تواضع در معارف دعا و زیارات: تفاوت میان نسخه‌ها

*[[امام سجاد]]{{ع}} در دعای بیستم و در عبارت چهارم آن می‌فرمایند:بارخدایا بر [[محمد]] و آل او [[درود]] فرست؛ و مرا در میان [[مردم]] به درجه و مقامی سرفراز مفرما جز آنکه پیش نَفسم مانند آن [[پست]] نمایی؛ و ارجمندی آشکارا برایم پدید میاور جز آنکه به همان اندازه پیش نفسم برای من [[خواری]] پنهانی پدید آوریذ<ref>{{متن حدیث|اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ لَا تَرْفَعْنِي فِي النَّاسِ دَرَجَةً إِلَّا حَطَطْتَنِي عِنْدَ نَفْسِي مِثْلَهَا، وَ لَا تُحْدِثْ لِي عِزّاً ظَاهِراً إِلَّا أَحْدَثْتَ لِي ذِلَّةً بَاطِنَةً عِنْدَ نَفْسِي بِقَدَرِهَا}}</ref>؛

*در این عبارت [[امام سجاد]]{{ع}} [[فروتنی]] و دوری جستن از [[کبر]] و [[خودپسندی]] را نه تنها به عنوان [[رفتاری]] مناسب در برابر دیگران، بلکه به عنوان حالتی درونی می‌داند<ref> عبدالحمید فرزانه، انسان در صحیفه سجادیه، فصلنامه اندیشه دینی، ۱۵ (تابستان ۸۴)، ص۸۴.</ref>.

*[[امام سجاد]]{{ع}} در دعای شانزدهم و در عبارت سیزدهم آن می‌فرمایند: "ای خدای من، من [[بنده]] توام که او را به [[دعا]] [[امر]] فرمودی و گفت: لبیک و سعدیک یعنی [[اطاعت]] می‌کنم و فرمانت به جا می‌آورم اینک منم، ای [[پروردگار]]، بنده‌ای که در پیشگاهت افتاده"<ref>{{متن حدیث|وَ أَنَا، يَا إِلَهِي، عَبْدُكَ الَّذِي أَمَرْتَهُ بِالدُّعَاءِ فَقَالَ: لَبَّيْكَ وَ سَعْدَيْكَ، هَا أَنَا ذَا، يَا رَبِّ، مَطْرُوحٌ بَيْنَ يَدَيْكَ}}</ref>؛

*[[امام سجاد]]{{ع}} در دعای سیزدهم و در عبارت بیست و یکم آن می‌فرمایند: "بارخدایا بر [[محمد]] و آل او [[درود]] فرست؛ و دعای مرا برآورنده و به آوازم نزدیک و به زاریم [[مهربان]] و به صدایم شنوا باش"<ref>{{متن حدیث|اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ كُنْ لِدُعَائِي مُجِيباً، وَ مِنْ نِدَائِي قَرِيباً، وَ لِتَضَرُّعِي رَاحِماً، وَ لِصَوْتِي سَامِعاً}}</ref><ref>[[فردین احمدوند|احمدوند، فردین]]، [[مکارم اخلاق در صحیفه (کتاب)|مکارم اخلاق در صحیفه]]، ص:۲۱۷.</ref>.

*همچنین [[امام سجاد]]{{ع}} در دعای دوازدهم و در عبارت چهاردهم آن می‌فرمایند: "و من نزد تو از سرکشی [[بیزاری]] می‌جویم؛ و به تو [[پناه]] می‌برم از اینکه (در [[گناه]]) [[اصرار]] نمایم؛ و برای آنچه در آن کوتاهی نمودم (گناهانی که به جا آوردم) از تو [[آمرزش]] می‌خواهم، و بر آنچه (طاعتی که) از انجام آن ناتوانم از تو [[یاری]] می‌طلبم"<ref>{{متن حدیث|وَ أَنَا أَبْرَأُ إِلَيْكَ مِنْ أَنْ أَسْتَكْبِرَ، وَ أَعُوذُ بِكَ مِنْ أَنْ أُصِرَّ، وَ أَسْتَغْفِرُكَ لِمَا قَصَّرْتُ فِيهِ، وَ أَسْتَعِينُ بِكَ عَلَى مَا عَجَزْتُ عَنْهُ}}</ref>؛

