|
|
| خط ۶۲: |
خط ۶۲: |
| معظم له معتقد است که [[آبادانی]] دنیا معبری برای وصول به مقصد است؛ یعنی اگرچه آبادانی دنیا [[هدف]] است، اما هدف میانی است نه نهایی<ref>نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در خطبههای نماز جمعه تهران در روز هجدهم رمضان، ۱۴۲۹، ۳۰/۶/۱۳۸۷.</ref>. هدف نهایی آن است که [[انسانها]] در [[زندگی دنیوی]] از [[معیشت]] [[شایسته]] و مناسب، از [[آسودگی]] و [[امنیت]] خاطر، از [[آزادی فکر]] و [[اندیشه]] برخوردار باشند و از این طریق به سمت تعالی و فتوح [[معنوی]] حرکت کنند<ref>نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار مسئولان و کارگزاران نظام جمهوری اسلامی ایران، ۱۲/۹/۱۳۷۹.</ref>. بر این اساس؛ آباد کردن [[زمین]]، اگر با هدف خیر و [[صلاح]] [[بشریت]] انجام گیرد، عین آخرت است و این آن [[دنیایی]] نیست که در [[روایات]] از آن [[مذمت]] شده است<ref>نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در خطبههای نماز جمعه تهران، ۲۱ رمضان ۱۴۱۴، ۱۳/۱۲/۱۳۷۲.</ref>. | | معظم له معتقد است که [[آبادانی]] دنیا معبری برای وصول به مقصد است؛ یعنی اگرچه آبادانی دنیا [[هدف]] است، اما هدف میانی است نه نهایی<ref>نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در خطبههای نماز جمعه تهران در روز هجدهم رمضان، ۱۴۲۹، ۳۰/۶/۱۳۸۷.</ref>. هدف نهایی آن است که [[انسانها]] در [[زندگی دنیوی]] از [[معیشت]] [[شایسته]] و مناسب، از [[آسودگی]] و [[امنیت]] خاطر، از [[آزادی فکر]] و [[اندیشه]] برخوردار باشند و از این طریق به سمت تعالی و فتوح [[معنوی]] حرکت کنند<ref>نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار مسئولان و کارگزاران نظام جمهوری اسلامی ایران، ۱۲/۹/۱۳۷۹.</ref>. بر این اساس؛ آباد کردن [[زمین]]، اگر با هدف خیر و [[صلاح]] [[بشریت]] انجام گیرد، عین آخرت است و این آن [[دنیایی]] نیست که در [[روایات]] از آن [[مذمت]] شده است<ref>نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در خطبههای نماز جمعه تهران، ۲۱ رمضان ۱۴۱۴، ۱۳/۱۲/۱۳۷۲.</ref>. |
| پذیرش این مبنا به معنای آن است که [[حیات طیبه]] [[اسلامی]] که [[قرآن]]<ref>{{متن قرآن|مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً}} «کسانی از مرد و زن که کار شایستهای کنند؛ و مؤمن باشند، بیگمان آنان را با زندگانی پاکیزهای زنده میداریم و به یقین نیکوتر از آنچه انجام میدادند پاداششان را خواهیم داد» سوره نحل، آیه ۹۷.</ref> از آن سخن گفته است<ref>نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در صحن جامع رضوی مشهد مقدس، ۲/۱/۱۳۸۳؛ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار دانشجویان و اساتید دانشگاههای استان کرمان، ۱۹/۲/۱۳۸۴.</ref>، شامل [[آبادانی]] [[دنیا]] و [[آخرت]] - هر دو - است<ref>نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار مسئولان و کارگزاران نظام جمهوری اسلامی ایران، ۱۲/۹/۱۳۷۹.</ref> و در [[برنامهریزیها]] باید نگاه متعادلی به دنیا و آخرت داشت<ref>نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار استادان و دانشجویان کردستان ۲۷/۲/۱۳۸۸.</ref>.<ref>[[قاسم ترخان|ترخان، قاسم]]، [[جهانشناسی اسلامی - ترخان (مقاله)|مقاله «جهانشناسی اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۲ (کتاب)|منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۲]] ص ۲۶۴.</ref> | | پذیرش این مبنا به معنای آن است که [[حیات طیبه]] [[اسلامی]] که [[قرآن]]<ref>{{متن قرآن|مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً}} «کسانی از مرد و زن که کار شایستهای کنند؛ و مؤمن باشند، بیگمان آنان را با زندگانی پاکیزهای زنده میداریم و به یقین نیکوتر از آنچه انجام میدادند پاداششان را خواهیم داد» سوره نحل، آیه ۹۷.</ref> از آن سخن گفته است<ref>نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در صحن جامع رضوی مشهد مقدس، ۲/۱/۱۳۸۳؛ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار دانشجویان و اساتید دانشگاههای استان کرمان، ۱۹/۲/۱۳۸۴.</ref>، شامل [[آبادانی]] [[دنیا]] و [[آخرت]] - هر دو - است<ref>نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار مسئولان و کارگزاران نظام جمهوری اسلامی ایران، ۱۲/۹/۱۳۷۹.</ref> و در [[برنامهریزیها]] باید نگاه متعادلی به دنیا و آخرت داشت<ref>نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار استادان و دانشجویان کردستان ۲۷/۲/۱۳۸۸.</ref>.<ref>[[قاسم ترخان|ترخان، قاسم]]، [[جهانشناسی اسلامی - ترخان (مقاله)|مقاله «جهانشناسی اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۲ (کتاب)|منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۲]] ص ۲۶۴.</ref> |
|
| |
| ==عناصر جهانشناسی==
| |
| {{اصلی|جهانشناسی}}
| |
| «جهانشناسی» گفتهشده را باید از سه جهت مورد تحلیل قرار داد: الف. از جهت [[ارتباط]] درونی، یعنی ارتباط هر یک از عناصر یاد شده با دیگر عناصر موجود در [[نظام]] بینشی؛ ب. از جهت ارتباط هر یک از این عناصر با [[هدف]] نهایی [[انسان]] و [[جامعه]]، یعنی وصول به [[قرب الهی]] و کمال مطلوب؛ ج. از جهت ارتباط بیرونی، یعنی ارتباط با دیگر نظامهای بینشی مثل نظام بینشی [[خداشناسی]]، [[انسانشناسی]] و....
