احمد بن محمد کاتب

آشنایی اجمالی

محمد بن احمد بن محمد بن عبدالله بن اسماعیل ابوبکر بغدادی کاتب، معروف به ابن ابی‌الثلج از فقیهان، محدثان، مورخان و مؤلفان بزرگ است که نام و شرح حال وی در کتب رجالی شیعه و سنی ذکر شده است^[۱]. وی روایات فراوانی در کتب حدیثی شیعه و سنی نقل کرده است و دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان هارون بن موسی تلعکبری می‌باشد که از وی اجازه نقل روایت داشته است^[۲].

درباره شخصیت محمد بن احمد بن ابی‌الثلج میان علما و رجال‌نویسان اتفاق نظر بر مدح و وثاقت او وجود دارد. نجاشی وی را فردی موثق، عین و کثیرالحدیث خوانده است^[۳]. همچنین ابن‌ندیم او را شخصی دین‌دار، فاضل و با ورع دانسته که گرایش وی به تشیع غالب بوده و در این زمینه تصنیفات متعددی دارد^[۴]. در منابع رجالی شواهدی مبنی بر نقل روایت بزرگان از وی وجود دارد، چنان‌که شیخ طوسی به سماعِ تلعکبری از او در سال‌های ۳۲۲ تا ۳۲۵ قمری تصریح کرده است^[۵].

محمد بن احمد بن ابی‌الثلج در سال ۲۳۸ قمری متولد شد و در سال ۳۲۲، ۳۲۳ یا ۳۲۵ قمری درگذشت^[۶]. کتاب‌های ما نزل من القرآن فی أمیرالمؤمنین(ع)، البشری و الزلفی فی فضائل الشیعة، تاریخ الأئمة(ع)، اخبار النساء الممدوحات و اخبار فاطمة و الحسن و الحسین(ع) از آثار مکتوب وی به شمار می‌آیند^[۷].^[۸]

جستارهای وابسته

منابع

جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۳

پانویس

↑ ر.ک: أ. منابع شیعی: رجال النجاشی، ص۳۸۱، ش۱۰۳۷؛ رجال الطوسی، ص۴۴۳ (ش ۶۳۱۴) و ۴۴۸ (ش۶۳۷۰)؛ طوسی، الفهرست، ص۴۲۶، ش۶۶۴؛ معالم العلماء، ص۱۰۸، ش۷۲۵؛ ابن داوود، الرجال، ص۲۹۶، ش۱۲۸۲؛ خلاصة الأقوال، رجال العلامة الحلی، ص۱۶۲، ش۱۵۵، إیضاح الإشتباه، ص۲۸۸، ش۶۶۷؛ نقد الرجال، ج۴، ص۱۲۵، ش۴۴۵۱؛ مجمع الرجال، ج۵، ص۱۲۵ و ۱۴۰؛ جامع الرواه، ج۲، ص۵۸، ش۴۴۵؛ الوجیزة فی الرجال، ص۱۵۰، ش۱۷۵۹؛ منتهی المقال، ج۵، ص۳۱۲ (ش۲۴۳۱) و ۳۳۵ (ش۲۴۶۷)؛ شعب المقال، ص۱۲۱، ش۵۹۰؛ أعیان الشیعه، ج۲، ص۲۵۷، ش۵۰۶؛ معجم رجال الحدیث، ج۱۵، ص۳۲۶، ش۱۰۰۸۷؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۶، ص۴۰۰ (ش۱۲۴۱۸) و ۴۳۹ (ش۱۲۵۸۹)؛ قاموس الرجال، ج۹، ص۵۰، ش۶۳۴۳.
ب. منابع سنی: ابن ندیم، الفهرست، ص۳۲۶؛ تاریخ بغداد، ج۱، ص۳۵۴، ش۲۴۹؛ إکمال الکمال، ج۱، ص۳۵۲.
↑ ر.ک: رجال الطوسی، ص۴۴۳، ش۶۳۱۴؛ تاریخ بغداد، ج۱، ص۳۵۴ - ۳۵۵، ش۲۴۹.
↑ ر.ک: رجال النجاشی، ص۳۸۱، ش۱۰۳۷.
↑ ابن ندیم: "... خاصی عامی، والتشیع أغلب علیه، وله روایة کثیرة من روایات العامة وتصنیفات فی هذا المعنی وکان دیناً فاضلاً ورعاً" ابن ندیم، الفهرست، ص۳۲۶.
↑ رجال الطوسی، ص۴۴۳، ش۶۳۱۴.
↑ ر.ک: رجال الطوسی، ص۴۴۳، ش۶۳۱۴؛ تاریخ بغداد، ج۱، ص۳۵۴-۳۵۵، ش۲۴۹.
↑ ر.ک: رجال النجاشی، ص۳۸۱، ش۱۰۳۷.
↑ ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۳، ص۱۳۶-۱۴۰.

