حکم انصاری در تاریخ اسلامی

مقدمه

وی پدر مسعود بن حکم (از بزرگان تابعین) و نواده عامر بن خالد بن عامر^[۱]، از بنو زریق، تیره ای از بنوجشم از قبیله خزرج است^[۲] بر پایه روایتی که میمون بن یحیی از مخرمة بن بکیر از پدرش از سلیمان بن یسار از مسعود بن حکم از وی نقل کرده، حکم همراه رسول خدا(ص) در منا بوده که شنیده است سوارکاری از جانب پیامبر(ص) فریاد می‌‌زند: «در این ایام (ایام تشریق) روزه نگیرید»^[۳].

در سند این روایت اختلاف است^[۴]. ابو نعیم^[۵] چنین سندی را اشتباه دانسته است و می‌‌گوید: درست آن است که این روایت را ابن وهب از مخرمه، با ادامه همین سند از حکم از مادرش نقل کرده است. در طریقی دیگر(نسائی همین را درست می‌‌داند)، مسعود بن حکم روایت را از مادرش حبیبه بنت شریق نقل می‌کند و در سند دیگر فرزند مسعود به نام یوسف، از مادر بزرگش روایت می‌کند. همچنین اسناد دیگری برای این روایت وجود دارد که سبب اختلاف شدید در سند حدیث گردیده است^[۶]. هر چند اختلاف در سند روایت، صحابی دانستن حکم را دچار تردید می‌‌کند ولی از آنجا که همسرش حبیبه دختر شریق، معروف به ام‌مسعود در شمار زنان صحابی قرار دارد^[۷] و نیز با توجه به تولد فرزندش مسعود بن حکم در زمان رسول خدا(ص) و اینکه از بزرگان تابعی بوده است^[۸]، صحابی دانستن حکم بن ربیع تقویت می‌شود. چنان که ذهبی^[۹] هم اشاره ای به این استدلال کرده است. افزون بر همسرش حبیبه و فرزندش مسعود برخی نوادگان وی از جمله عیسی بن مسعود یوسف بن مسعود^[۱۰] و اسماعیل بن مسعود^[۱۱] در شمار راویان هستند. ^[۱۲]

جستارهای وابسته

منابع

بانشی، رحمت‌الله، مقاله «حكم بن ربيع زرقى»، دانشنامه سیره نبوی ج۳

پانویس

↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۵، ص۵۴؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۷۸.
↑ ابن حزم، جمهرة أنساب العرب، ص۳۵۶.
↑ ابو نعیم، معرفة الصحابه، ج۲، ص۷۲۴؛ ابن اثیر، اسد الغابه، ج۲، ص۵۴؛ متقی هندی، کنز العمال، ج۸، ص۶۲۳.
↑ مغلطای، الإنابة الی معرفة مختلف فیهم من الصحابه، ج۱، ص۱۷۵.
↑ بو نعیم، معرفة الصحابه، ج۲، ص۷۲۴.
↑ ر.ک: نسائی، سنن، ج۲، ص۱۶۶؛ ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ص۷۲۴؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۸۷.
↑ ابن حجر، الاصابه، ج۸، ص۳۷۳.
↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۳، ص۴۴۸.
↑ ذهبی، تجرید أسماء الصحابه، ج۱، ص۱۳۴.
↑ بخاری، التاریخ الکبیر، ج۶، ص۳۹۹ و ج۸، ص۳۷۴.
↑ مزی، تهذیب الکمال، ج۲۷، ص۴۷۱.
↑ بانشی، رحمت‌الله، مقاله «حكم بن ربيع زرقى»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۹۹.

[1] ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۵، ص۵۴؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۷۸.

[2] ابن حزم، جمهرة أنساب العرب، ص۳۵۶.

[3] ابو نعیم، معرفة الصحابه، ج۲، ص۷۲۴؛ ابن اثیر، اسد الغابه، ج۲، ص۵۴؛ متقی هندی، کنز العمال، ج۸، ص۶۲۳.

[4] مغلطای، الإنابة الی معرفة مختلف فیهم من الصحابه، ج۱، ص۱۷۵.

[5] بو نعیم، معرفة الصحابه، ج۲، ص۷۲۴.

[6] ر.ک: نسائی، سنن، ج۲، ص۱۶۶؛ ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ص۷۲۴؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۸۷.

[7] ابن حجر، الاصابه، ج۸، ص۳۷۳.

[8] ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۳، ص۴۴۸.

[9] ذهبی، تجرید أسماء الصحابه، ج۱، ص۱۳۴.

[10] بخاری، التاریخ الکبیر، ج۶، ص۳۹۹ و ج۸، ص۳۷۴.

[11] مزی، تهذیب الکمال، ج۲۷، ص۴۷۱.

[12] بانشی، رحمت‌الله، مقاله «حكم بن ربيع زرقى»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۹۹.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]