علم امام از دیدگاه شیخ مفید، فصلنامه فلسفی کلامی، ش 45، ص 306</ref>
-#از امام صادق(علیه السلام) نقل شده است که از ایشان درباره جامعه سؤال کردند امام در جواب گفت:<ref>مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، ج 26، ص 18</ref> «به خدا سوگند در این کتاب جميع آنچه که مردم به آن احتیاج دارند وجود دارد حتی دیه خراشیدن صورت و تازیانه و نیم تازیانه.»<ref>ر.ک. مطهری، منصف علی، علم ائمه از نظر عقل و نقل، ص 66</ref>
-#محمد بن مسلم از امام صادق(علیه السلام) روایت کرده است، حضرت فرمودند:<ref>صفار، محمد بن حسن، بصائرالدرجات، ص 143</ref> «نزد ما صحیفه‌ای از کتاب‌های علی(علیه السلام) است که طول آن هفتاد ذراع است و ما از محتوای آن پیروی می‌کنیم و از آن تجاوز نمی‌کنیم.»<ref>ر.ک. هاشمی، سیدعلی، ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی، ص 191 ـ 195</ref>
-==روایات دربارۀ مصحف فاطمه(سلام الله علیها)==
-برخی از روایات دربارۀ مصحف فاطمه(سلام الله علیها) عبارت است از:
-#حماد بن عثمان می گوید: از امام صادق(علیه السلام) پرسیدم مصحف فاطمه(سلام الله علیها) چیست؟ فرمود: هنگامی که خداوند متعال پیامبرش را قبض روح فرمود، آنچنان حزن شدیدی بر فاطمه(سلام الله علیها) وارد شد که جز خدا نمی‌داند. پس خداوند فرشته‌ای را نزد او فرستاد که غمش را تسلیت داده با او سخن گوید، او نزد امیرالمؤمنین(علیه السلام) شکایت نمود، آن حضرت فرمود: هرگاه آن را احساس نموده و صدا را شنیدی به من بگو. پس فاطمه(سلام الله علیها) او را از آمدن فرشته آگاه گردانید. پس امیرالمؤمنین(علیه السلام) تمامی آنچه را که می‌شنید، می‌نوشت تا آنکه از آن مصحفی پدید آمد. سپس فرمود: آگاه باش که در آن هیچ چیزی از حلال و حرام نیست، ولی در آن علم همۀ چیزهایی است که در آینده واقع خواهد شد.<ref>ر.ک. بخارایی زاده، سیدحبیب، علم غیب امامان از نگاه عقل، کتاب و سنت، ص 163 ـ 170؛ اوجاقی، ناصرالدین، علم امام از دیدگاه کلام امامیه، ص 85، بیابانی اسکویی، محمد، امامت، ص 147؛ عسکری امام خان، منشأ و قلمرو علم امام، فصل پنجم، صفحه؟؟؟؛ موسوی، سیدعلی، تبیین و گسترۀ علم امام از دیدگاه علامۀ طباطبایی و امام خمینی، ص 45؛ شاکر، محمدتقی، منابع علم امام در قرآن، فصلنامه امامت پژوهی، ش 6، ص 179؛ رستمی، محمدزمان، آل بویه، طاهره، علم امام، صفحه؟؟؟؛ بیابانی اسکویی، محمد، امامت، ص 147</ref>
-#در روایت دیگری از ایشان آمده است:<ref>مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج ۲۶، ص ۱۸، ح ۱</ref> «و اما مصحف فاطمه(سلام الله علیها) حوادث آیندۀ روزگار و اسامی پادشاهان روی زمین تا قیامت در آن است.»<ref>ر.ک. نمازی شاهرودی، علی، علم غیب، ص 110؛ بیابانی اسکویی، محمد، امامت، ص 147</ref>
-#از امام صادق(علیه السلام) نقل شده است:<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج ۱، ص ۲۴۱، ح ۵</ref> «جبرئیل بر حضرت زهرا وارد می‌شد، و او را تسلیت می‌داد، و احوال پیغمبر را برای او نقل می‌کرد، و حوادثی را که بعد از او بر فرزندانش واقع می‌شود به او خبر می‌داد؛ و امیرالمؤمنین(علیه السلام) همۀ آن را می‌نوشت. این است مصحف فاطمۀ زهرا(سلام الله علیها).»<ref>ر.ک. نمازی شاهرودی، علی، علم غیب، ص 110</ref>
-#ابوبصیر می گوید خدمت امام صادق(علیه السلام) رسیدم و عرض کردم:<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج 1، ص 239</ref> ... «آنگاه فرمود: مصحف فاطمه(سلام الله علیها) که سه برابر قرآن است نزد آنهاست.»<ref>ر.ک. مظفر، محمدحسین، پژوهشی در باب علم امام، ص 79 ـ 82؛ رستمی، محمدزمان، آل بویه، طاهره، علم امام، صفحه؟؟؟؛ شیخ زاده، قاسم علی، رابطۀ علم غیب امام حسین(علیه السلام) و حادثۀ عاشورا، ص 67 ـ 71</ref>
-#فضیل بن سکره می گوید خدمت امام صادق(علیه السلام) رسیدم، فرمودند:<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج ۱، ص ۲۴۲، ح ۸</ref> «ای فضیل می‌دانی اندکی پیش من در چه مطالعه می‌کردم؟ گفتم: نه، فرمود: در مصحف فاطمه(سلام الله علیها). کسی نیست روی زمین به پادشاهی برسد جز اینکه نام او و پدرش در آن نوشته شده است.»<ref>ر.ک. خسروپناه، عبدالحسین، کلام نوین اسلامی، ج 2، ص 392 ـ 396</ref>
