←حرکت سپاه و حوادث بین راه
| خط ۷۳: | خط ۷۳: | ||
واقدی با ذکر نام [[خُفاف بن ایماء غفاری]] در زمره این عذرآورندگان، شمار غفاریان بازمانده از [[سپاه]] [[پیامبر]] را ۸۲ تن میداند<ref>المغازی، ج۳، ص۹۹۵.</ref>، چنانکه [[ابن سعد]] نیز عذرآورندگان [[صحرانشین]] را همین تعداد دانسته<ref> الطبقات، ج۲، ص۱۶۵.</ref> و زُهری نیز به [[نقل]] از [[کعب بن مالک]]، شمار متخلفان را هشتاد و اندی آورده است<ref> المغازی، النبویه، ص۱۰۷.</ref>. در این میان کسانی نیز بودند که به [[دستور پیامبر]]{{صل}} در مدینه ماندند و بر کارهایی نیز گماشته شدند؛ مانند [[علی بن ابیطالب]]{{ع}} که برای مقابله با طمع ورزی [[مفسدان]] و [[کینهتوزان]] [[عرب]] و جلوگیری از تهاجم آنان به مدینه و [[کشتار]] [[مسلمانان]]<ref> عیون الاثر، ج۲، ص۲۵۵؛ تاریخ طبری، ج۲، ص۳۶۸.</ref>، به عنوان [[جانشین]] و [[کارگزار پیامبر]]{{صل}} در مدینه ماند<ref>المحبر، ص۱۲۵؛ تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۶۷؛ التنبیه والاشراف، ص۲۳۵.</ref>. گرایشات ضد [[شیعی]]] ضد [[علوی]] برخی از گزارشگران باعث شده که آنان علی{{ع}} را فقط جانشین آن حضرت در میان [[خویشاوندان]] و [[اهلبیت پیامبر]]{{صل}} بدانند<ref> السیرةالنبویه، ابنهشام، ج۴، ص۹۴۶؛ تاریخ طبری، ج۲، ص۳۶۸؛ الطبقات، ج۳، ص۲۳.</ref> و از افرادی دیگر، چون [[محمد بن مسلمه]]<ref>السیرة النبویه، ابن هشام، ج۴، ص۹۴۶؛ عیون الاثر، ج۲، ص۳۵۴؛ المغازی، ج۳، ص۹۹۵.</ref>، [[سباع بن عرفطه]]<ref>تاریخ طبری، ج۲، ص۳۶۸؛ البدایة والنهایه، ج۵، ص۱۱؛ تاریخ ابن خیاط، ص۶۰.</ref> و حتی ابورهم ([[ابن ام مکتوم]])<ref> التنبیه والاشراف، ص۲۳۵.</ref> [[نابینا]]، به عنوان عامل [[پیامبر]]{{صل}} در [[مدینه]] یاد کنند و این در حالی است که [[مورخان]] [[سنّی]] که [[علی]]{{ع}} را [[کارگزار پیامبر]] در مدینه میدانند کم نیستند، افزون بر این، متن [[سخنان پیامبر]]{{صل}} با علی{{ع}} نیز [[جانشینی علی]]{{ع}} بر تمام مدینه را تقویت میکند. این سخنان آنگاه از پیامبر شنیده شد که علی{{ع}} با [[توطئه]] و شایعه پراکنی منافقانِ ناراضی از حضور آن حضرت در مدینه مواجه شد. این افراد باز ماندن علی از [[سپاه]] پیامبر را دلیلی بر [[نارضایتی]] پیامبر از علی قلمداد کردند. [[امیرمؤمنان]]، علی{{ع}} برای دفع این [[فتنه]]، خود را در اردوگاه ثنیة [[الوداع]]<ref> سننالنسائی، ج۵، ص۱۲۴؛ تاریخدمشق، ج۴۲، ص۱۶۲؛ البدایة والنهایه، ج۷، ص۳۷۷.</ref> یا توقفگاه جُرف به پیامبر رساند<ref>کشف الغمه، ج۱، ص۲۲۷؛ الارشاد، ج۱، ص۱۵۵؛ السیرةالنبویه، ابن هشام، ج۴، ص۹۴۶.