بسمله در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

==تاریخچه بسمله==

چگونگی پیدایش و آغاز کتابت بسمله از اموری است که روایات [[تاریخی]] و [[دینی]] متفاوتی درباره آن وجود دارد؛ بعضی [[امیة بن ابی صلت]] را نخستین کسی می‌دانند که پیش از اسلام در [[قریش]] [[نگارش]] نوشته‌ها و [[نامه‌ها]] را با {{عربی|"باسمك اللهم"}} آغاز کرد.<ref>تفسیر سید مصطفی خمینی، ج ۱، ص ۳۷.</ref> نقل است که پس از اسلام [[پیامبر]] نیز به [[پیروی]] از قریش مکاتباتشان را با {{عربی|"باسمك اللهم"}} آغاز می‌کردند و با [[نزول آیه]] {{متن قرآن|بِسْمِ اللَّهِ مَجْرَاهَا وَمُرْسَاهَا}}<ref>« راه افتادن و لنگر گرفتن آن با نام خداوند است» سوره هود، آیه ۴۱.</ref> آن را به {{متن قرآن|بِسْمِ اللَّهِ}} [[تغییر]] دادند و پس از نزول آیه {{متن قرآن|قُلِ ادْعُوا اللَّهَ أَوِ ادْعُوا الرَّحْمَنَ}}<ref>«بگو: چه «الله» را بخوانید و چه «رحمان» را» سوره اسراء، آیه ۱۱۰.</ref> به {{عربی|"بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ }} ابتدا می‌کردند تا اینکه [[آیه]] {{متن قرآن|إِنَّهُ مِنْ سُلَيْمَانَ وَإِنَّهُ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ}}<ref>«آن (نامه) از سوی سلیمان است و (متن آن) این است: «به نام خداوند بخشنده بخشاینده» سوره نمل، آیه ۳۰.</ref> نازل شد و [[نوشتن]] {{متن قرآن|بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ}}<ref>«به نام خداوند بخشنده بخشاینده» سوره فاتحه، آیه ۱.</ref> در ابتدای مکاتبات آن [[حضرت]] تثبیت گردید.<ref>تفسیر قرطبی، ج ۱، ص ۶۶؛ روح‌المعانی، مج ۱، ج ۱، ص ۶۹.</ref> البته در اینکه ترکیب جمله‌ای به صورت «{{متن قرآن|بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ}}<ref>«به نام خداوند بخشنده بخشاینده» سوره فاتحه، آیه ۱.</ref> از مصطلحات [[اسلامی]] است و پیش از آن در میان [[عرب جاهلی]] سابقه نداشته است جای گفت و گو نیست.<ref>تاریخ قرآن، ص ۵۵۶.</ref> وقایع [[شعب ابی‌طالب]] پیش از [[هجرت]] <ref> السیره‌النبویه، ج ۱، ص ۳۹۹.</ref> و [[صلح حدیبیه]] در [[سال ششم هجری]] که معروف‌ترین مورد استعمال {{عربی|"باسمك اللهم"}} در [[زمان پیامبر]] است <ref> تاریخ طبری، ج ۲، ص ۱۲۲.</ref> [[گواه]] این است که پیش از [[اسلام]] در میان [[قریش]] اصطلاح {{متن قرآن|بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ}}<ref>«به نام خداوند بخشنده بخشاینده» سوره فاتحه، آیه ۱.</ref> رایج نبوده است؛<ref>تاریخ قرآن، ص ۵۵۷.</ref> امّا چون [[سوره نمل]]  یش از [[سوره هود]] و [[اسراء]] نازل شده است <ref>بیان المعانی، ج ۱، ص ۵۹؛ تاریخ قرآن، ص ۵۵۶.</ref> [[صحت]] این قول که تا [[نزول]] این آیه، [[بسمله]] در میان [[مسلمانان]] رایج نبوده و [[پیامبر اکرم]]{{صل}} نیز به تبع قریش مکاتباتشان را با {{عربی|"باسمك اللهم"}} آغاز می‌کرده‌اند مورد تردید قرار می‌گیرد، افزون بر این بنابر نقل واحدی و [[سیوطی]] بسمله اولین آیه نازل شده بر [[پیامبر]] است <ref>اسباب النزول، ج ۱، ص ۱۵؛الاتقان، ج ۱، ص ۵۲.</ref> و [[روایات]] بسیاری بر وجود بسمله در ابتدای همه [[سوره‌ها]] جز [[برائت]] دلالت دارد و آن را نشان پایان یافتن [[سوره]] و آغاز سوره‌ای دیگر برای پیامبر و مسلمانان معرفی می‌کنند.<ref>الدر المنثور، ج ۱، ص ۲۰.</ref> برخی از روایات بسمله را اول هر [[کتاب آسمانی]] <ref>جامع احادیث الشیعه، ج ۵، ص ۳۳۴.</ref> و برخی نیز آن را از [[اختصاصات پیامبر]] اسلام{{صل}} و [[حضرت سلیمان]]{{ع}} می‌داند،<ref>عیون اخبار الرضا علیه ‌السلام، ج ۱، ص ۶۰۹؛الدرالمنثور، ج ۱، ص ۲۰.</ref> چنان‌که [[آیه]] {{متن قرآن|إِنَّهُ مِنْ سُلَيْمَانَ وَإِنَّهُ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ}}<ref>«آن (نامه) از سوی سلیمان است و (متن آن) این است: «به نام خداوند بخشنده بخشاینده» سوره نمل، آیه ۳۰.</ref> استعمال [[بسمله]] را از جانب [[حضرت سلیمان]] [[ثابت]] می‌کند. مدلول این [[روایات]] با روایاتی که بسمله را اول هر [[کتاب آسمانی]] می‌داند <ref>جامع احادیث الشیعه، ج ۵، ص ۳۳۴.</ref> خالی از [[تعارض]] نیست، اگر چه جمع بین دو [[روایت]] به این صورت مقدور است که بسمله نازل بر [[سلیمان]] [[عربی]] و بر سایر [[پیامبران]] غیر عربی باشد، یا اینکه آغاز مکاتبات و [[نامه‌ها]] را با بسمله از اختصاصات حضرت سلیمان{{ع}} بدانیم.<ref>تفسیر سید مصطفی خمینی، ج ۱، ص ۳۹.</ref> نخستین ترجمه بسمله را متعلق به [[سلمان فارسی]] دانسته‌اند. این ترجمه که به درخواست برخی از [[ایرانیان]] صورت پذیرفته عبارت است از "به نام یزدان [[بخشاینده]] بخشایند".<ref>المبسوط، ج ۱، ص ۳۷؛ تاریخ ترجمه، ص ۲۰.</ref>.<ref>[[غلام رضا قدمی|قدمی، غلام رضا]]، [[بسمله (مقاله)|مقاله «بسمله»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۵ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۵.</ref>

==[[تفسیر]] بسمله==