*[[امام سجاد]]{{ع}} در دعای بیست و یکم و در عبارت هفتم آن می‌فرمایند: "بارخدایا صبح و [[شام]] کردم در حالی‌که [[بنده]] [[خوار]] توام؛ و جز به [[کمک]] تو بر سود و زیان خویش توانا نیستم، درباره خود به آنچه گفتم [[گواهی]] می‌دهم و به [[ناتوانی]] و [[بیچارگی]] خویشتن [[اقرار]] دارم، پس به آنچه (روا کردن و [[دعا]]) به من [[وعده]] دادی وفا کن؛ و آنچه عطا کرده‌ای کامل گردان (از بین مبر و تغییری در آن مده) زیرا من [[بنده]] بی‌چیز، [[فروتن]]، [[ناتوان]]، بدحال، کوچک، [[خوار]]، [[نیازمند]]، ترسان و زینهارخواه تو هستم"<ref>{{متن حدیث|إِلَهِي أَصْبَحْتُ وَ أَمْسَيْتُ عَبْداً دَاخِراً لَكَ، لَا أَمْلِكُ لِنَفْسِي نَفْعاً وَ لَا ضَرّاً إِلَّا بِكَ، أَشْهَدُ بِذَلِكَ عَلَى نَفْسِي، وَ أَعْتَرِفُ بِضَعْفِ قُوَّتِي وَ قِلَّةِ حِيلَتِي، فَأَنْجِزْ لِي مَا وَعَدْتَنِي، وَ تَمِّمْ لِي مَا آتَيْتَنِي، فَإِنِّي عَبْدُكَ الْمِسْكِينُ الْمُسْتَكِينُ الضَّعِيفُ الضَّرِيرُ الْحَقِيرُ الْمَهِينُ الْفَقِيرُ الْخَائِفُ الْمُسْتَجِيرُ}}</ref><ref>[[فردین احمدوند|احمدوند، فردین]]، [[مکارم اخلاق در صحیفه (کتاب)|مکارم اخلاق در صحیفه]]، ص:۲۱۸.</ref>.

*[[امام سجاد]]{{ع}} در دعای [[چهل]] و هفتم و در عبارت هفتاد و چهارم آن می‌فرمایند: "و از تو درخواست می‌نمایم همچون درخواست [[پست]] [[خوار]] [[نیازمند]] بی‌چیز ترسنده زنهار خواه؛ و با این احوال درخواستم از روی [[ترس]] و [[زاری]] و [[پناه]] خواهی است، نه از روی بلند پروازی به گردنکشی گردنکشان؛ و نه از روی علو و بلندی خواه به جرأت و [[اعتماد]] [[اطاعت]] کنندگان؛ و نه از روی [[تکبر]] به [[شفاعت]] و میانجی‌گری [[شفاعت]] کنندگان"<ref>{{متن حدیث|وَ سَأَلْتُكَ مَسْأَلَةَ الْحَقِيرِ الذَّلِيلِ الْبَائِسِ الْفَقِيرِ الْخَائِفِ الْمُسْتَجِيرِ، وَ مَعَ ذَلِكَ خِيفَةً وَ تَضَرُّعاً وَ تَعَوُّذاً وَ تَلَوُّذاً، لَا مُسْتَطِيلًا بِتَكَبُّرِ الْمُتَكَبِّرِينَ، وَ لَا مُتَعَالِياً بِدَالَّةِ الْمُطِيعِينَ، وَ لَا مُسْتَطِيلًا بِشَفَاعَةِ الشَّافِعِينَ}}</ref>؛