</ref> و از علّت ماندن و [[انتخاب]] خویش پرسوجو کرد و پیامبر{{صل}} در پاسخ، علی را نسبت به خود همچون [[هارون]] نسبت به [[موسی]] معرفی<ref> المحبر، ص۱۲۵؛ تاریخ طبری، ج۲، ص۳۶۸.</ref> و از وی به عنوان [[ولیّ]] همه مردان و [[زنان]] [[مؤمن]] یاد کرد<ref> تاریخ دمشق، ج۴۲، ص۹۸؛ سنن النسائی، ج۵، ص۱۱۳.</ref>. به [[نقل]] از [[براء بن عازب]] و [[زید بن ارقم]]، پیامبر{{صل}} حرکت سپاه به سوی [[تبوک]] را به حضور خود [[یا علی]]{{ع}} در مدینه منوط کرد<ref>الارشاد، ج۱، ص۱۵۵؛ کشف الغمه، ج۱، ص۲۲۷؛ انسابالاشراف، ص۹۶.</ref> و هیچ فرد دیگری را [[شایسته]] این امر ندانست<ref>الارشاد، ج۱، ص۱۵۵.</ref>. ابنمردویه با نقل از علی{{ع}} سخنان بین پیامبر{{صل}} و [[علی]]{{ع}} را به تفصیل آورده است<ref>مناقب، کوفی، ص۱۱۲.</ref>. برخی منابع از ابورهم نیز به عنوان دیگر عامل [[پیامبر]] در [[مدینه]] و با [[مسئولیت]] [[امامت]] [[جماعت]] [[مسلمانان]] یاد کردهاند<ref>الطبقات، ج۴، ص۲۰۵؛ المصنف، ج۲، ص۳۹۵؛ سیر اعلام النبلاء، ج۱، ص۳۶۱.</ref>.<ref>[[سید علی خیرخواه علوی|خیرخواه علوی، سید علی]]، [[تبوک (مقاله)|مقاله «تبوک»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۷ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۷.</ref> | واقدی با ذکر نام [[خُفاف بن ایماء غفاری]] در زمره این عذرآورندگان، شمار غفاریان بازمانده از [[سپاه]] [[پیامبر]] را ۸۲ تن میداند<ref>المغازی، ج۳، ص۹۹۵.</ref>، چنانکه [[ابن سعد]] نیز عذرآورندگان [[صحرانشین]] را همین تعداد دانسته<ref> الطبقات، ج۲، ص۱۶۵.</ref> و زُهری نیز به [[نقل]] از [[کعب بن مالک]]، شمار متخلفان را هشتاد و اندی آورده است<ref> المغازی، النبویه، ص۱۰۷.</ref>. در این میان کسانی نیز بودند که به [[دستور پیامبر]]{{صل}} در مدینه ماندند و بر کارهایی نیز گماشته شدند؛ مانند [[علی بن ابیطالب]]{{ع}} که برای مقابله با طمع ورزی [[مفسدان]] و [[کینهتوزان]] [[عرب]] و جلوگیری از تهاجم آنان به مدینه و [[کشتار]] [[مسلمانان]]<ref> عیون الاثر، ج۲، ص۲۵۵؛ تاریخ طبری، ج۲، ص۳۶۸.</ref>، به عنوان [[جانشین]] و [[کارگزار پیامبر]]{{صل}} در مدینه ماند<ref>المحبر، ص۱۲۵؛ تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۶۷؛ التنبیه والاشراف، ص۲۳۵.</ref>. گرایشات ضد [[شیعی]]] ضد [[علوی]] برخی از گزارشگران باعث شده که آنان علی{{ع}} را فقط جانشین آن حضرت در میان [[خویشاوندان]] و [[اهلبیت پیامبر]]{{صل}} بدانند<ref> السیرةالنبویه، ابنهشام، ج۴، ص۹۴۶؛ تاریخ طبری، ج۲، ص۳۶۸؛ الطبقات، ج۳، ص۲۳.