جنگ بدر در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

*[[پیامبر]]{{صل}} چون کمی [[یاران]] خود و کثرت [[سپاه قریش]] را دید از [[خدا]] کمک خواست<ref>التبیان، ج ۵، ص ۸۴.</ref>، ازاین‌رو در روز [[بدر]] چون لحظاتی [[خواب]] بر ایشان مستولی شد [[خدا]] [[دشمنان]] را در نظر او کم شمار جلوه داد و فرمود: {{متن قرآن|إِذْ يُرِيكَهُمُ اللَّهُ فِي مَنَامِكَ قَلِيلًا وَلَوْ أَرَاكَهُمْ كَثِيرًا لَفَشِلْتُمْ وَلَتَنَازَعْتُمْ فِي الْأَمْرِ وَلَكِنَّ اللَّهَ سَلَّمَ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ}}<ref>«(یاد کن) آنگاه را که خداوند آنان را به تو در خوابت «اندک» نشان داد و اگر آنان را «بسیار» نشان داده بود سست می‌شدید  و در کار (جنگ) اختلاف می‌یافتید ولی خداوند (شما را) در امان داشت که او به اندیشه‌ها داناست» سوره انفال، آیه۴۳.</ref>، نیز می‌فرماید: {{متن قرآن|وَإِذْ يُرِيكُمُوهُمْ إِذِ الْتَقَيْتُمْ فِي أَعْيُنِكُمْ قَلِيلًا وَيُقَلِّلُكُمْ فِي أَعْيُنِهِمْ لِيَقْضِيَ اللَّهُ أَمْرًا كَانَ مَفْعُولًا وَإِلَى اللَّهِ تُرْجَعُ الْأُمُورُ}}<ref>«و آنگاه را (یاد کن) که آنان را- چون رویاروی شدید- به چشمتان اندک نمود و شما را نیز در چشم آنان، اندک نشان داد تا خداوند کاری انجام یافتنی را به پایان برد و کارها به خداوند باز گردانده می‌شود» سوره انفال، آیه۴۴.</ref><ref>تفسیر ابن‌کثیر، ج ۲، ص ۳۲۸.</ref> این اندک نمایی دو جانبه چنان بود که بر اساس [[روایت]] [[عبداللّه‌ بن مسعود]] برخی از [[صحابه]] می‌گفتند: [[مشرکان]] ۷۰ یا ۱۰۰ نفرند<ref>التبیان، ج ۵، ص ۱۳۱؛ تفسیر ابن‌کثیر، ج ۱، ص ۳۵۸؛ تفسیر قرطبی، ج ۴، ص ۲۶.</ref>. [[ابوجهل]] نیز وقتی [[مسلمانان]] را دید گفت: [[یاران]] [[محمد]] لقمه‌ای بیش نیستند <ref>السیرة النبویه، ج ۲، ص ۶۲۳؛ تاریخ طبری، ج ۲، ص ۱۴۷؛ عیون الاثر، ج ۱، ص ۳۳۴.</ref>. این موضوع در [[آیه]] ۱۳ سوره [[آل عمران]] چنین بیان شده است:{{متن قرآن|قَدْ كَانَ لَكُمْ آيَةٌ فِي فِئَتَيْنِ الْتَقَتَا فِئَةٌ تُقَاتِلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَأُخْرَى كَافِرَةٌ يَرَوْنَهُمْ مِثْلَيْهِمْ رَأْيَ الْعَيْنِ وَاللَّهُ يُؤَيِّدُ بِنَصْرِهِ مَنْ يَشَاءُ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَعِبْرَةً لِأُولِي الْأَبْصَارِ}}<ref>«به راستی شما را در کار دو گروهی که (در «بدر») با هم رو به رو شدند، نشانه‌ای (برای پند گیری) بود: گروهی برای خداوند جنگ می‌کردند و (گروه) دیگری کافر بودند که آنها را  دو چندان خود به چشم می‌دیدند (و می‌هراسیدند) و خداوند هر کسی را بخواهد با یاوری خویش پش» سوره آل عمران، آیه۱۳.