بشیر دهان

آشنایی اجمالی

بشیر دهان^[۱] از راویان کوفی^[۲] و روغن‌فروش بوده که به همین سبب ملقب به «الدهان» گردیده است^[۳]. او در اسناد روایی، از امام باقر(ع) حدیث نقل کرده^[۴] و برقی و شیخ طوسی نیز وی را در شمار اصحاب امام صادق(ع)^[۵] و امام کاظم(ع)^[۶] ذکر کرده‌اند؛ با این حال، عمده روایت‌هایش از امام صادق(ع) است. وی در طبقه پنجم راویان جای دارد^[۷]. بشیر الدهان افزون بر امامان معصوم، از محدثانی همچون کامل التمار، حمران بن أعین و رفاعة بن موسی النحاس^[۸] حدیث آموخته و روایت کرده است. وی دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان غالب بن عثمان، یحیی الحلبی، ثعلبة بن میمون، صالح بن عقبه و علی بن اسماعیل المیثمی^[۹] می‌باشند.

وضعیت بشیر الدهان در کتب رجالی قدما مسکوت مانده و به توثیق یا تضعیف وی اشاره‌ای نشده است؛ بلکه برقی و شیخ طوسی تنها به ذکر نام وی در شمار اصحاب بسنده کرده‌اند^[۱۰]. در میان متأخران نیز ابن داوود او را از راویان مهمل به شمار آورده است^[۱۱]. با این حال، از طریق راه‌های غیرمستقیم شناخت وی، وثاقت یا حداقل حسن حال او استظهار می‌شود و وی از راویان امامی و ثقه یا ممدوح شمرده می‌گردد؛ از جمله این شواهد می‌توان به نقل روایت اصحاب اجماع مانند یونس بن عبدالرحمن^[۱۲] و صفوان بن یحیی^[۱۳] از وی^[۱۴]، قرار گرفتن نامش در اسناد کتاب کامل الزیارات^[۱۵] و همچنین مضامین روایاتش اشاره کرد که بر عقیده صحیح و مقام معرفتی بالای او دلالت دارند^[۱۶].