*[[امام سجاد]]{{ع}} در دعای [[چهل]] و هفتم و در عبارت هشتاد و ششم آن می‌فرمایند: "تو را قسم می‌دهم به [[حق]] (به [[مقام]] و [[منزلت]]) کسی (خاتم الانبیاء {{صل}}) که او را از آفریدگانت برگزیده‌ای؛ و به [[حق]] کسی که او را برای خود پسندیده‌ای، به [[حق]] کسی که او را از آنچه آفریده‌ای [[اختیار]] کرده‌ای؛ و کسی که او را برای [[کار]] خود ([[بیان]] [[احکام]] تا [[روز قیامت]]) [[انتخاب]] نموده‌ای، به [[حق]] کسی که [[طاعت]] و [[فرمانبری]] از او را به [[طاعت]] از خود پیوسته‌ای؛ و کسی که [[نافرمانی]] از او را مانند [[نافرمانی]] از خود گردانیده‌ای، به [[حق]] کسی که [[دوستی]] او را به [[دوستی]] خود مقرون نموده‌ای؛ و کسی که دشمنیش را به [[دشمنی]] خویش جمع کرده‌ای، مرا در این روزم بپوشان به آنچه ([[رحمت]] و [[عفو]] خود که) می‌پوشانی به آن، کسی را که با حال [[بیزاری]] از [[گناه]] به سوی تو [[زاری]] نماید و با [[توبه]] و بازگشت از [[نافرمانی]]، به درخواست [[آمرزش]] از تو [[پناه]] آورد"<ref>{{متن حدیث|بِحَقِّ مَنِ انْتَجَبْتَ مِنْ خَلْقِكَ، وَ بِمَنِ اصْطَفَيْتَهُ لِنَفْسِكَ، بِحَقِّ مَنِ اخْتَرْتَ مِنْ بَرِيَّتِكَ، وَ مَنِ اجْتَبَيْتَ لِشَأْنِكَ، بِحَقِّ مَنْ وَصَلْتَ طَاعَتَهُ بِطَاعَتِكَ، وَ مَنْ جَعَلْتَ مَعْصِيَتَهُ كَمَعْصِيَتِكَ، بِحَقِّ مَنْ قَرَنْتَ مُوَالاتَهُ بِمُوَالاتِكَ، وَ مَنْ نُطْتَ مُعَادَاتَهُ بِمُعَادَاتِكَ، تَغَمَّدْنِي فِي يَوْمِي هَذَا بِمَا تَتَغَمَّدُ بِهِ مَنْ جَارَ إِلَيْكَ مُتَنَصِّلًا، وَ عَاذَ بِاسْتِغْفَارِكَ تَائِباً}}</ref><ref>[[فردین احمدوند|احمدوند، فردین]]، [[مکارم اخلاق در صحیفه (کتاب)|مکارم اخلاق در صحیفه]]، ص:۲۱۹.</ref>.

*[[امام سجاد]]{{ع}} در دعای [[چهل]] و هفتم و در عبارت بیست و ششم آن می‌فرمایند: "منزه و [[پاکی]]! هر که در [[علم]] تو گذشته، در برابر تو [[متواضع]]؛ و آنچه زیر [[عرش]] ([[علم]]) تو است (آنچه جز تو است) برای [[عظمت]] و بزرگی تو [[فروتن]] است؛ و همه آفریدگانت برای [[اطاعت]] از تو (برای آنچه درباره ایشان) خواسته‌ای بخواهند یا نخواهند) ذلیل و [[خوار]] و فرمانبرند!"<ref>{{متن حدیث|سُبْحَانَكَ! خَضَعَ لَكَ مَنْ جَرَى فِي عِلْمِكَ، وَ خَشَعَ لِعَظَمَتِكَ مَا دُونَ عَرْشِكَ، وَ انْقَادَ لِلتَّسْلِيمِ لَكَ كُلُّ خَلْقِكَ!}}</ref>؛

