حجاج بن رفاعه خشاب

آشنایی اجمالی

حجاج بن رفاعه خشاب^[۱] با کنیه «ابورفاعه» و«ابوعلی»^[۲]، از راویان امامی اهل کوفه^[۳] و از اصحاب امام صادق(ع)^[۴] بود که از آن حضرت بی‌واسطه^[۵] و باواسطه^[۶] روایت کرده است. مذهب امامی وی با توجه به ذکر نامش در کتاب رجال نجاشی که به مؤلفان امامی اختصاص دارد و نیز مضامین روایاتش اثبات می‌شود. حجاج از محدثانی همچون ابی کهمس هیثم بن عبید، ابی الفوارس و ابی هلال^[۷] حدیث آموخته و روایت کرده است. وی دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان ابن فضال، علی بن الحکم، جعفر بن بشیر و احمد بن میثم می‌باشند^[۸].

درباره شخصیت حجاج، بزرگانی چون نجاشی بر وثاقت وی تأکید کرده‌اند. عالمان متأخر همچون علامه حلی و ابن داوود نیز به پیروی از قدما، نام او را در بخش نخست کتاب‌های رجالی خود آورده و بر وثاقتش مهر تأیید زده‌اند^[۹]. وحید بهبهانی ضمن نقل این آرا، تصریح کرده است که وی از هرگونه طعن سالم مانده و روایت بزرگانی چون عباس بن عامر از او، مؤید وثاقت و جایگاه حدیثی‌اش است^[۱۰]. در منابع اهل سنت نیز ابن حجر عسقلانی به نام وی و حضورش در کتب رجال شیعه اشاره کرده است. همچنین طبق روایتی که عباس بن عامر القصیر نقل می‌کند، وی در محضر امام صادق(ع) حضور داشته و از آن حضرت درباره تفسیر آیه مودت و رد ادعاهای حسن بصری روایت نقل کرده است^[۱۱]. کتابی از آثار اوست^[۱۲].^[۱۳]

منابع

جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۶

پانویس

↑ رفاعة: بکسر الراء المهملة، ثم الفاء، ثم الألف، ثم العین المهملة المفتوحة و الخشاب: بالخاء المعجمة المفتوحة، و الشین المعجمة المشددة، و الألف، و الباء الموحدة من تحت، بیاع الخشب. تنقیح المقال، ج۱۸، ص۲۰، ش۴۷۰۴.
↑ سمعانی نوشته است: الخشاب: بفتح الخاء و الشین المعجمة و فی آخرها الباء المنقوطة بواحدة، هذا اسم لمن یبیع الخشب (الأنساب، ج۲، ص۳۶۶)؛ علامه حلی درباره ضبط صحیح نام راوی نوشته است: بالجیم أخیرا، و الحاء المهملة المفتوحة أولا بن رفاعة: بکسر الراء، و الفاء، و العین المهملة، أبو رفاعة، و قیل: أبو علی الخشاب: بالشین المعجمة. (إیضاح الإشتباه، ص۱۶۴-۱۶۵، ش۲۳۴).
↑ رجال النجاشی، ص۱۴۴، ش۳۷۳.
↑ طوسی، الفهرست، ص۱۶۷، ش۲۶۰.
↑ ر.ک: الکافی، ج۶، ص۷۸، ح۱؛ ج۷، ص۱۵، ح۱.
↑ ر.ک: الکافی، ج۳، ص۴۴۳-۴۴۴، ح۷؛ الاستبصار، ج۱، ص۱۸، ح۳۵.
↑ الکافی، ج۲، ص۶۰۸، ح۵؛ ج۳، ص۴۴۳-۴۴۴، ح۷؛ تهذیب الأحکام، ج۱، ص۲۲۲، ح۶۳۷.
↑ الکافی، ج۲، ص۶۰۸، ح۵؛ ج۳، ص۴۴۳-۴۴۴، ح۷؛ ج۶، ص۷۸، ح۱؛ ج۷، ص۱۵، ح١؛ تهذیب الأحکام، ج۵، ص۱۵۵، ح۵۱۴.
↑ خلاصة الأقوال، رجال العلامة الحلی، ص۶۴، ش۶؛ ابن داود، الرجال، ص۱۰۰، ش۳۸۰.
↑ منهج المقال، ج۳، ص۳۲۴-۳۲۵، ش۴۰۸.
↑ المحاسن، ج۱، ص۱۴۴-۱۴۵، ح۴۷.
↑ رجال النجاشی، ص۱۴۴، ش۳۷۳: له کتاب یرویه عدة من أصحابنا منهم محمد بن یحیی الخزاز.
طوسی، الفهرست، ص۱۶۷، ش۲۶۰: له کتاب، أخبرنا به عدة من أصحابنا، عن أبی المفضل، عن حمید بن زیاد، عن أحمد بن میثم، عنه.
↑ ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۶، ص۱۹۸-۲۰۵.

