وحی به معصوم در حدیث: تفاوت میان نسخه‌ها

روایاتی که در این زمینه وجود دارد برخی به صورت تصریح و برخی دیگر به صورت تلویحی دربارۀ الهام [[سخن]] گفته‌اند<ref>ر.ک: نیرومند، رضا، مرتضوی، سید محمد، محمدزاده نقاشان، الهام، رابطه الهام و تحدیث در علم امامان شیعه، ص۵۷.</ref>، مرحوم صفّار در [[بصائر الدرجات]] در بیش از ۱۰ باب و حدود ۱۵۰ [[روایت]] به این موضوع پرداخته است.<ref>ر.ک: افقی، داوود، بررسی غلو در روایات علم اهل بیت از کتاب بصائر الدرجات، ص۵۰ ـ ۵۲.</ref> برخی از این روایات عبارت‌اند از:

# [[امام صادق]]{{ع}} در این زمینه می‌‌فرمایند: "همانا [[علم]] ما یا مربوط به گذشته است و یا نوشته‌شده و یا وارد شدن در [[دل]] و یا [[تأثیر در گوش]]. سپس فرمود: اما گذشته، علم به امور پیشین است و اما نوشته شده مربوط به امور [[آینده]] است و امّا وارد شده به دل الهام است و اما تأثیر در گوش[[امر]] [[فرشته]] است"<ref>صفار، محمد بن حسن، بصائرالدرجات، ج ۱، ص۳۱۸.</ref>.<ref>ر.ک: مصباح یزدی، محمد تقی، یاد او، ص۸۸؛ بیابانی اسکویی، محمد، امامت؛ نیرومند، رضا، مرتضوی، سید محمد، محمدزاده نقاشان، الهام، رابطه الهام و تحدیث در علم امامان شیعه، ص۵۷.</ref> علومی که مربوط به گذشته است ماضی نام دارد که [[تفسیر]] و توضیح و تبیینش به وسیلۀ [[پیامبر]]{{صل}} انجام گرفته و به [[امام]] رسیده است، مانند [[علوم]] و [[معارف قرآنی]]، [[سنت نبوی]] و [[کتاب‌های آسمانی]] به یادگار مانده از گذشتگان. علومی که مربوط به آینده است غابر نام دارد که آنها هم توسط پیامبر{{صل}} به صورت شفاهی و کتبی در [[اختیار]] امام قرار گرفته است و از امامی به امام دیگر منتقل شده است. در واقع همان علوم موروثی است که در روایت از آنها یاد شده و [[ائمه]]{{ع}} از این علوم برای وقایع آینده استفاده می‌کنند. قسم سوم علومی است که به وسیلۀ [[الهام]] در [[اختیار]] [[امام]] قرار می‌گیرد و متفاوت با دیگر [[علوم حصولی]] است که حادث نام دارند؛ [[روایات]]، این نوع [[علم]] را چنین توصیف می‌کنند: این علم یا با انداختن به [[قلوب]]، یا با گفتن در گوش حاصل می‌شود<ref>ر.ک: [[محمد حسن نادم|نادم، محمد حسن]]، [[علم غیب از نگاه عقل و وحی (کتاب)|علم غیب از نگاه عقل و وحی]]، ص۳۳۰.</ref>.

#همچنین [[ابوبصیر]] می‌‌گوید [[امام صادق]]{{ع}} دربارۀ آیۀ: {{متن قرآن|وَ يَسْئَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ ِ رَبِّي}} می‌‌فرماید: {{متن حدیث|خَلْقٌ أَعْظَمُ مِنْ جَبْرَئِیلَ وَ مِیکَائِیلَ لَمْ‏ یَکُنْ‏ مَعَ‏ أَحَدٍ مِمَّنْ‏ مَضَی‏ غَیْرِ مُحَمَّدٍ{{صل}} وَ هُوَ مَعَ الْأَئِمَّةِ یُسَدِّدُهُمْ وَ لَیْسَ کُلَّمَا طُلِبَ وُجِد}}<ref>مجلسی، محمد تقی، مرأة العقول فی شرح اخبار آل الرسول، ج ۳، ص۱۷۰.</ref>.

# [[امام باقر]]{{ع}} می‌‌فرمایند: "علی{{ع}} به [[کتاب خدا]] و [[سنت پیامبر]]{{صل}} عمل می‌کرد، هنگامی‌ که با مسئلۀ جدیدی روبه‌رو می‌شد که نه در کتاب خدا بود و نه در سنت پیامبر [[خداوند]] به او [[الهام]] می‌کرد"<ref>ر.ک: نادم، محمد حسن، افتخاری، سیدابراهیم، منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد، ص۵۹ و ۶۹.</ref>.