*[[امام سجاد]]{{ع}} در دعای [[چهل]] و هفتم و در عبارت شصت و نهم آن می‌فرمایند: "و اینک منم در جلو تو [[پست]]، خور، [[فروتن]]، زاری‌کنان و ترسان که به [[گناهان]] بزرگ که زیر بار آن رفته‌ام و به خطاها و نادرست‌کاری‌های سترگ که آن را به جا آورده‌ام [[اقرار]] کننده‌ام، به [[عفو]] و گذشتت زنهار جو و به رحمتت پناهنده‌ام، [[باور]] دارم که [[امان]] دهنده‌ای مرا از تو [[امان]] نمی‌دهد، و بازدارنده‌ای مرا از تو باز نمی‌دارد"<ref>{{متن حدیث|وَ هَا أَنَا ذَا بَيْنَ يَدَيْكَ صَاغِراً ذَلِيلًا خَاضِعاً خَاشِعاً خَائِفاً، مُعْتَرِفاً بِعَظِيمٍ مِنَ الذُّنُوبِ تَحَمَّلْتُهُ، وَ جَلِيلٍ مِنَ الْخَطَايَا اجْتَرَمْتُهُ، مُسْتَجِيراً بِصَفْحِكَ، لَائِذاً بِرَحْمَتِكَ، مُوقِناً أَنَّهُ لَا يُجِيرُنِي مِنْكَ مُجِيرٌ، وَ لَا يَمْنَعُنِي مِنْكَ مَانِعٌ}}</ref><ref>[[فردین احمدوند|احمدوند، فردین]]، [[مکارم اخلاق در صحیفه (کتاب)|مکارم اخلاق در صحیفه]]، ص:۲۲۰.</ref>.

*[[امام سجاد]]{{ع}} در دعای پنجاهم و در عبارت چهارم آن می‌فرمایند: "بارخدایا تو جوینده [[منی]] اگر فرار کنم؛ و دریابنده [[منی]] اگر بگریزم، پس اینک منم در پیشگاهت [[فروتن]]، [[خوار]]، بینی بر [[خاک]] نهاده، اگر مرا [[عذاب]] و [[کیفر]] کنی پس من سزاوار آنم و آن ([[کیفر]]) - ای پروردگارم - از جانب تو [[عدل و داد]] است؛ و اگر از من در گذری پس از قدیم و دیرینه گذشتت مرا فراگرفته؛ و عافیت و تندرستی‌ات را بر من پوشانده‌ای (مرا از هر [[سختی]] و گرفتاری [[نجات]] داده‌ای)"<ref>{{متن حدیث|اللَّهُمَّ إِنَّكَ طَالِبِي إِنْ أَنَا هَرَبْتُ، وَ مُدْرِكِي إِنْ أَنَا فَرَرْتُ، فَهَا أَنَا ذَا بَيْنَ يَدَيْكَ خَاضِعٌ ذَلِيلٌ رَاغِمٌ، إِنْ تُعَذِّبْنِي فَإِنِّي لِذَلِكَ أَهْلٌ، وَ هُوَ- يَا رَبِّ- مِنْكَ عَدْلٌ، وَ إِنْ تَعْفُ عَنِّي فَقَدِيماً شَمَلَنِي عَفْوُكَ، وَ أَلْبَسْتَنِي عَافِيَتَكَ}}</ref>؛