</ref>. [[آیه]] دوم چنین [[تفسیر]] شده که منظور [[مسلمانان]] هستند که [[کافران]] را دو برابر خویش می‌دیدند و این بدان سبب بود که [[خداوند]] [[مسلمانان]] را به [[مقاومت]] ۱۰۰ به ۲۰۰ و ۱۰۰۰ به ۲۰۰۰ امر کرده و [[پیروزی]] آنها را تضمین کرده بود:{{متن قرآن|الآنَ خَفَّفَ اللَّهُ عَنكُمْ وَعَلِمَ أَنَّ فِيكُمْ ضَعْفًا فَإِن يَكُن مِّنكُم مِّائَةٌ صَابِرَةٌ يَغْلِبُواْ مِئَتَيْنِ وَإِن يَكُن مِّنكُمْ أَلْفٌ يَغْلِبُواْ أَلْفَيْنِ بِإِذْنِ اللَّهِ وَاللَّهُ مَعَ الصَّابِرِينَ}}<ref>اکنون خداوند بر شما آسان گرفت و معلوم داشت که در شما ناتوانی هست؛ اگر از شما صد تن شکیبا باشند بر دویست تن پیروز می‌گردند و اگر از شما هزار تن باشند بر دو هزار تن به اذن خداوند پیروز می‌شوند و خداوند با شکیبایان است؛ سوره انفال، آیه: ۶۶.</ref> و [[خداوند]] شمار [[مشرکان]] را به همان حسابی که [[تعیین]] کرده بود در چشم آنان قرار داد؛ یعنی [[مسلمانان]]، [[کفار]] را به جای ۱۰۰۰۰ نفر، آنچنان که [[طبرسی]] [[نقل]] کرده است، ۶۲۶ تن می‌دیدند<ref>مجمع البیان، ج ۱، ص ۷۰۹؛ معانی القرآن، ج ۱، ص ۳۶۳.</ref> و این همان اندک نمایی است که در [[آیه]] ۴۴ سوره [[انفال]] بیان شده است.

*برخی نیز گفته‌اند که منظور [[مشرکان]] هستند که [[مسلمانان]] را دو برابر خود می‌دیدند و این معنا با [[آیه]] {{متن قرآن|وَيُقَلِّلُكُمْ فِي أَعْيُنِهِمْ}}<ref>«شما را نیز در چشم آنان، اندک نشان داد» سوره انفال، آیه۴۴.</ref> که بیان می‌کند [[دشمنان]]، شما [[مسلمانان]] را اندک می‌دیدند مخالفتی ندارد، زیرا [[آیه]] [[سوره انفال]] پیش از [[نبرد]] را بیان می‌کند و علت آن این است که [[مشرکان]] [[تجهیز]] کامل نکنند؛ ولی به هنگام [[نبرد]] دو برابر ببینند تا [[ترس]] بر آنان مسلط شود<ref>مجمع البیان، ج ۱، ص ۷۰۹؛ حقائق التأویل، ص ۳۴ ـ ۴۵.</ref>. در این رابطه برخی در [[شأن نزول]] [[آیه]] {{متن قرآن|إِذْ يَقُولُ الْمُنَافِقُونَ وَالَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ غَرَّ هَؤُلَاءِ دِينُهُمْ وَمَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که منافقان و بیماردلان می‌گفتند: اینان را دینشان فریفته است در حالی که هر کس بر خداوند توکّل کند بی‌گمان خداوند پیروزمندی فرزانه است» سوره انفال، آیه۴۹.</ref> آورده‌اند که گروهی از مکیان [[اسلام]] آوردند، ولی [[هجرت]] نکردند و با [[قریش]] به [[بدر]] آمدند و چون کم شماری [[مسلمانان]] را دیدند گفتند: اینان به دینشان چنان [[مغرور]] شده‌اند که با این شمار اندک به [[جنگ]] با این شمار فراوان آمده‌اند<ref>التبیان، ج ۵، ص ۱۳۶؛ تفسیر عبدالرزاق، ج ۲، ص ۲۶۰ ـ ۲۶۱؛ زاد المسیر، ج ۲، ص ۱۷۸.</ref>.