منابع

جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۴

پانویس

↑ ر.ک: رجال البرقی، ص۴۶، ص۴۸؛ رجال الطوسی، ص۱۶۹، ش۱۹۶۵ و ص۳۳۳، ش۴۹۵۶؛ الرجال (ابن داود)، ص۷۰، ش۲۴۴؛ نقد الرجال، ج۱، ص۲۸۵، ش۷۴۸؛ مجمع الرجال، ج۱، ص۲۶۹؛ منهج المقال فی تحقیق أحوال الرجال، ج۳، ص۶۰، ش۸۱۹؛ جامع الرواة، ج۱، ص۱۲۳؛ تعلیقة علی منهج المقال، ص۹۸؛ طرائف المقال، ج۱، ص۴۱۶، ش۳۳۹۴؛ تنقیح المقال، ج۱۲، ص۳۳۱، ش۳۱۱۵؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۲، ص۳۹، ش۲۱۶۱؛ أعیان الشیعة، ج۳، ص۵۸۲؛ قاموس الرجال، ج۲، ص۳۴۳، ش۱۱۴۵؛ معجم رجال الحدیث، ج۴، ص۲۳۸، ش۱۸۱۴؛ طبقات رجال الکافی، ص۷۹.
↑ ر.ک: رجال الطوسی، ص۱۶۹، ش۱۹۶۵.
↑ الدهان بائع الدهن. أعیان الشیعه، ج۳، ص۵۸۲.
↑ «عن علی بن النعمان، عن بشیر الدهان، قال: قلت لأبی جعفر(ع): جعلت فداک، أی الفصوص أفضل أرکبه علی خاتمی؟ فقال: یا بشیر! أین أنت عن العقیق الأحمر و العقیق الأصفر و العقیق الأبیض، فإنها ثلاثة جبال فی الجنة: فأما الأحمر فمطل علی دار رسول الله(ص)، و أما الأصفر فمطل علی دار فاطمة(س)، و أنا الأبیض فمطل علی دار أمیر المؤمنین(ع)» طوسی، الأمالی، ص۳۸، ح۴۱.
↑ ر.ک: رجال البرقی، ص۴۶؛ رجال الطوسی، ص۱۶۹، ش۱۹۶۵.
↑ ر.ک: رجال البرقی، ص۴۶؛ رجال الطوسی، ص۱۶۹، ش۱۹۶۵.
↑ ر.ک: طبقات رجال الکافی، ص۷۹.
↑ ر.ک: برقی، المحاسن، ج۱، ص۲۷۱، (ح ۳۶۶)؛ بصائر الدرجات، ج۱، ص۴۵۱، (ح ۲)؛ کامل الزیارات، ص۱۸۷، (ح ۹)؛ ابن ادریس، السرائر، ج۳، ص۵۷۱.
↑ ر.ک: المحاسن (برقی)، ج۱، ص۳۹، (ح ۴۴)، ص۱۵۳، (ح۷۸)، ص۱۶۲، (ح ۱۰۹) و ص۲۷۱، (ح ۳۶۶)؛ ج۲، ص۴۵۷، (ح ۳۸۹)؛ بصائر الدرجات، ج۱، ص۱۱۰، (ح ۸)، ص۳۰۴، (ح ۸)، ص۳۰۵، (ح۱۳)؛ الکافی، ج۱، ص۳۳، (ح۶)؛ ج۳، ص۲۳۳، (ح ۲)؛ ج۴، ص۵۸۰، (ح۱)؛ ج۵، ص۲۳، (ح۳)؛ کامل الزیارات، ص۱۴۹، (ح ۱۱)؛ ص۱۸۷، (ح۹)؛ ثواب الأعمال، ص۲۲۱؛ الخصال، ج۲، ص۶۴۷، (ح۳۸)؛ طوسی، الأمالی، ص۳۸، (ح ۴۱) و ص۶۷۷، (ح۱۴۳۵)؛ ابن ادریس، السرائر، ج۳، ص۵۷۱.
↑ بالباء و الشین المعجمة. تعلیقة علی منهج المقال، ص۹۸؛
و قیل: یسیر بالیاء و السین غیر المعجمة. رجال الطوسی، ص۳۳۳، ش۴۹۵۶.
↑ مهمل. ابن داود، الرجال، ص۷۰، ش۲۴۴.
↑ ر.ک: بصائر الدرجات، ج۱، ص۱۱۰، ح۸.
↑ ر.ک: بصائر الدرجات، ج۱، ص۳۰۵، ح۱۳.
↑ ر.ک: رجال الکشی، اختیار معرفة الرجال، ص۵۵۶، ش۱۰۵۰.
↑ ر.ک: کامل الزیارات، ص۲۵۳، (ح۳۷۹)، ص۲۸۱، (ح ۴۴۷)، ص۲۸۷، (ح ۴۶۳) و ص۳۱۶، (ح۵۳۶).
↑ ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۴، ص۵۴۱-۵۴۷.

[1] ر.ک: رجال البرقی، ص۴۶، ص۴۸؛ رجال الطوسی، ص۱۶۹، ش۱۹۶۵ و ص۳۳۳، ش۴۹۵۶؛ الرجال (ابن داود)، ص۷۰، ش۲۴۴؛ نقد الرجال، ج۱، ص۲۸۵، ش۷۴۸؛ مجمع الرجال، ج۱، ص۲۶۹؛ منهج المقال فی تحقیق أحوال الرجال، ج۳، ص۶۰، ش۸۱۹؛ جامع الرواة، ج۱، ص۱۲۳؛ تعلیقة علی منهج المقال، ص۹۸؛ طرائف المقال، ج۱، ص۴۱۶، ش۳۳۹۴؛ تنقیح المقال، ج۱۲، ص۳۳۱، ش۳۱۱۵؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۲، ص۳۹، ش۲۱۶۱؛ أعیان الشیعة، ج۳، ص۵۸۲؛ قاموس الرجال، ج۲، ص۳۴۳، ش۱۱۴۵؛ معجم رجال الحدیث، ج۴، ص۲۳۸، ش۱۸۱۴؛ طبقات رجال الکافی، ص۷۹.