[1] ر.ک: أ. منابع شیعی: رجال النجاشی، ص۳۸۱، ش۱۰۳۷؛ رجال الطوسی، ص۴۴۳ (ش ۶۳۱۴) و ۴۴۸ (ش۶۳۷۰)؛ طوسی، الفهرست، ص۴۲۶، ش۶۶۴؛ معالم العلماء، ص۱۰۸، ش۷۲۵؛ ابن داوود، الرجال، ص۲۹۶، ش۱۲۸۲؛ خلاصة الأقوال، رجال العلامة الحلی، ص۱۶۲، ش۱۵۵، إیضاح الإشتباه، ص۲۸۸، ش۶۶۷؛ نقد الرجال، ج۴، ص۱۲۵، ش۴۴۵۱؛ مجمع الرجال، ج۵، ص۱۲۵ و ۱۴۰؛ جامع الرواه، ج۲، ص۵۸، ش۴۴۵؛ الوجیزة فی الرجال، ص۱۵۰، ش۱۷۵۹؛ منتهی المقال، ج۵، ص۳۱۲ (ش۲۴۳۱) و ۳۳۵ (ش۲۴۶۷)؛ شعب المقال، ص۱۲۱، ش۵۹۰؛ أعیان الشیعه، ج۲، ص۲۵۷، ش۵۰۶؛ معجم رجال الحدیث، ج۱۵، ص۳۲۶، ش۱۰۰۸۷؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۶، ص۴۰۰ (ش۱۲۴۱۸) و ۴۳۹ (ش۱۲۵۸۹)؛ قاموس الرجال، ج۹، ص۵۰، ش۶۳۴۳.
ب. منابع سنی: ابن ندیم، الفهرست، ص۳۲۶؛ تاریخ بغداد، ج۱، ص۳۵۴، ش۲۴۹؛ إکمال الکمال، ج۱، ص۳۵۲.

[2] ر.ک: رجال الطوسی، ص۴۴۳، ش۶۳۱۴؛ تاریخ بغداد، ج۱، ص۳۵۴ - ۳۵۵، ش۲۴۹.

[3] ر.ک: رجال النجاشی، ص۳۸۱، ش۱۰۳۷.

[4] ابن ندیم: "... خاصی عامی، والتشیع أغلب علیه، وله روایة کثیرة من روایات العامة وتصنیفات فی هذا المعنی وکان دیناً فاضلاً ورعاً" ابن ندیم، الفهرست، ص۳۲۶.

[5] رجال الطوسی، ص۴۴۳، ش۶۳۱۴.

[6] ر.ک: رجال الطوسی، ص۴۴۳، ش۶۳۱۴؛ تاریخ بغداد، ج۱، ص۳۵۴-۳۵۵، ش۲۴۹.

[7] ر.ک: رجال النجاشی، ص۳۸۱، ش۱۰۳۷.

[8] ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۳، ص۱۳۶-۱۴۰.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]