بندگی خدا در معارف و سیره علوی: تفاوت میان نسخه‌ها

بندگی خدا در معارف و سیره علوی (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۱۲ مارس ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۲۸

۱۰٬۸۳۷ بایت اضافه‌شده ، ‏۱۲ مارس ۲۰۲۲

←‏جستارهای وابسته

دیداریویکی‌متن

Jaafari

مدیران

۸۲٬۰۷۰

ویرایش

@@ خط ۲۳: / خط ۲۳: @@
 از دیدگاه [[امیرمؤمنان]]{{ع}} [[انسان]] برای تکامل [[آفریده]] شده و این تکامل از گذر [[عبادت]] امکان‌پذیر است. بنابراین، می‌توان گفت که اساساً [[انسان]] برای عبادت [[آفریده]] شده است؛ چنان‌که مولا می‌فرماید: «... [[خداوند]] شما را برای عبادت خویش آفرید»<ref>نهج السعاده، ج۲، ص۱۰۹.</ref>. [[قرآن]] نیز می‌فرماید: «[[جن]] و انس را جز برای عبادت خود نیافریدم»<ref>{{متن قرآن|وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ}} «و پریان و آدمیان را نیافریدم جز برای آنکه مرا بپرستند» سوره ذاریات، آیه ۵۶.</ref>. بنابراین، عبادت برای انسان نیازی [[روحی]] و ضرورتی تکاملی و در همان حال [[هماهنگی]] با [[آفرینش]] است.<ref>[[محمد حسین ساکت|ساکت، محمد حسین]]، [[کرامت انسان - ساکت (مقاله)| مقاله «کرامت انسان»]]، [[دانشنامه امام علی ج۴ (کتاب)|دانشنامه امام علی]]، ج۴، ص ۲۸۵.</ref>
+==آفات بازدارنده [[عبادت]] و [[عبودیت]]==
+بسیاری کسانی که به ظاهر به [[مبدأ و معاد]] معتقدند و در بعد نظری به اهمیت و [[ضرورت]] عبادت معترفند، در عمل چنان که باید موفق به انجام [[وظایف]] مربوط نیستند. این [[واقعیت]] نشان می‌دهد که عوامل بازدارنده عبادت و عبودیت، گاه بسیار نیرومندند.
+چنان‌که گفته شد، نخستین شرط برای [[موفقیت]] در عرصه عبادت و عبودیت [[آگاهی]] و [[دانش]] است؛ دانشی که به [[انسان]] [[یقین]] و [[باور]] بخشد. آگاهی سطحی، [[ایمان]] سطحی می‌آورد و ایمان سطحی دستاوردی جز عبودیت سطحی و ناقص به دست نمی‌دهد: «[[رستگاری]] نیست مگر به [[طاعت]]، و طاعت به دانش است»<ref>الکافی، ج۱، ص۱۷.</ref>. اگر انسان [[اهل عبادت]] باشد، اما از [[بینش]] لازم بی‌بهره باشد، عبادتش بی‌وزن و کم‌ارزش است. [[حضرت علی]]{{ع}} می‌فرماید: «در عبادتی که همراه با [[فهم]] نباشد، خبری نیست»<ref>الکافی، ج۱، ص۱۷.</ref>. عبادت [[جاهلانه]] و بی‌محتوا، که بیش‌تر از روی [[عادت]] و نه [[بصیرت]]، انجام می‌شود، از آفات زیان‌بخش [[سلوک معنوی]] است. پس نخستین چیزی که انسان را از عبادت و عبودیت [[محروم]] می‌کند، [[جهل]] است. راه [[مبارزه]] با جهل، [[تعقل]] و [[تفکر]] و کسب دانش و بصیرت است؛ فضیلتی که همواره [[امیرمؤمنان]]{{ع}} بدان سفارش کرده است؛ چنان که می‌فرماید: «سرآغاز عبادت [[خداوند]]، [[معرفت]] او است»<ref>نهج السعاده، ج۳، ص۴۳.</ref>.<ref>[[محمد حسین ساکت|ساکت، محمد حسین]]، [[کرامت انسان - ساکت (مقاله)| مقاله «کرامت انسان»]]، [[دانشنامه امام علی ج۴ (کتاب)|دانشنامه امام علی]]، ج۴، ص ۳۰۸.</ref>
+===[[هوای نفس]]===
