حکم بن سفیان ثقفی

آشنایی اجمالی

وی نواده عثمان بن عامر بن معتب بن مالک، اهل حجاز و منسوب به ثقیف^[۱]، از قیس عیلان است^[۲]. در نام او اختلاف است، وی را سفیان بن حکم، ابوحکم ثقفی و ابن ابی‌سفیان نیز گفته‌اند که سبب آن اشتباه و خلط راویان حدیث او، به ویژه مجاهد است^[۳]. با این حال ابن حبان^[۴] نامش را حکم بن سفیان دانسته، می‌‌گوید: سفیان بن حکم اشتباه است. چنان که ابن حجر نیز مدخل‌های سفیان بن حکم^[۵] و ابو حکم بن سفیان ثقفی^[۶] را به حکم بن سفیان ارجاع داده است. مادرش عایشه بنت ابی‌عقیل بن عثمان بن عامر بود^[۷].

برخی تراجم نگاران^[۸] به صحابی بودنش تصریح کرده‌اند، مستند آن روایتی در باب آداب وضوست که در غالب منابع حدیثی ذکر شده است^[۹]. اما اضطراب و آشفتگی در این روایت چنان زیاد است^[۱۰] که ده قول درباره آن گفته شده و بر اساس چهار قول از آنها، حکم روایت را از پدرش نقل کرده، اما شش قول دیگر خود وی را راوی اصلی حدیث معرفی کرده اند^[۱۱]؛ از این رو، اعتماد به روایت او و در نتیجه صحابی شمردنش دشوار به نظر می‌‌آید. چنان که وقتی از خاندانش در مورد وی سؤال شد، گفتند وی رسول خدا(ص) را درک نکرده است^[۱۲]. با این حال^[۱۳]، ابن عبدالبر^[۱۴] در مقابل کسانی که می‌گویند؛ حکم از پیامبر(ص) حدیث نشنیده می‌گوید: نزد من شنیدن حدیث او صحیح است. چون افراد مورد اعتمادی مثل ثوری آن را نقل کرده‌اند. ابو نعیم^[۱۵] هم ضمن اشاره به اختلاف در روایت افرادی را ذکر می‌کند که بدون هیچ تردید و اختلافی روایت را از حکم بن سفیان نقل کرده‌اند. بنابراین، احتمال صحابه بودنش بیشتر می‌‌شود. شاید همین مسئله سبب شده تا ابن حجر^[۱۶] نیز در بخش اول الاصابه (صحابه) به شرح حال او بپردازد.

بر پایه گزارشی، وی با عمر بن خطاب ملاقاتی داشته و در مورد طواف زنی که حیض شده با خلیفه گفتگو کرده است^[۱۷].^[۱۸]

جستارهای وابسته

بنی‌ثقیف (قبیله)
عایشه بنت ابی‌عقیل بن عثمان بن عامر (مادر)
عثمان بن عامر بن معتب بن مالک (جد)

منابع

بانشی، رحمت‌الله، مقاله «حکم بن سفیان ثقفی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳

پانویس

↑ ابن حبان، کتاب الشقات، ج۳، ص۸۵؛ ابن عبدالبر، ج۱، ص۴۱۶.
↑ ر.ک: هشام کلبی، جمهره النسب، ج۲، ص۷۷.
↑ ابن حبان، کتاب الثقات، ج۳، ص۸۵؛ ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ۷۱۷-۷۸؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۹۰.
↑ ابن حبان، مشاهیر علما الامصار، ص۹۸.
↑ ابن حجر، الاصابه، ج۳، ص۱۰۲.
↑ ابن حجر، الاصابه، ج۷، ص۷۸.
↑ ابن حبان، الثقات، ج۳، ص۸۵.
↑ ر.ک: ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۲، ص۵۲؛ ابن حبان، مشاهیر علما الامصار، ص۹۸؛ ذهبی، الکاشف، ج۱، ص۳۶۴.
↑ ابن ابی شیبه، المصنف، ج۱، ص۱۹۴؛ احمد بن حنبل، مسند، ج۳، ص۴۱۰؛ ابن ماجه، سنن، ج۱، ص۱۵۷.
↑ ابوداود، سنن، ج۱، ص۶۴؛ ترمذی، سنن، ج۱، ص۳۶؛ ذهبی، الکاشف، ج۱، ص۳۶۴.
↑ مزی، تهذیب الکمال، ج۷، ص۹۴.
↑ احمد بن حنبل، العلل و معرفة الرجال، ج۳، ص۲۴۸؛ بخاری، التاریخ الکبیر، ج۲، ص۳۳۰.
↑ افزون بر کسانی که گفته شد به صحابه بودن وی تصریح کرده اند
↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۴۱۶.
↑ ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ص۷۱۸.
↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۸۹.
↑ ابن ابی عاصم، الآحاد والمثانی، ج۳، ص۲۲۸.
↑ بانشی، رحمت‌الله، مقاله «حکم بن سفیان ثقفی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۱۰۰-۱۰۱.

[1] ابن حبان، کتاب الشقات، ج۳، ص۸۵؛ ابن عبدالبر، ج۱، ص۴۱۶.

[2] ر.ک: هشام کلبی، جمهره النسب، ج۲، ص۷۷.

[3] ابن حبان، کتاب الثقات، ج۳، ص۸۵؛ ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ۷۱۷-۷۸؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۹۰.

[4] ابن حبان، مشاهیر علما الامصار، ص۹۸.

[5] ابن حجر، الاصابه، ج۳، ص۱۰۲.

[6] ابن حجر، الاصابه، ج۷، ص۷۸.

[7] ابن حبان، الثقات، ج۳، ص۸۵.

[8] ر.ک: ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۲، ص۵۲؛ ابن حبان، مشاهیر علما الامصار، ص۹۸؛ ذهبی، الکاشف، ج۱، ص۳۶۴.

[9] ابن ابی شیبه، المصنف، ج۱، ص۱۹۴؛ احمد بن حنبل، مسند، ج۳، ص۴۱۰؛ ابن ماجه، سنن، ج۱، ص۱۵۷.

[10] ابوداود، سنن، ج۱، ص۶۴؛ ترمذی، سنن، ج۱، ص۳۶؛ ذهبی، الکاشف، ج۱، ص۳۶۴.

[11] مزی، تهذیب الکمال، ج۷، ص۹۴.

[12] احمد بن حنبل، العلل و معرفة الرجال، ج۳، ص۲۴۸؛ بخاری، التاریخ الکبیر، ج۲، ص۳۳۰.

[13] افزون بر کسانی که گفته شد به صحابه بودن وی تصریح کرده اند

[14] ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۴۱۶.

[15] ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ص۷۱۸.

[16] ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۸۹.

[17] ابن ابی عاصم، الآحاد والمثانی، ج۳، ص۲۲۸.

[18] بانشی، رحمت‌الله، مقاله «حکم بن سفیان ثقفی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۱۰۰-۱۰۱.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]

[۱۸]