فتنه در نهج البلاغه: تفاوت میان نسخه‌ها

==مقدمه==

این واژه در [[قرآن کریم]] نیز در معانی متفاوت به‌کار رفته است؛ معانی گوناگونی چون: [[آزمایش]]<ref>{{متن قرآن|إِذْ تَمْشِي أُخْتُكَ فَتَقُولُ هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلَى مَن يَكْفُلُهُ فَرَجَعْنَاكَ إِلَى أُمِّكَ كَيْ تَقَرَّ عَيْنُهَا وَلا تَحْزَنَ وَقَتَلْتَ نَفْسًا فَنَجَّيْنَاكَ مِنَ الْغَمِّ وَفَتَنَّاكَ فُتُونًا فَلَبِثْتَ سِنِينَ فِي أَهْلِ مَدْيَنَ ثُمَّ جِئْتَ عَلَى قَدَرٍ يَا مُوسَى}}؛ سوره طه، آیه ۴۰ و {{متن قرآن| وَكَذَلِكَ فَتَنَّا بَعْضَهُم بِبَعْضٍ لِّيَقُولُوا أَهَؤُلاء مَنَّ اللَّهُ عَلَيْهِم مِّن بَيْنِنَا أَلَيْسَ اللَّهُ بِأَعْلَمَ بِالشَّاكِرِينَ}}؛ سوره انعام، آیه ۵۳</ref>، [[فریب]]<ref>{{متن قرآن| يَا بَنِي آدَمَ لاَ يَفْتِنَنَّكُمُ الشَّيْطَانُ كَمَا أَخْرَجَ أَبَوَيْكُم مِّنَ الْجَنَّةِ يَنزِعُ عَنْهُمَا لِبَاسَهُمَا لِيُرِيَهُمَا سَوْآتِهِمَا إِنَّهُ يَرَاكُمْ هُوَ وَقَبِيلُهُ مِنْ حَيْثُ لاَ تَرَوْنَهُمْ إِنَّا جَعَلْنَا الشَّيَاطِينَ أَوْلِيَاء لِلَّذِينَ لاَ يُؤْمِنُونَ }}؛ سوره اعراف، آیه ۲۷، {{متن قرآن|وَأَنِ احْكُم بَيْنَهُم بِمَا أَنزَلَ اللَّهُ وَلاَ تَتَّبِعْ أَهْوَاءهُمْ وَاحْذَرْهُمْ أَن يَفْتِنُوكَ عَن بَعْضِ مَا أَنزَلَ اللَّهُ إِلَيْكَ فَإِن تَوَلَّوْا فَاعْلَمْ أَنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ أَن يُصِيبَهُم بِبَعْضِ ذُنُوبِهِمْ وَإِنَّ كَثِيرًا مِّنَ النَّاسِ لَفَاسِقُونَ}}؛ سوره مائده، آیه ۴۹ و {{متن قرآن|قَالُوا اطَّيَّرْنَا بِكَ وَبِمَن مَّعَكَ قَالَ طَائِرُكُمْ عِندَ اللَّهِ بَلْ أَنتُمْ قَوْمٌ تُفْتَنُونَ }}؛ سوره نمل، آیه ۴۷.</ref>، [[انحراف]]<ref>{{متن قرآن|وَإِن كَادُواْ لَيَفْتِنُونَكَ عَنِ الَّذِي أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ لِتَفْتَرِيَ عَلَيْنَا غَيْرَهُ وَإِذًا لاَّتَّخَذُوكَ خَلِيلاً }}؛ سوره اسراء، آیه ۷۳.</ref>؛ [[اختلاف]]<ref>{{متن قرآن|لَوْ خَرَجُواْ فِيكُم مَّا زَادُوكُمْ إِلاَّ خَبَالاً ولأَوْضَعُواْ خِلالَكُمْ يَبْغُونَكُمُ الْفِتْنَةَ وَفِيكُمْ سَمَّاعُونَ لَهُمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِالظَّالِمِينَ}}؛ سوره توبه، آیه ۴۷.</ref>، [[شرک]]<ref>{{متن قرآن| ثُمَّ لَمْ تَكُن فِتْنَتُهُمْ إِلاَّ أَن قَالُواْ وَاللَّهِ رَبِّنَا مَا كُنَّا مُشْرِكِينَ }}؛ سوره انعام، آیه ۲۳.</ref>، [[گناه]]<ref>{{متن قرآن|وَمِنْهُم مَّن يَقُولُ ائْذَن لِّي وَلاَ تَفْتِنِّي أَلاَ فِي الْفِتْنَةِ سَقَطُواْ وَإِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحِيطَةٌ بِالْكَافِرِينَ}}؛ سوره توبه، آیه ۴۹.</ref> و [[کفر]]<ref>{{متن قرآن|سَتَجِدُونَ آخَرِينَ يُرِيدُونَ أَن يَأْمَنُوكُمْ وَيَأْمَنُواْ قَوْمَهُمْ كُلَّ مَا رُدُّواْ إِلَى الْفِتْنَةِ أُرْكِسُواْ فِيهَا فَإِن لَّمْ يَعْتَزِلُوكُمْ وَيُلْقُواْ إِلَيْكُمُ السَّلَمَ وَيَكُفُّواْ أَيْدِيَهُمْ فَخُذُوهُمْ وَاقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ وَأُوْلَئِكُمْ جَعَلْنَا لَكُمْ عَلَيْهِمْ سُلْطَانًا مُّبِينًا }}؛ سوره نساء، آیه ۹۱.</ref>. هم‌چنین بعضی را به بعضی آزمودیم تا بگویند: آیا از میان ما اینان بودند کسانی که [[خدا]] به آن‌ها [[نعمت]] داد؟ آیا [[خدا]] به سپاس‌گزاران داناتر نیست<ref>{{متن قرآن| وَكَذَلِكَ فَتَنَّا بَعْضَهُم بِبَعْضٍ لِّيَقُولُوا أَهَؤُلاء مَنَّ اللَّهُ عَلَيْهِم مِّن بَيْنِنَا أَلَيْسَ اللَّهُ بِأَعْلَمَ بِالشَّاكِرِينَ }}؛ سوره انعام، آیه ۵۳.</ref>.