</ref> و از افرادی دیگر، چون [[محمد بن مسلمه]]<ref>السیرة النبویه، ابن هشام، ج۴، ص۹۴۶؛ عیون الاثر، ج۲، ص۳۵۴؛ المغازی، ج۳، ص۹۹۵.</ref>، [[سباع بن عرفطه]]<ref>تاریخ طبری، ج۲، ص۳۶۸؛ البدایة والنهایه، ج۵، ص۱۱؛ تاریخ ابن خیاط، ص۶۰.</ref> و حتی ابورهم ([[ابن ام مکتوم]])<ref> التنبیه والاشراف، ص۲۳۵.</ref> [[نابینا]]، به عنوان عامل [[پیامبر]]{{صل}} در [[مدینه]] یاد کنند و این در حالی است که [[مورخان]] [[سنّی]] که [[علی]]{{ع}} را [[کارگزار پیامبر]] در مدینه میدانند کم نیستند، افزون بر این، متن [[سخنان پیامبر]]{{صل}} با علی{{ع}} نیز [[جانشینی علی]]{{ع}} بر تمام مدینه را تقویت میکند. این سخنان آنگاه از پیامبر شنیده شد که علی{{ع}} با [[توطئه]] و شایعه پراکنی منافقانِ ناراضی از حضور آن حضرت در مدینه مواجه شد. این افراد باز ماندن علی از [[سپاه]] پیامبر را دلیلی بر [[نارضایتی]] پیامبر از علی قلمداد کردند. [[امیرمؤمنان]]، علی{{ع}} برای دفع این [[فتنه]]، خود را در اردوگاه ثنیة [[الوداع]]<ref> سننالنسائی، ج۵، ص۱۲۴؛ تاریخدمشق، ج۴۲، ص۱۶۲؛ البدایة والنهایه، ج۷، ص۳۷۷.</ref> یا توقفگاه جُرف به پیامبر رساند<ref>کشف الغمه، ج۱، ص۲۲۷؛ الارشاد، ج۱، ص۱۵۵؛ السیرةالنبویه، ابن هشام، ج۴، ص۹۴۶.</ref> و از علّت ماندن و [[انتخاب]] خویش پرسوجو کرد و پیامبر{{صل}} در پاسخ، علی را نسبت به خود همچون [[هارون]] نسبت به [[موسی]] معرفی<ref> المحبر، ص۱۲۵؛ تاریخ طبری، ج۲، ص۳۶۸.</ref> و از وی به عنوان [[ولیّ]] همه مردان و [[زنان]] [[مؤمن]] یاد کرد<ref> تاریخ دمشق، ج۴۲، ص۹۸؛ سنن النسائی، ج۵، ص۱۱۳.</ref>. به [[نقل]] از [[براء بن عازب]] و [[زید بن ارقم]]، پیامبر{{صل}} حرکت سپاه به سوی [[تبوک]] را به حضور خود [[یا علی]]{{ع}} در مدینه منوط کرد<ref>الارشاد، ج۱، ص۱۵۵؛ کشف الغمه، ج۱، ص۲۲۷؛ انسابالاشراف، ص۹۶.</ref> و هیچ فرد دیگری را [[شایسته]] این امر ندانست<ref>الارشاد، ج۱، ص۱۵۵.</ref>. ابنمردویه با نقل از علی{{ع}} سخنان بین پیامبر{{صل}} و [[علی]]{{ع}} را به تفصیل آورده است<ref>مناقب، کوفی، ص۱۱۲.</ref>. برخی منابع از ابورهم نیز به عنوان دیگر عامل [[پیامبر]] در [[مدینه]] و با [[مسئولیت]] [[امامت]] [[جماعت]] [[مسلمانان]] یاد کردهاند<ref>الطبقات، ج۴، ص۲۰۵؛ المصنف، ج۲، ص۳۹۵؛ سیر اعلام النبلاء، ج۱، ص۳۶۱.</ref>.<ref>[[سید علی خیرخواه علوی|خیرخواه علوی، سید علی]]، [[تبوک (مقاله)|مقاله «تبوک»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۷ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۷.</ref> | ||