[2] ر.ک: رجال الطوسی، ص۱۶۹، ش۱۹۶۵.

[3] الدهان بائع الدهن. أعیان الشیعه، ج۳، ص۵۸۲.

[4] «عن علی بن النعمان، عن بشیر الدهان، قال: قلت لأبی جعفر(ع): جعلت فداک، أی الفصوص أفضل أرکبه علی خاتمی؟ فقال: یا بشیر! أین أنت عن العقیق الأحمر و العقیق الأصفر و العقیق الأبیض، فإنها ثلاثة جبال فی الجنة: فأما الأحمر فمطل علی دار رسول الله(ص)، و أما الأصفر فمطل علی دار فاطمة(س)، و أنا الأبیض فمطل علی دار أمیر المؤمنین(ع)» طوسی، الأمالی، ص۳۸، ح۴۱.

[5] ر.ک: رجال البرقی، ص۴۶؛ رجال الطوسی، ص۱۶۹، ش۱۹۶۵.

[6] ر.ک: رجال البرقی، ص۴۶؛ رجال الطوسی، ص۱۶۹، ش۱۹۶۵.

[7] ر.ک: طبقات رجال الکافی، ص۷۹.

[8] ر.ک: برقی، المحاسن، ج۱، ص۲۷۱، (ح ۳۶۶)؛ بصائر الدرجات، ج۱، ص۴۵۱، (ح ۲)؛ کامل الزیارات، ص۱۸۷، (ح ۹)؛ ابن ادریس، السرائر، ج۳، ص۵۷۱.

[9] ر.ک: المحاسن (برقی)، ج۱، ص۳۹، (ح ۴۴)، ص۱۵۳، (ح۷۸)، ص۱۶۲، (ح ۱۰۹) و ص۲۷۱، (ح ۳۶۶)؛ ج۲، ص۴۵۷، (ح ۳۸۹)؛ بصائر الدرجات، ج۱، ص۱۱۰، (ح ۸)، ص۳۰۴، (ح ۸)، ص۳۰۵، (ح۱۳)؛ الکافی، ج۱، ص۳۳، (ح۶)؛ ج۳، ص۲۳۳، (ح ۲)؛ ج۴، ص۵۸۰، (ح۱)؛ ج۵، ص۲۳، (ح۳)؛ کامل الزیارات، ص۱۴۹، (ح ۱۱)؛ ص۱۸۷، (ح۹)؛ ثواب الأعمال، ص۲۲۱؛ الخصال، ج۲، ص۶۴۷، (ح۳۸)؛ طوسی، الأمالی، ص۳۸، (ح ۴۱) و ص۶۷۷، (ح۱۴۳۵)؛ ابن ادریس، السرائر، ج۳، ص۵۷۱.

[10] بالباء و الشین المعجمة. تعلیقة علی منهج المقال، ص۹۸؛
و قیل: یسیر بالیاء و السین غیر المعجمة. رجال الطوسی، ص۳۳۳، ش۴۹۵۶.

[11] مهمل. ابن داود، الرجال، ص۷۰، ش۲۴۴.

[12] ر.ک: بصائر الدرجات، ج۱، ص۱۱۰، ح۸.

[13] ر.ک: بصائر الدرجات، ج۱، ص۳۰۵، ح۱۳.

[14] ر.ک: رجال الکشی، اختیار معرفة الرجال، ص۵۵۶، ش۱۰۵۰.

[15] ر.ک: کامل الزیارات، ص۲۵۳، (ح۳۷۹)، ص۲۸۱، (ح ۴۴۷)، ص۲۸۷، (ح ۴۶۳) و ص۳۱۶، (ح۵۳۶).

[16] ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۴، ص۵۴۱-۵۴۷.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]