*[[امام سجاد]]{{ع}} در دعای [[چهل]] و هفتم و در عبارت یکصد و هجدهم آن می‌فرمایند: "و مرا در درگاهت [[خوار]] ([[مطیع]]) و در نزد آفریدگانت [[عزیز]] و ارجمند گردان؛ و چون با تو خلوت کرده تنها به سر برم (از جز تو چشم پوشیده به [[راز و نیاز]] بپردازم) [[فروتن]] و در میان بندگانت بلندمرتبه و سرفرازم نما؛ و از کسی که از من بی‌نیاز است (درخواستی نکرده و نمی‌کند) بی‌نیازم ساز (چنان کن که من هم از او چیزی نخواهم)؛ و بر [[فقر]] و نیازمندیم به درگاهت بیفزا (تا درخواستم از تو و [[راز]] و نیازم با تو فزونی یابد)"<ref>{{متن حدیث|وَ ذَلِّلْنِي بَيْنَ يَدَيْكَ، وَ أَعِزَّنِي عِنْدَ خَلْقِكَ، وَ ضَعْنِي إِذَا خَلَوْتُ بِكَ، وَ ارْفَعْنِي بَيْنَ عِبَادِكَ، وَ أَغْنِنِي عَمَّنْ هُوَ غَنِيٌّ عَنِّي، وَ زِدْنِي إِلَيْكَ فَاقَةً وَ فَقْراً}}</ref><ref>[[فردین احمدوند|احمدوند، فردین]]، [[مکارم اخلاق در صحیفه (کتاب)|مکارم اخلاق در صحیفه]]، ص:۲۲۱.</ref>.

*[[امام سجاد]]{{ع}} در دعای بیستم و در عبارت دهم آن می‌فرمایند: "بارخدایا بر [[محمد]] و آل او [[درود]] فرست؛ و مرا به زینت [[صالحین]] و شایستگان (انجام [[حقوق خدا]] و [[مردم]]) آراسته فرما؛ و [[زیور]] [[پرهیزکاران]] ([[عمل به واجبات]] و ترک [[محرمات]]) را به من بپوشان، با ([[توفیق]] برای) گستردن [[عدل و داد]] (تا از [[افراط و تفریط]] در [[حق]] دوری گزینم) و فرو نشاندن [[خشم]] و خاموش کردن [[آتش]] [[دشمنی]] ([[اختلاف]] بین [[مردم]]) و گردآوردن پراکندگان (دل‌های از هم رنجیده) و [[اصلاح]] [[فساد]] بین [[مردم]]؛ و فاش کردن خیر و [[نیکی]]؛ و [[پنهان]] نمودن [[عیب]] و [[زشتی]] و [[نرم‌خویی]] و [[فروتنی]] و نیکوروشی؛ و سنگینی؛ و [[خوش‌خویی]] (با [[مردم]]) و پیشی گرفتن [[نیکی]]؛ و [[برگزیدن]] [[احسان]] بی‌آنکه جزای احسانی باشد؛ و [[سرزنش]] نکردن و [[همراهی]] نکردن به غیر [[مستحق]] و گفتن [[حق]] اگرچه سخت (یا اندک) باشد؛ و کم شمردن [[نیکی]] در [[گفتار]] و کردارم اگرچه بسیار باشد؛ و بسیار شمردن [[بدی]] در [[گفتار]] و کردارم اگرچه کم باشد و آنچه را [[بیان]] شد برای من به وسیله هموارگی [[طاعت]] و [[فرمانبری]]؛ و همیشه بودن با [[جماعت]] و واگذاشتن بدعت‌گزاران و آنکه [[رأی]] و [[اندیشه]] اختراع شده به [[کار]] برد، کامل گردان"<ref>{{متن حدیث|اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ حَلِّنِي بِحِلْيَةِ الصَّالِحِينَ، وَ أَلْبِسْنِي زِينَةَ الْمُتَّقِينَ، فِي بَسْطِ الْعَدْلِ، وَ كَظْمِ الغَيْظِ، وَ إِطْفَاءِ النَّائِرَةِ، وَ ضَمِّ أَهْلِ الْفُرْقَةِ، وَ إِصْلَاحِ ذَاتِ الْبَيْنِ، وَ إِفْشَاءِ الْعَارِفَةِ، وَ سَتْرِ الْعَائِبَةِ، وَ لِينِ الْعَرِيكَةِ، وَ خَفْضِ الْجَنَاحِ، وَ حُسْنِ السِّيرَةِ، وَ سُكُونِ الرِّيحِ، وَ طِيبِ الْمُخَالَقَةِ، وَ السَّبْقِ إِلَى الْفَضِيلَةِ، وَ إِيثَارِ التَّفَضُّلِ، وَ تَرْكِ التَّعْيِيرِ، وَ الْإِفْضَالِ عَلَى غَيْرِ الْمُسْتَحِقِّ، وَ الْقَوْلِ بِالْحَقِّ وَ إِنْ عَزَّ، وَ اسْتِقْلَالِ الْخَيْرِ وَ إِنْ كَثُرَ مِنْ قَوْلِي وَ فِعْلِي، وَ اسْتِكْثَارِ الشَّرِّ وَ إِنْ قَلَّ مِنْ قَوْلِي وَ فِعْلِي، وَ أَكْمِلْ ذَلِكَ لِي بِدَوَامِ الطَّاعَةِ، وَ لُزُومِ الْجَمَاعَةِ، وَ رَفْضِ أَهْلِ الْبِدَعِ، وَ مُسْتَعْمِلِ الرَّأْيِ الْمُخْتَرَعِ}}</ref><ref>[[فردین احمدوند|احمدوند، فردین]]، [[مکارم اخلاق در صحیفه (کتاب)|مکارم اخلاق در صحیفه]]، ص:۲۲۲.</ref>.