#امام صادق{{ع}} فرمودند: "[[امام علی]]{{ع}} بر طبق [[قرآن]] و سنت پیامبر عمل می‌کرد، و هر گاه چیز جدیدی [[حکم]] آن در [[کتاب و سنت]] نبود، خداوند در آن مورد حق را به او الهام می‌کرد"<ref>ر.ک: مشکی، محمد، بررسی علم امام از دیدگاه شیخ مفید، فصلنامه فلسفی کلامی، ش ۴۵، ص۳۰۵.</ref>.

#از [[امام صادق]]{{ع}} سؤال شد: "وقتی [[امام]] مورد سؤال قرار می‌گیرد چگونه به سرعت جواب آن را می‌دهد؟" حضرت فرمودند: "به [[قلب]] او انداخته می‌شود یا به گوش او خوانده می‌شود و در برخی موارد هر دو جمع می‌شود"<ref>مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، ج ۲۶، ص۱۹.</ref>.<ref>ر.ک: بیابانی اسکویی، محمد، امامت؛ شیخ زاده، قاسم علی، رابطه علم غیب امام حسین و حادثه عاشورا، ص۵۸ ـ ۶۰.</ref>

# [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} می‌فرمایند: {{متن حدیث|أَلْهَمَنِی اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عِلْمَ مَا فِیهِ}}؛ "[[خداوند]] از راه [[الهام]] مرا از آنچه در [[لوح محفوظ]] است، [[آگاه]] ساخته است"<ref>مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج ۲۶، ص۴.</ref>.<ref>ر.ک: امام خان، عسکری، منشأ و قلمرو علم امام، فصل پنجم.</ref>

# [[امام رضا]]{{ع}} در [[حدیث]] مفصلی درباره [[فضایل]] امام فرموده است: "همانا چون [[خدای عزوجل]] بنده‌ای را برای [[اصلاح امور]] بندگانش [[انتخاب]] فرماید سینه‌اش را برای آن کار گشوده کند و چشمه‌های [[حکمت]] در دلش گذارد و علمی‌ به او الهام کند که از آن پس از پاسخی در نماند و از [[درستی]] [[منحرف]] نشود. پس چنین فردی [[معصوم]] بوده و از قوت و [[توفیق]] و [[استواری]] برخوردار است و از هر گونه [[خطا]] و لغزشی در [[امان]] است"<ref>کلینی، اصول الکافی، ج۱، ص۲۹۰.</ref>.<ref>ر.ک: نیرومند، رضا، مرتضوی، سید محمد، محمدزاده نقاشان، الهام، رابطه الهام و تحدیث در علم امامان شیعه، ص۵۷؛ عظیمی، محمدصادق، سیر تطور گستره علم امام در کلام اسلامی، ص۱۷۶؛ مطهری، منصف علی، علم ائمه از نظر عقل و نقل، ص۷۰.</ref>

# [[ابوالخیر]] می‌‌گوید: به [[امام صادق]]{{ع}} عرض کردم: من از "عبد اللّه بن حسن" سؤال کردم، او [[گمان]] می‌کند [[امام]]، در بین شما [[اهل بیت]]{{ع}} نیست. امام فرمودند: "[[قسم به خدا]] ای [[پسر نجاشی]]! به [[درستی]] که از ماست آنکه [[علم]] به [[قلب]] او انداخته می‌شود و به گوش او خوانده می‌شود و [[ملائکه]] با او [[مصافحه]] می‌کنند"<ref>صفار، محمد بن حسن، بصائرالدرجات، ج ۱، ص۳۱۸.</ref>.<ref>ر.ک: غلامی، اصغر، آفاق علم امام در الکافی.</ref>

# [[رسول اکرم]]{{صل}} می‌‌فرمایند: "از [[فرزندان]] من [[دوازده تن]] پیشوای اصیل و [[نیک]] نژاد و [[محدث]] و مفهّم است و آخرین آنها کسی است که به [[حق]] [[قیام]] کرده‌ و [[زمین]] را پر از [[عدالت]] کند چنان که از [[ستم]] پر شده باشد"<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۱، ص۵۳۴.</ref>.<ref>ر.ک: عظیمی، محمدصادق، سیر تطور گستره علم امام در کلام اسلامی، ص۱۷۶.</ref>

#{{متن حدیث|عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ بَزِیعٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ{{ع}} یَقُولُ: الْأَئِمَّةُ عُلَمَاءُ صَادِقُونَ‏ مُفَهَّمُونَ‏ مُحَدَّثُون}}<ref>صفار، محمد بن حسن، بصائر الدرجات، ج ۱، ص۳۱۹.</ref>.<ref>ر.ک: افقی، داوود، بررسی غلو در روایات علم اهل بیت از کتاب بصائر الدرجات، ص۵۰ ـ ۵۲.</ref>