-#سلیمان بن خالد می گوید: امام صادق(علیه السلام) فرمودند:<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، کافی ص ۲۴۱، ح ۴</ref> مصحف فاطمه(سلام الله علیها) را بیرون آورند [اگر راست می‌گویند]؛ زیرا وصیت فاطمه در ان است.»<ref>ر.ک. خسروپناه، عبدالحسین، کلام نوین اسلامی، ج 2، ص 392 ـ 396؛ سبحانی، سیدمحمد جعفر، منابع علم امامان شیعه، ص 99 ـ 130</ref>
-#امام باقر(علیه السلام) درباره وضعیت مصحف بعد از شهادت حضرت زهرا(سلام الله علیها) فرمود:<ref>ابن جریر طبری، محمد، دلائل الامامه، ص 28؛ عطاردی، عزیزالله، مسند حضرت زهرا(سلام الله علیها)، ص 292</ref> «آن را به امیرالمؤمنین(علیه السلام) داد وقتی آن حضرت شهید شد؛ رسید به دست حسن(علیه السلام)، سپس رسید به دست حسین(علیه السلام) سپس در نزد اهل آن است تا بدهد به صاحب این امر [حضرت مهدی(علیه السلام).»<ref>ر.ک. خسروپناه، عبدالحسین، کلام نوین اسلامی، ج 2، ص 392 ـ 396؛ سبحانی، سیدمحمد جعفر، منابع علم امامان شیعه، ص 99 ـ 130</ref>
-#امام رضا(علیه السلام) می فرمایند:<ref>ابن بابویه، محمد بن علی، خصال، ابواب الثلاثین، ص ۵۲۷</ref> «برای امام نشانه‌هایی است و نزد او مصحف حضرت فاطمه(سلام الله علیها) است.» صاحب الذریعة می‌گوید:<ref>آقا بزرگ تهرانی، الذریعة، ج ۲۱، ص ۱۲۶</ref> "مصحف فاطمه(سلام الله علیها) از ودایع امامت است که نزد مولی و امام ما صاحب الزمان(علیه السلام) است، همان‌طور که عده‌ای از احادیث از ائمه روایت شده است".<ref>ر.ک. خسروپناه، عبدالحسین، کلام نوین اسلامی، ج 2، ص 392 ـ 396؛ سبحانی، سیدمحمد جعفر، منابع علم امامان شیعه، ص 99 ـ 130</ref>
-#امام باقر(علیه السلام) به یکی از اصحابش فرمود: «هرکس که نزد او شمشیر، زره و پرچم پیروزی رسول خدا(صلی الله علیه و آله) و مصحف فاطمه(سلام الله علیها) باشد، چشمش روشن است.»<ref>ر.ک. هاشمی، سیدعلی، ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی، ص 191 ـ 195</ref>
-#ابوبصیر می گوید از امام باقر(علیه السلام) در مورد مصحف حضرت فاطمه زهرا(سلام الله علیها) علني سؤال کردم. حضرت فرمودند:<ref>طبری، دلائل الامه، ص 27</ref> مصحف بعد از وفات پدر گرامی شان برایشان نازل شد. پرسیدم در مصحف چیزی از قرآن وجود دارد؟ حضرت فرمود: چیزی از قرآن در آن نیست. بعد ادامه داد: در مصحف خبر گذشته و آینده تا روز قیامت و خبر آسمانها و تعداد ملائکه در آسمان‌ها و تعداد پیامبران مرسل و غیر مرسل و نام امت‌هایی که این پیامبران به سوی آنها ارسال شده‌اند و کسانی که این پیامبران را تکذیب کرده و کسانی که دعوت آنها را اجابت کردند و اسامی تمامی مخلوقات خداوند متعال از مؤمنین و کافرین و اسامی تمامی شهرها و ویژگی‌های هر شهر و جمعیت و خصوصیات امت‌های گذشته و تمامی دوره‌های گذشته در مصحف وجود دارد. عرض کردم: فدایت شوم هر دوره‌ای چند سال بوده است؟ فرمود: پنجاه هزار سال و هفت دوره (یعنی ۳۵۰ هزار سال که شامل امت‌های قبل از خلقت حضرت آدم عليه هم می‌شود). مدت و عمر آنها و صفات و تعداد اهل بهشت و جهنم و علوم قرآن و تورات و انجيل و زبور به همان‌گونه که نازل شده است و تعداد هر درخت و سنگ و کلوخ که در روی زمین است در مصحف مادرم فاطمه زهرا علم است. از روی تعجب عرض کردم: اینها همه علوم بسیار زیادی است! حضرت كه فرمود: ابابصیر همه این مطالب که گفتم در دو ورق اول مصحف نوشته شده و من هنوز ورق سوم را توصیف نکردم و یک حرف از آن را برای تو نگفته‌ام.»<ref>ر.ک. گنجی، حسین، امام شناسی، ج 1، ص 172</ref>
 ==منابع==
@@ خط ۴۷: / خط ۲۶: @@
 # [[پرونده:5433913604.jpg|22px]] [[عسکری امام‌خان|امام خان، عسکری]]، [[منشأ و قلمرو علم امام (پایان‌نامه)|'''منشأ و قلمرو علم امام''']]
 # [[پرونده:89913604.jpg|22px]] [[محمد نظیر عرفانی|عرفانی، محمد نظیر]]، [[بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین (پایان‌نامه)|'''بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین''']]
+{{پایان منابع}}
 ==پانویس==
 {{پانویس}}