*[[فرمان]] [[تشویق]] کردن [[مؤمنان]] به [[جنگ]] و [[پایداری]] ۲۰ نفر از [[مسلمانان]] در برابر ۲۰۰ نفر و ۱۰۰ نفر در برابر ۱۰۰۰ نفر از [[مشرکان]] به هنگام [[جنگ بدر]] به [[پیامبر]]{{صل}} داده شد: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِينَ عَلَى الْقِتَالِ إِن يَكُن مِّنكُمْ عِشْرُونَ صَابِرُونَ يَغْلِبُواْ مِئَتَيْنِ وَإِن يَكُن مِّنكُم مِّائَةٌ يَغْلِبُواْ أَلْفًا مِّنَ الَّذِينَ كَفَرُواْ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لاَّ يَفْقَهُونَ}}<ref>ای پیامبر! مؤمنان را به کارزار برانگیز، اگر از شما بیست تن شکیبا باشند بر دویست تن پیروز می‌گردند و اگر از شما صد تن باشند بر هزار تن از کافران پیروز می‌شوند زیرا آنان گروهی هستند که درنمی‌یابند؛ سوره انفال، آیه: ۶۵.</ref>؛ ولی این [[حکم]] تخفیف داده شد و [[دستور]] [[پایداری]] ۱۰۰ به ۲۰۰ و ۱۰۰۰ به ۲۰۰۰ در [[آیه]] بعد صادر شد: {{متن قرآن|الآنَ خَفَّفَ اللَّهُ عَنكُمْ وَعَلِمَ أَنَّ فِيكُمْ ضَعْفًا فَإِن يَكُن مِّنكُم مِّائَةٌ صَابِرَةٌ يَغْلِبُواْ مِئَتَيْنِ وَإِن يَكُن مِّنكُمْ أَلْفٌ يَغْلِبُواْ أَلْفَيْنِ بِإِذْنِ اللَّهِ وَاللَّهُ مَعَ الصَّابِرِينَ}}<ref>اکنون خداوند بر شما آسان گرفت و معلوم داشت که در شما ناتوانی هست؛ اگر از شما صد تن شکیبا باشند بر دویست تن پیروز می‌گردند و اگر از شما هزار تن باشند بر دو هزار تن به اذن خداوند پیروز می‌شوند و خداوند با شکیبایان است؛ سوره انفال، آیه: ۶۶.</ref> [[رسول خدا]]{{صل}} در خطابه‌ای [[مسلمانان]] را به [[جنگ]] تحریض و به [[ثواب]] [[ترغیب]] و بارها برای [[پیروزی]] [[مسلمانان]] [[دعا]] کرد و می‌فرمود: خدایا! اگر این گروه اندک کشته شوند دیگر کسی تو را [[عبادت]] نخواهد کرد<ref>السیرة النبویه، ج ۲، ص ۲۷۹؛ المغازی، ج ۱، ص ۵۸ ـ ۵۹، ۸۱.</ref>. [[آیه]] {{متن قرآن|إِذْ تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ فَاسْتَجَابَ لَكُمْ أَنِّي مُمِدُّكُمْ بِأَلْفٍ مِنَ الْمَلَائِكَةِ مُرْدِفِينَ}}<ref>«(یاد کن) آنگاه را که از پروردگارتان فریادخواهی می‌کردید  و به شما پاسخ داد که من با هزار فرشته پیاپی امدادگر شما خواهم بود» سوره انفال، آیه۹.</ref> نشان  می‌دهد که [[مسلمانان]] بیمناک و مضطرب بوده و از [[خدا]] کمک و [[یاری]] می‌طلبیده‌اند. [[رسول خدا]]{{صل}} نیز آن‌قدر [[دعا]] کرد که ردای مبارکش از دوشش افتاد<ref>جامع البیان، مج ۶، ج ۹، ص ۲۵۱؛ مسند احمد، ج ۱، ص ۳۰؛ مجمع‌البیان، ج ۴، ص ۴۳۷.</ref>. بنابر گزارشی که مورد نقد جدی برخی محققان است<ref>الصحیح من سیره، ج ۵، ص ۴۱ ـ ۴۵.</ref> برای [[پیامبر]]{{صل}} سایبانی ساختند<ref>المغازی، ج ۱، ص ۵۵؛ السیرة النبویه، ج ۲، ص ۲۷۲ ـ ۲۷۳؛ الطبقات، ج ۲، ص ۱۱.</ref>؛ ولی بر اساس سخن [[امیرمؤمنان]]{{ع}} [[پیامبر]]{{صل}} در [[بدر]] از همه [[مسلمانان]] به [[دشمن]] نزدیک‌تر بود و هرگاه [[جنگ]] سخت می‌شد [[مسلمانان]] به آن [[حضرت]] [[پناه]] می‌بردند<ref>مسند احمد، ج ۱، ص ۸۶، ۱۲۶؛ مسند ابی یعلی، ج ۱، ص ۳۲۹؛ الطبقات، ج ۲، ص ۱۷.</ref><ref>[[محمد رضا هدایت‌پناه|هدایت‌پناه، محمد جعفر]]، [[بدر / غزوه (مقاله)|مقاله «بدر»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۵ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۵.</ref>.