| |
| بر این اساس؛ با لحاظ جهتهای سهگانه، عناصر ذکر شده را بررسی خواهیم کرد:
| |
| # [[جهان]] [[آفریده]] [[خدا]] است. از [[نظم]]، [[هماهنگی]]، [[اتقان]] و [[زیبایی]] برخوردار است. هدف و [[کمال نهایی]] همه موجودات [[رجوع]] به [[حضرت حق]] است. این نوع برداشت کلی نه تنها با دیگر عناصر یاد شده، سازگاری دارد (ارتباط درونی)، بلکه [[توحید]] را به عنوان محور نظام بینشی مطرح مینماید<ref>وی میگوید: توحید رکن اصلی بینش و نگاه و تلقی این اسلامی است که ما میخواهیم بر اساس آن این حکومت و این نظام و این حرکت را راه بیندازیم. ر.ک: نرم افزار حدیث ولایت، نسخه ۲، حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار مسئولان و کارگزاران نظام جمهوری اسلامی ایران، ۱۲/۹/۱۳۷۹.</ref>. هم در [[اثبات خدا]] نقش دارد و هم از صفات [[علم]] و [[حکمت]] و... [[باری تعالی]] حکایت کند ([[ارتباط]] با [[نظام]] [[خداشناسی]]). علاوه بر این، مسیر و [[کمال نهایی]] [[انسان]] را ترسیم مینماید (ارتباط با نظام [[انسانشناسی]]). این عناصر مجموعاً به همراه دیگر عناصر، به مثابه یک سیستمی عمل کنند که هر یک از عناصر آن در راستای تحقق [[هدف]] نهایی با هم، [[همکاری]] مینمایند (ارتباط با هدف).
| |
| #در [[قوس نزول]]، [[جهان]] مراتبی دارد. [[نظم]] موجود در جهان [[ملکوت]] و [[جبروت]] به مراتب دقیقتر از نظم موجود در [[جهان طبیعت]] است. هم [[روابط]] بین پدیدههای [[عالم طبیعت]] روابط علی و معلولی است و هم این [[عوالم]] بر همدیگر ترتب علیّ دارند. [[اراده انسان]] اگرچه جزء العلة است، اما [[خداوند]] منشاء همه پدیدهها در این عوالم است. این عنصر [[معرفتی]] علاوه بر [[هماهنگی]] با سایر عناصر، از آن جهت که پدیدهها را به علة العلل میرساند، با [[توحید افعالی]] هماهنگ است و از سوی دیگر به انسانشناسی مرتبط میشود؛ زیرا انسان را مجبور فرض نکرده و نقش وی و ارادهاش را در ایجاد پدیدهها به عنوان جزء العلة پذیرفته است. همانگونه که [[مشاهده]] میشود خداوند به عنوان علت اصلی در قوس نزول مورد لحاظ قرار گرفته است، همان موجودی که در قوس صعود، [[غایت]] همه هستی دانسته میشود.
| |
| #سنتهایی در جهان وجود دارد که غیرقابل تغییراند. این [[سنتها]] آنجا که به [[سرنوشت]] [[قطعی]] حرکت عالم و [[جوامع]] مربوط است، با [[توحید]] و خداشناسی در ارتباط است و آنگاه که نقش اراده انسان را در [[تعجیل]] این سرنوشت، تعیین کننده تلقی میکند به انسانشناسی گره میخورد و زمانی که از حرکت نهایی [[جهان]] و [[جوامع]] به سوی [[قرب الهی]] سخن میگوید، از [[جامعهشناسی]] خاصی حکایت میکند و [[هدف]] [[نظام خلقت]] را نشانه میگیرد.