+مهم‌ترین عامل بازدارنده عبادت، هوای نفس است. هوای نفس در این میدان، در رأس مجموعه است و ده‌ها عامل بازدارنده را در زیر مجموعه خود دارد. مولا می‌فرماید:
+«هوای نفس، خدای [[پرستش]] شده، است»<ref>تصنیف غررالحکم، ص۳۰۶.</ref>. البته انسان به مقتضای [[حیات]] [[دنیایی]] خود، نیازمندی‌هایی گوناگون دارد که باید از راه درست تأمین گردند، ولی بهره‌مندی از امکانات [[زندگی]]، غیر از [[دلبستگی]] و [[دلدادگی]] به آن است. در حالت نخست، انسان نگاه ابزاری به [[دنیا]] دارد و در حالت دوم، آن را [[هدف]] خویش می‌شمارد. استفاده ابزاری از دنیا، با استفاده هدفمندانه از آن، از نظر [[فکری]]، [[روانی]] و عملی بسیار گوناگون است. روزی علی{{ع}}، در بازار [[بصره]]، مردمی را که سخت [[غرق]] [[دنیا]] و [[داد و ستد]] بودند، [[توبیخ]] و [[سرزنش]] کرد که چرا به [[فکر]] [[معنویت]] و [[معاد]] نیستند. کسی در این میان به [[امام]] گفت: «چاره‌ای جز [[زندگی]] نیست، پس چه کنیم؟» امام فرمود: «تلاش برای زندگی [[انسان]] را از عمل برای [[آخرت]] بازنمی‌دارد».
+[[هوای نفس]]، دارای مظاهری گوناگون است و می‌تواند به صورت شهوت‌گرایی، ثروت‌گرایی، [[جاه‌طلبی]]، شهرت‌گرایی و... جلوه‌گر شود. هوای نفس - به هر شکل و صورت -[[چشم]] [[توحیدی]] انسان را می‌بندد و [[دنیاپرستی]] را به جای [[خداپرستی]] و [[بندگی]] دنیا را به جای [[بندگی خدا]] می‌نشاند. [[امیرمؤمنان]]{{ع}}، در این باره می‌فرماید: {{متن حدیث|مَنْ عَشِقَ شَيْئاً أَعْشَى بَصَرَهُ وَ أَمْرَضَ قَلْبَهُ}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۰۹.</ref>؛ «کسی که به چیزی [[عشق]] می‌ورزد، چشم او را [[کور]] و قلبش را [[بیمار]] می‌کند و [[عبد]] آن می‌گردد». همچنین با اشاره به [[ناسازگاری]] هوای نفس با [[احساس]] [[لذت]] از [[عبادت]]، می‌فرماید: «چگونه از لذت عبادت بهره‌مند می‌شود کسی که از هوای نفس دم فرونمی‌بندد؟»<ref>تصنیف غررالحکم، ص۱۹۹، ۳۱۱.</ref>.<ref>[[محمد حسین ساکت|ساکت، محمد حسین]]، [[کرامت انسان - ساکت (مقاله)| مقاله «کرامت انسان»]]، [[دانشنامه امام علی ج۴ (کتاب)|دانشنامه امام علی]]، ج۴، ص ۳۰۸.</ref>
+===[[ریا]]===
+ریا با [[عبودیت]] ناسازگار و از میان برنده عبادت است؛ چنان‌که مولا می‌فرماید: «ریا [[آفت عبادت]] است»<ref>تصنیف غررالحکم، ص۱۹۹.</ref>. عبادت باید تنها برای [[خداوند]]، که [[پروردگار]] [[جهان]] و [[شایسته]] [[پرستش]] است، انجام گیرد. چنین عبادتی است که تعالی‌بخش و تکامل‌آفرین است. عبادت را با عیار [[اخلاص]] می‌سنجند و به تعبیر مولا: «اخلاص، معیار عبادت است»<ref>تصنیف غررالحکم، ص۱۹۷.</ref>. از دیدگاه آن [[حضرت]]، ریا گونه‌ای [[شرک]] است که با [[توحید در عبادت]] در تضاد است: «بدانید که ریای اندک نیز شرک است»<ref>نهج البلاغه، خطبه ۸۶.</ref>. خاستگاه ریا چیزی جز هوای نفس و [[دنیاگرایی]] نیست. ریا، هم عبادت را [[باطل]] می‌کند و هم انسان را از پرداختن به عبادت- در جایی که زمینه ریا نیست- باز می‌دارد.<ref>[[محمد حسین ساکت|ساکت، محمد حسین]]، [[کرامت انسان - ساکت (مقاله)| مقاله «کرامت انسان»]]، [[دانشنامه امام علی ج۴ (کتاب)|دانشنامه امام علی]]، ج۴، ص ۳۰۹.</ref>
