شرایط حاکم اسلامی در عصر غیبت چیست؟ (پرسش): تفاوت میان نسخه‌ها

[[پرونده:1100678.jpg|بندانگشتی|راست|100px|[[سید سجاد ایزدهی]]]]

حجت الاسلام و المسلمین دکتر '''[[سید سجاد ایزدهی]]''' در کتاب ''«[[فقه سیاسی امام خمینی (کتاب)|فقه سیاسی امام خمینی]]»'' در این‌باره گفته‌ است:

امام خمینی با توجه به این که حکومت اسلامی حکومت قانون است، وصف آشنایی به قانون و [[شریعت اسلام]] را به [[عقل]] مستند کرده و در تبیین این [[ضرورت]] بدین گونه [[استدلال]] می‌کند که چون اگر [[حاکم]] به قوانین اسلام آشنایی نداشته باشد، می‌بایست به فردی آشنا به [[قوانین]] مراجعه کرده و بر اساس نظرات وی به [[اداره جامعه]] بپردازد، که در این صورت آن فرد حاکم و [[زمامدار]] اصلی خواهد بود، نه فردی که بر اساس [[تقلید]] از فقیهی آشنا به قوانین اسلام به [[زمامداری]] مشغول است. بلکه تقلید از فردی دیگر به خاطر [[تابعیت]] از [[فرامین]] افراد دیگر، موجبات [[تضعیف]] [[قدرت]] حکومت را فراهم خواهد آورد: چون حکومت [[اسلام]] حکومت قانون است، برای زمامدار علم به قوانین لازم می‌باشد... حاکم و [[خلیفه]] اولاً باید [[احکام اسلام]] را بداند، یعنی قانوندان باشد؛... عقل همین اقتضا را دارد؛ زیرا حکومت اسلامی حکومت قانون است، نه خودسری و نه حکومت اشخاص بر [[مردم]]. اگر زمامدار مطالب قانونی را نداند، لایق حکومت نیست: چون اگر تقلید کند، قدرت حکومت شکسته می‌شود. و اگر نکند، نمی‌تواند حاکم و مجری قانون اسلام باشد. و این مسلم است که {{عربی|الفقهاء حکام علی السلاطین}}<ref>امام صادق{{ع}} فرمود: {{متن حدیث|الْمُلُوكُ حُكَّامٌ عَلَى النَّاسِ وَ الْعُلَمَاءُ حُكَّامٌ‏ عَلَى‏ الْمُلُوكِ‏}}؛ پادشاهان حاکم بر مردمند، عالمان حاکم بر پادشاهانند. (بحارالانوار، ج۱، ص۱۸۳، ح۹۲).</ref>. [[سلاطین]] اگر تابع [[اسلام]] باشند، باید به [[تبعیت]] [[فقها]] در آیند و [[قوانین]] و [[احکام]] را از فقها بپرسند و [[اجرا]] کنند. در این صورت [[حکام]] [[حقیقی]] همان فقها هستند؛ پس بایستی [[حاکمیت]] رسما به فقها تعلق بگیرد؛ نه به کسانی که به علت [[جهل]] به [[قانون]] مجبورند از فقها تبعیت کنند<ref>ولایت فقیه، ص۴۸ – ۴۹.</ref>.

بر این اساس، شرط مرجعیت و یا اعلمیت برای رهبری از ابتدا نزد [[امام]] [[ثابت]] نبوده است و با توجه به این که ایشان از آغاز شرط فقاهت را برای رهبری کافی می‌دانستند، لذا در این حوزه تحولی در نظر ایشان روی نداده است.

[[امام خمینی]] در تبیین [[شرایط رهبری]]، بر این [[باور]] است که [[حکومت اسلامی]] [[حکومت]] [[قانون]] است، بلکه حکومت [[قانون الهی]] است که برای [[اجرای قانون]] [[خدا]] و [[گسترش عدالت]] [[الهی]] برقرار شده است. پس ناچار در [[رهبر]] باید دو صفت موجود باشد، که آن دو صفت اساس حکومت قانونی هستند و معقول نیست حکومت بدون آن دو تحقق یابد؛ یکی [[علم]] است و دیگری عدالت... روشن است [[خداوند]] [[نادان]] و [[ستمگر]] را [[حکمران]] بر [[مسلمان‌ها]] قرار نداده است و چنین کسی نمی‌تواند بر مقدرات مسلمان‌ها و [[اموال]] و [[نفوس]] آنها [[تسلط]] یابد - با توجه به اهتمام شدیدی که [[شارع مقدس]] در این موارد دارد - و اجرای قانون به نحو [[شایسته]] ممکن نیست، مگر با [[رهبری]] [[دانا]] و [[عادل]]..... [[عقل]] و [[شرع]] توافق دارند بر این که رهبر باید به [[قوانین]] دانا باشد و در مردم عدالت را [[اجرا]] کند و [[احکام شرع]] را عادلانه اقامه کند، بنابراین رهبری در [[اسلام]] از آن [[فقیه عادل]] است<ref>ر.ک: کتاب البیع، ج۲، ص۶۲۳ – ۶۲۴.</ref>.

امام خمینی در [[استدلال]] اشتراط عدالت برای رهبری بر [[جامعه]]، به [[آیه شریفه]] {{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستمکاران نمی‌رسد» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>؛ استناد کرده است که بر اساس آن زمانی که [[حضرت ابراهیم]] به [[مقام امامت]] رسید از [[خداوند]] درخواست کرد که [[رهبری]] را در [[نسل]] او باقی گذارد، خداوند در پاسخ به وی رهبری بر [[امت]] را [[مقید]] به صفاتی دانسته است که بر اساس آن [[ظالمین]] به این سمت [[منصوب]] نخواهند شد<ref>ر.ک: ولایت فقیه، ص۴۹.</ref>.

در [[منطق]] [[فقه سیاسی شیعه]]، عدالت به مانند وصف [[فقاهت]] نه تنها به عنوان شرط اساسی [[تصدی]] [[مدیریت]] و رهبری بر جامعه است، بلکه این دو وصف علاوه بر شرط ابتدایی، شرط استمرار و بقای [[حاکمیت]] نیز محسوب می‌شود. بر اساس این وصف اگر حاکم اسلامی در زمانی (هر چند کوتاه) از این دو وصف جدا شود، [[مقام]] و [[منصب]] خود را از دست خواهد داد.