*[[امام سجاد]]{{ع}} در دعای [[چهل]] و هفتم و در عبارت یکصد و بیست و هفتم آن می‌فرمایند: "و [[کینه]] داشتن برای اهل [[ایمان]] را از سینه‌ام بر کن؛ و دلم را با فروتنان [[مهربان]] گردان؛ و با من چنان باش که با شایستگان می‌باشی؛ و به [[زیور]] [[پرهیزکاران]] بیارایم ([[توفیق]] عطا فرما که صفات آنان را روش خود گردانم) و برای من [[ذکر]] نیکویی درآیندگان؛ و آوازه بلندی در پسینیان قرار ده؛ و مرا در میان سرای (جای اجتماع و گرد آمدن) پیشینیان ([[حضرت امیرالمؤمنین]]{{ع}} و [[پیروان]] او از [[مهاجرین]] و [[انصار]]) درآور"<ref>{{متن حدیث|وَ انْزِعِ الْغِلَّ مِنْ صَدْرِي لِلْمُؤْمِنِينَ، وَ اعْطِفْ بِقَلْبِي عَلَى الْخَاشِعِينَ، وَ كُنْ لِي كَمَا تَكُونُ لِلصَّالِحِينَ، وَ حَلِّنِي حِلْيَةَ الْمُتَّقِينَ، وَ اجْعَلْ لِي لِسانَ صِدْقٍ فِي الْغَابِرِينَ، وَ ذِكْراً نَامِياً فِي الْآخِرِينَ، وَ وَافِ بِي عَرْصَةَ الْأَوَّلِينَ}}</ref>؛

*[[امام سجاد]]{{ع}} در دعای [[چهل]] و چهارم و در عبارت نهم آن می‌فرمایند: "و ما در [[نماز]] همچون کسانی قرار ده که مراتب [[شایسته]] آن را دریافته ارکان و جوانب آن را نگاهدارندگانند آن را در اوقات خود به همان طریقی که [[بنده]] و فرستاده تو – درودهایت بر او و بر آل او [[باد]] – در [[رکوع]] و [[سجود]] و همه [[فضیلت‌ها]] و درجات رفیع‌اش قرار داده با [[کامل‌ترین]] [[طهارت]] و [[پاکی]] و رساترین [[خشوع]] و [[فروتنی]] به جا آورنده‌اند"<ref>{{متن حدیث|وَ أَنْزِلْنَا فِيهَا مَنْزِلَةَ الْمُصِيبِينَ لِمَنَازِلِهَا، الْحَافِظِينَ لِأَرْكَانِهَا، الْمُؤَدِّينَ لَهَا فِي أَوْقَاتِهَا عَلَى مَا سَنَّهُ عَبْدُكَ وَ رَسُولُكَ- صَلَوَاتُكَ عَلَيْهِ وَ آلِهِ- فِي رُكُوعِهَا وَ سُجُودِهَا وَ جَمِيعِ فَوَاضِلِهَا عَلَى أَتَمِّ الطَّهُورِ وَ أَسْبَغِهِ، وَ أَبْيَنِ الْخُشُوعِ وَ أَبْلَغِهِ}}</ref><ref>[[فردین احمدوند|احمدوند، فردین]]، [[مکارم اخلاق در صحیفه (کتاب)|مکارم اخلاق در صحیفه]]، ص:۲۲۳.</ref>.