+===[[عُجب]]===
+از آفت‌های عبادت، [[عجب]] و [[خودپسندی]] و عبادت خویش را بزرگ دیدن است. جوهر عبادت و عبودیت، [[خضوع]] و خاکسازی است و خضوع، آن‌گاه تحقق می‌یابد که [[انسان]]، خود و [[اعمال]] خود را ناچیز بیند. این نکته را همواره باید در نظر داشت که [[عبادت]] انسان، متناسب با [[شأن]] محدود و ناچیز وی است، نه درخور [[عظمت]] و جلال [[خداوند]]؛ زیرا عبادت بر اساس [[معرفت]] انسان از [[معبود]] صورت می‌گیرد، در حالی که [[عظمت خداوند]] - که مطلق و نامحدود است - [[برتر]] از [[تصور]] هم ممکنات است.
+[[امیرمؤمنان]]{{ع}} می‌فرماید:
+{{متن حدیث|سَيِّئَةٌ تَسُوءُكَ خَيْرٌ عِنْدَ اللَّهِ مِنْ حَسَنَةٍ تُعْجِبُكَ‌}}؛ «گناهی که تو را روسیاه کند (در تو [[تواضع]] ایجاد کند) پیش [[خدا]] بهتر است از ثوابی که تو را به [[عجب]] و خود بزرگ‌بینی وادارد».
+[[حضرت]] [[امام زین‌العابدین]]{{ع}} در دعای معروف [[مکارم الاخلاق]] که در [[صحیفه سجادیه]] آمده است به خدا عرض می‌کند:
+{{متن حدیث|رَبِّ هَبْ لِي مَعَالِيَ الْأَخْلَاقِ، وَ اعْصِمْنِي مِنَ الْفَخْرِ وَ لَا تُفْسِدْ عِبَادَتِي بِالْعُجْبِ}}<ref>نهج البلاغه، حکمت ۴۶.</ref>.
+بنابراین، عجب و بزرگ‌بینی در عبادت، جز بی‌اثر کردن عبادت پیامدی ندارد: «[[خودپسندی]] در کار خوب، آن را از میان می‌برد»<ref>تصنیف غررالحکم، ص۳۰۹.</ref>. عجب در عبادت نیز - همانند ریا -انسان را از عبادت بیش‌تر و کامل‌تر باز می‌دارد. پس به یک معنا، مانع عبادت نیز هست.<ref>[[محمد حسین ساکت|ساکت، محمد حسین]]، [[کرامت انسان - ساکت (مقاله)| مقاله «کرامت انسان»]]، [[دانشنامه امام علی ج۴ (کتاب)|دانشنامه امام علی]]، ج۴، ص ۳۱۰.</ref>
+===شکل‌گرایی===
+پرداختن بیش از حد به ظاهر و شکل عبادت و [[غافل]] شدن از محتوا و جوهرش، [[نقض غرض]] عبادت است. شکل‌گرایی، گاه به صورت وسوسه‌های خطرناک در می‌آید و انسان را بازیچه دست [[شیطان]] می‌کند. عبادت شکلی و ظاهری، که از [[روح]] بی‌بهره است، به [[مقام]] [[مقبولیت]] نمی‌رسد و خیر و [[برکت]] در پی نمی‌آورد. در روایتی که پیش از این گذشت، امیرمؤمنان{{ع}} می‌فرماید: «[[آگاه]] باشید!... در [[قرائت قرآن]] اگر [[تدبر]] نباشد، خبری نیست؛ در عبادتی که [[اندیشیدن]] نباشد، خبری نیست»<ref>الکافی، ج۱، ص۳۶.</ref>. همچنین می‌فرماید: «[[نام خدا]] را با [[غفلت]] بر زبان مران... بلکه در حالی که قلبت با زبانت همنوا و همداستان است، نامش را بر زبان آور»<ref>تصنیف غررالحکم، ص۱۸۸.</ref>.<ref>[[محمد حسین ساکت|ساکت، محمد حسین]]، [[کرامت انسان - ساکت (مقاله)| مقاله «کرامت انسان»]]، [[دانشنامه امام علی ج۴ (کتاب)|دانشنامه امام علی]]، ج۴، ص ۳۱۱.</ref>
 == جستارهای وابسته ==