آنچه [[امام علی]] از واژه [[فتنه]] در [[نهج البلاغه]] در نظر داشته‌اند، با توجه به شرایط زمانی و موقعیت [[اجتماعی]] ـ [[سیاسی]]، بیشتر بر مفهوم [[آزمایش]] و [[انحراف]] و بُعد [[اجتماعی]] [[فتنه]] تأکید دارد. ایشان در [[تبیین]] مفهوم [[فتنه]] می‌فرماید: هنگامی که [[آیه]] "آیا [[مردم]] پنداشته‌اند که چون بگویند [[ایمان]] آوردیم رها شوند و دیگر [[آزمایش]] نشوند" نازل شد، دانستم که تا [[رسول الله]] {{صل}} در میان ماست، فتنه‌ای بر ما فرود نیاید. پرسیدم: "یا [[رسول الله]]، این فتنه‌ای که [[خدا]] از آن خبر داده چیست؟" گفت: "[[یا علی]]، [[امت]] من بعد از من گرفتار [[فتنه]] خواهد شد." [[پیامبر]] گفت: "[[یا علی]]، این [[مردم]] فریفته دارایی‌های خود شوند و از این‌که [[دین خدا]] را پذیرفته‌اند بر خدای منت نهند و [[رحمت]] او را تمنا کنند و از [[خشم]] او خود را در [[امان]] پندارند. با شبهه‌های [[دروغ]] و هواهای سهوآمیز، [[حرام]] [[خدا]] را [[حلال]] شمارند و شراب را نبیذ نام نهند و [[حلال]] کنند و [[ربا]] را عنوان خرید و فروخت دهند و [[رشوه]] را هدیه خوانند." گفتم: "یا [[رسول الله]]، در آن زمان [[مردم]] را در چه پایگاهی فرود آرم: از دین‌برگشتگان یا فریب‌خوردگان." فرمود: "آن‌ها را در پایگاه فریب‌خوردگان بنشان"<ref>{{متن حدیث|يَا عَلِيُّ إِنَّ الْقَوْمَ سَيُفْتَنُونَ بِأَمْوَالِهِمْ وَ يَمُنُّونَ بِدِينِهِمْ عَلَى رَبِّهِمْ وَ يَتَمَنَّوْنَ رَحْمَتَهُ وَ يَأْمَنُونَ سَطْوَتَهُ وَ يَسْتَحِلُّونَ حَرَامَهُ بِالشُّبُهَاتِ الْكَاذِبَةِ وَ الْأَهْوَاءِ السَّاهِيَةِ، فَيَسْتَحِلُّونَ الْخَمْرَ بِالنَّبِيذِ وَ السُّحْتَ بِالْهَدِيَّةِ وَ الرِّبَا بِالْبَيْعِ. قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَبِأَيِّ الْمَنَازِلِ أُنْزِلُهُمْ عِنْدَ ذَلِكَ، أَبِمَنْزِلَةِ رِدَّةٍ أَمْ بِمَنْزِلَةِ فِتْنَةٍ؟ فَقَالَ بِمَنْزِلَةِ فِتْنَةٍ}}؛ نهج البلاغه، خطبه ۱۵٦.</ref>.