*[[امام سجاد]]{{ع}} در دعای [[چهل]] و چهارم و در عبارت هفدهم آن می‌فرمایند: "بارخدایا [[ماه رمضان]] را از [[عبادت]] و [[پرستش]] ما برای تو مملو و پر گردان؛ و اوقات آن را به [[طاعت]] و [[فرمانبری]] ما برای تو آراسته نما؛ و ما را در روزش به [[روزه]] داشتن و در شبش به [[نماز]] و [[زاری]] به سوی (درگاه) تو و [[فروتنی]] برای تو و [[خواری]] در برابر تو، [[یاری]] فرما تا روزش بر ما به [[غفلت]] و بی‌خبری و شبش به [[تقصیر]] و کوتاهی (در عمل) [[گواهی]] ندهد"<ref>{{متن حدیث|اللَّهُمَّ اشْحَنْهُ بِعِبَادَتِنَا إِيَّاكَ، وَ زَيِّنْ أَوْقَاتَهُ بِطَاعَتِنَا لَكَ، وَ أَعِنَّا فِي نَهَارِهِ عَلَى صِيَامِهِ، وَ فِي لَيْلِهِ عَلَى الصَّلَاةِ وَ التَّضَرُّعِ إِلَيْكَ، وَ الْخُشُوعِ لَكَ، وَ الذِّلَّةِ بَيْنَ يَدَيْكَ حَتَّى لَا يَشْهَدَ نَهَارُهُ عَلَيْنَا بِغَفْلَةٍ، وَ لَا لَيْلُهُ بِتَفْرِيطٍ}}</ref>؛

*[[امام سجاد]]{{ع}} در دعای بیست و ششم و در عبارت سوم آن می‌فرمایند: "خدایا مرا بر آن دار که بدکردارشان را به [[نیکی]] [[پاداش]] دهم، و از ستمکارشان به [[عفو]] و [[بخشش]] درگذرم؛ درباره همه ایشان خوش‌گمان باشم و با نیکویی همه آن‌ها را [[سرپرستی]] نمایم و با [[پاکدامنی]] چشمم را از ([[زشتی‌ها]] و لغزش‌های) آنان بپوشانم؛ و با [[فروتنی]] با آن‌ها نرم باشم (سختگیر نباشم) و با [[مهربانی]] بر گرفتارانشان رقت داشته و دلجویی کنم؛ و در پنهانی و پشت سر، [[دوستی]] (خود) را برای آنان [[آشکار]] سازم و با [[پاکدامنی]] (نه با آلودگی به [[فساد]] و تباهکاری) [[نعمت]] همیشگی ([[روزی]] و [[خوشی]]) را نزد ایشان [[دوست]] بدارم؛ و آنچه برای [[خویشان]] خود [[واجب]] و لازم می‌دانم درباره ایشان لازم دانم؛ و آنچه برای [[خواص]] و [[نزدیکان]] رعایت داشته در نظر دارم؛ برای ایشان رعایت کنم"<ref>{{متن حدیث|وَ اجْعَلْنِي اللَّهُمَّ أَجْزِي بِالْإِحْسَانِ مُسِيئَهُمْ، وَ أُعْرِضُ بِالتَّجَاوُزِ عَنْ ظَالِمِهِمْ، وَ أَسْتَعْمِلُ حُسْنَ الظَّنِّ فِي كَافَّتِهِمْ، وَ أَتَوَلَّى بِالْبِرِّ عَامَّتَهُمْ، وَ أَغُضُّ بَصَرِي عَنْهُمْ عِفَّةً، وَ أُلِينُ جَانِبِي لَهُمْ تَوَاضُعاً، وَ أَرِقُّ عَلَى أَهْلِ الْبَلَاءِ مِنْهُمْ رَحْمَةً، وَ أُسِرُّ لَهُمْ بِالْغَيْبِ مَوَدَّةً، وَ أُحِبُّ بَقَاءَ النِّعْمَةِ عِنْدَهُمْ نُصْحاً، وَ أُوجِبُ لَهُمْ مَا أُوجِبُ لِحَامَّتِي، وَ أَرْعَى لَهُمْ مَا أَرْعَى لِخَاصَّتِي}}</ref><ref>[[فردین احمدوند|احمدوند، فردین]]، [[مکارم اخلاق در صحیفه (کتاب)|مکارم اخلاق در صحیفه]]، ص:۲۲۴.</ref>.