[1] رفاعة: بکسر الراء المهملة، ثم الفاء، ثم الألف، ثم العین المهملة المفتوحة و الخشاب: بالخاء المعجمة المفتوحة، و الشین المعجمة المشددة، و الألف، و الباء الموحدة من تحت، بیاع الخشب. تنقیح المقال، ج۱۸، ص۲۰، ش۴۷۰۴.

[2] سمعانی نوشته است: الخشاب: بفتح الخاء و الشین المعجمة و فی آخرها الباء المنقوطة بواحدة، هذا اسم لمن یبیع الخشب (الأنساب، ج۲، ص۳۶۶)؛ علامه حلی درباره ضبط صحیح نام راوی نوشته است: بالجیم أخیرا، و الحاء المهملة المفتوحة أولا بن رفاعة: بکسر الراء، و الفاء، و العین المهملة، أبو رفاعة، و قیل: أبو علی الخشاب: بالشین المعجمة. (إیضاح الإشتباه، ص۱۶۴-۱۶۵، ش۲۳۴).

[3] رجال النجاشی، ص۱۴۴، ش۳۷۳.

[4] طوسی، الفهرست، ص۱۶۷، ش۲۶۰.

[5] ر.ک: الکافی، ج۶، ص۷۸، ح۱؛ ج۷، ص۱۵، ح۱.

[6] ر.ک: الکافی، ج۳، ص۴۴۳-۴۴۴، ح۷؛ الاستبصار، ج۱، ص۱۸، ح۳۵.

[7] الکافی، ج۲، ص۶۰۸، ح۵؛ ج۳، ص۴۴۳-۴۴۴، ح۷؛ تهذیب الأحکام، ج۱، ص۲۲۲، ح۶۳۷.

[8] الکافی، ج۲، ص۶۰۸، ح۵؛ ج۳، ص۴۴۳-۴۴۴، ح۷؛ ج۶، ص۷۸، ح۱؛ ج۷، ص۱۵، ح١؛ تهذیب الأحکام، ج۵، ص۱۵۵، ح۵۱۴.

[9] خلاصة الأقوال، رجال العلامة الحلی، ص۶۴، ش۶؛ ابن داود، الرجال، ص۱۰۰، ش۳۸۰.

[10] منهج المقال، ج۳، ص۳۲۴-۳۲۵، ش۴۰۸.

[11] المحاسن، ج۱، ص۱۴۴-۱۴۵، ح۴۷.

[12] رجال النجاشی، ص۱۴۴، ش۳۷۳: له کتاب یرویه عدة من أصحابنا منهم محمد بن یحیی الخزاز.
طوسی، الفهرست، ص۱۶۷، ش۲۶۰: له کتاب، أخبرنا به عدة من أصحابنا، عن أبی المفضل، عن حمید بن زیاد، عن أحمد بن میثم، عنه.

[13] ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۶، ص۱۹۸-۲۰۵.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]