==حرکت [[سپاه]] و حوادث بین | ==حرکت [[سپاه]] و حوادث بین راه== | ||
با اقامت سپاه در ثنیة [[الوداع]]<ref> السیرة النبویه، ابن هشام، ج۴، ص۹۴۶؛ السیرة النبویه، ج۴، ص۴۱؛ تاریخ یعقوبی، ج۲: ص۶۷.</ref> (نزدیک مدینه و در مسیر [[شام]])<ref>وفاءالوفاء، ج۴، ص۱۱۶۹؛ سبل السلام، ج۴، ص۷۰؛ نیلالاوطار، ج۸، ص۲۳۹.</ref> پیامبر{{صل}} در سخنانی [[شهادت]] را [[بهترین]] نوع [[مرگ]] و [[حمایت]] و مدد [[خداوند]] را [[برترین]] [[پشتیبانی]] معرفی کرد و برای خود و امتش [[بخشش]] و غفران طلبید<ref>الاختصاص، ص۳۴۲؛ تاریخ دمشق، ج۵۱، ص۲۴۰؛ البدایة و النهایه، ج۵، ص۱۷.</ref> [[سپاه مسلمانان]] در [[روز]] [[دوشنبه]]<ref>المحبر، ص۱۱۶.</ref> یا [[پنج شنبه]]<ref>الطبقات، ج۲، ص۱۶۷؛ الکامل، ج۳، ص۳۲۴؛ المغازی، النبویه، ص۱۰۷.</ref> ـ که پیامبر{{صل}} آن را روزی خوب میدانست<ref>سبل الهدی، ج۷، ص۴۱۹؛ الطبقات، ج۲، ص۱۶۷؛ المغازی، ج۳، ص۹۹۷.</ref> ـ از روزهای آغازین [[ماه رجب]] [[سال نهم هجری]]<ref>تاریخ خلیفه، ص۵۶، تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۶۷.</ref> به سوی [[تبوک]] رهسپار شد و بدین ترتیب سومین [[لشکرکشی]] پیامبر{{صل}} برای [[رویارویی]] با [[رومیان]] پس از اعزام به [[دومة الجندل]] (در سال ۵ق.) و [[نبرد موته]] (درسال۸ق.) آغاز شد. | با اقامت سپاه در ثنیة [[الوداع]]<ref> السیرة النبویه، ابن هشام، ج۴، ص۹۴۶؛ السیرة النبویه، ج۴، ص۴۱؛ تاریخ یعقوبی، ج۲: ص۶۷.</ref> (نزدیک مدینه و در مسیر [[شام]])<ref>وفاءالوفاء، ج۴، ص۱۱۶۹؛ سبل السلام، ج۴، ص۷۰؛ نیلالاوطار، ج۸، ص۲۳۹.</ref> پیامبر{{صل}} در سخنانی [[شهادت]] را [[بهترین]] نوع [[مرگ]] و [[حمایت]] و مدد [[خداوند]] را [[برترین]] [[پشتیبانی]] معرفی کرد و برای خود و امتش [[بخشش]] و غفران طلبید<ref>الاختصاص، ص۳۴۲؛ تاریخ دمشق، ج۵۱، ص۲۴۰؛ البدایة و النهایه، ج۵، ص۱۷.</ref> [[سپاه مسلمانان]] در [[روز]] [[دوشنبه]]<ref>المحبر، ص۱۱۶.</ref> یا [[پنج شنبه]]<ref>الطبقات، ج۲، ص۱۶۷؛ الکامل، ج۳، ص۳۲۴؛ المغازی، النبویه، ص۱۰۷.</ref> ـ که پیامبر{{صل}} آن را روزی خوب میدانست<ref>سبل الهدی، ج۷، ص۴۱۹؛ الطبقات، ج۲، ص۱۶۷؛ المغازی، ج۳، ص۹۹۷.</ref> ـ از روزهای آغازین [[ماه رجب]] [[سال نهم هجری]]<ref>تاریخ خلیفه، ص۵۶، تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۶۷.</ref> به سوی [[تبوک]] رهسپار شد و بدین ترتیب سومین [[لشکرکشی]] پیامبر{{صل}} برای [[رویارویی]] با [[رومیان]] پس از اعزام به [[دومة الجندل]] (در سال ۵ق.) و [[نبرد موته]] (درسال۸ق.) آغاز شد. | ||