*[[امام سجاد]]{{ع}} در دعای بیستم و در عبارت دوازدهم آن می‌فرمایند: "بارخدایا مرا چنان قرار ده که هنگام [[اضطرار]] به [[کمک]] و [[یاری]] تو بر [[دشمن]] حمله آورم، و هنگام [[نیازمندی]] از تو بخواهم، و هنگام درویشی (یا [[ذلت]] و [[خواری]]) به درگاه تو [[زاری]] کنم، و مرا چون بیچاره شوم به [[یاری]] خواستن از غیر خود و چون [[فقیر]] گردم به [[فروتنی]] برای درخواست از غیر خویش و چون بترسم به [[زاری]] کردن پیش غیر خود [[آزمایش]] (یا [[گمراه]]) مفرما که به آن سبب، سزاوار [[خواری]] و بازداشتن (از [[رحمت]]) و روی گردانیدن ([[کیفر]]) تو شوم، ای بخشنده‌ترین بخشندگان"<ref>{{متن حدیث|اللَّهُمَّ اجْعَلْنِي أَصُولُ بِكَ عِنْدَ الضَّرُورَةِ، وَ أَسْأَلُكَ عِنْدَ الْحَاجَةِ، وَ أَتَضَرَّعُ إِلَيْكَ عِنْدَ الْمَسْكَنَةِ، وَ لَا تَفْتِنِّي بِالاسْتِعَانَةِ بِغَيْرِكَ إِذَا اضْطُرِرْتُ، وَ لَا بِالْخُضُوعِ لِسُؤَالِ غَيْرِكَ إِذَا افْتَقَرْتُ، وَ لَا بِالتَّضَرُّعِ إِلَى مَنْ دُونَكَ إِذَا رَهِبْتُ، فَأَسْتَحِقَّ بِذَلِكَ خِذْلَانَكَ وَ مَنْعَكَ وَ إِعْرَاضَكَ، يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ}}</ref>؛

*[[امام سجاد]]{{ع}} در دعای سوم و در عبارت نهم آن می‌فرمایند: "و فرشتگانی که چون [[دوزخ]] را بر [[گناهکاران]] تو ببیند که صدای شعله و برافروختگی‌اش شنیده می‌شود می‌گویند: منزه و [[پاکی]] تو، ما تو را چنان‌که سزاوار [[عبادت]] و [[بندگی]] تو است [[پرستش]] ننمودیم"<ref>{{متن حدیث|وَ الَّذِينَ يَقُولُونَ إِذَا نَظَرُوا إِلَى جَهَنَّمَ تَزْفِرُ عَلَى أَهْلِ مَعْصِيَتِكَ، سُبْحَانَكَ مَا عَبَدْنَاكَ حَقَّ عِبَادَتِكَ}}</ref><ref>[[فردین احمدوند|احمدوند، فردین]]، [[مکارم اخلاق در صحیفه (کتاب)|مکارم اخلاق در صحیفه]]، ص:۲۲۵.</ref>.