| |
| # تلاش [[انسانها]] در [[آبادانی جهان]] [[طبیعت]] و نیز [[آبادانی]] طبیعت در [[شکوفایی انسان]] نقش دارد. این عنصر ([[ارتباط]] دو سویه) از ارتباط تنگاتنگ [[جهانشناسی]] و [[انسانشناسی]] خبر میدهد. علاوه بر این، [[شکوفایی]] [[معنوی]] [[انسان]] را هدف نهایی تلقی میکند که در این [[نظام]] بینشی بارها مورد تأکید قرار گرفته است. همچنین سازگاری وثیقی با عناصر دیگر خصوصاً [[حاکمیت]] نظام علیّ و معلولی و [[اعتقاد]] به [[معاد]] و [[عالم آخرت]] دارد.
| |
| #در جهان اگرچه [[شر]] وجود دارد، اما [[غلبه]] با خیر است. این عنصر از جهتی به [[خداشناسی]] مرتبط میشود؛ زیرا [[خداوند]] را [[حکیم]] و [[فیاض]] [[علی الاطلاق]] معرفی مینماید که نظامی را با خیر کثیر بنیان نهاده است، و از جهتی دیگر از منظر [[جامعه شناختی]]، [[جامعه اسلامی]] برخوردار از [[حاکم اسلامی]] را نسخهای از [[حاکمیت الهی]] میداند که در آن غلبه با خیر است.
| |
| # شر در مقیاس کلی خیر است و در [[رشد]] انسانها و [[شکوفایی استعدادها]]، نقش اساسی دارد. این عنصر علاوه بر [[توحید]] ([[هدفمندی]] [[افعال الهی]])، به انسانشناسی مرتبط است و پرورش انسانها را در کوران حوادث و [[بلاها]]، ممکن میشمارد. ارتباط اصل ۵ و ۶ با خیر و [[کمال نهایی]] و نیز دیگر عناصر جهانشناسی مانند اصل [[زیبایی]]، [[اتقان]] و [[هدفداری]] جهان، به گونهای روشن است که توضیح آن ملال آور به نظر میرسد.
| |
| # عالم آخرت جایگاه [[ابدی]] انسان است و [[دنیا]] مقدمه و کشتزار آن. بر این اساس، جهان را نباید به [[عالم طبیعت]] محدود کرد و باید [[غایت]]، هدف اصلی و منتهای حرکت در دنیا و عالم ماده را عالم آخرت دانست و آن را بخش اصلی جهانشناسی به شمار آورد.
| |
| این عنصر از سویی با خداشناسی پیوند دارد؛ زیرا از منتهای همه موجودات به سوی خداوند سخن میگوید و از سوی دیگر به [[انسانشناسی]]؛ زیرا [[گرایش به دنیا]] و [[آخرت]] که در وجود [[انسان]] تعبیه شده باید به [[تعادل]] برسد تا [[شاهد]] کمال وی باشیم و دقیقاً از همین جهت به [[جامعه]] [[ارتباط]] دارد؛ یعنی [[جوامع]] باید در صدد [[آبادانی]] [[دنیا]] و آخرت به صورت توامان باشند.
| |
| به هر حال، در بررسی ساختار و ساختمان کلی [[جهان]] از منظر [[مقام معظم رهبری]] به عناصر و اجزایی به هم پیوسته برخورد میکنیم. جهان ماهیت از اویی و به سوی اویی دارد. [[زیبایی]]، [[هماهنگی]]، [[اتقان]]، [[نظم]]، برخورداری از مراتب، [[حاکمیت]] [[نظام]] علی و معلولی، جریان سنتهای [[قطعی]] و [[غلبه]] خیر در آن، از ویژگیهای جهان است. منتهای [[سیر]] [[عالم طبیعت]]، پیوستن به [[عالم آخرت]] است و همین هم [[کمال نهایی]] انسان به شمار میآید.
| |
| این عناصر همانگونه که توضیح داده شد با نظامهای بینشی بیرونی مثل [[خداشناسی]]، انسانشناسی، [[ولایتشناسی]]، [[اسلامشناسی]] و [[شناخت]] [[جامعه مطلوب]] نیز در ارتباط است و مجموعاً به کمال و [[قرب]] إلی [[الله]] رهنمون مینمایند.
| |
| جملات گفته شده را میتوان در عبارت زیر خلاصه کرد که اساس نظام بینشی مقام معظم رهبری، [[توحید]] است که بر اساس آن، انسان، جامعه و جهان در راستای کمال و قرب إلی الله تبیین میگردد.<ref>[[قاسم ترخان|ترخان، قاسم]]، [[جهانشناسی اسلامی - ترخان (مقاله)|مقاله «جهانشناسی اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۲ (کتاب)|منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۲]] ص ۲۶۵.</ref>
| |
|
| |
|
| == منابع == | | == منابع == |
