بندگی خدا در معارف و سیره علوی: تفاوت میان نسخه‌ها

از دیدگاه [[توحیدی]] امیرمؤمنان{{ع}} عبودیت و [[خضوع]]، ویژگی ذاتی و عمومی همه پدیده‌های [[جهان هستی]] است و هیچ موجودی - به دلیل [[فقر ذاتی]] خود - از دایره عبودیت بیرون نیست. بر این اساس، [[جهان]] سراسر عبد و [[فرمانبردار]] [[خدا]] است:

همه چیز در برابر [[عظمت]] او [[خاضع]] و در مقابل [[سلطه]] و قدرتش رام و فرمانبردار است<ref>بحارالانوار، ج۳۸، ص۵۵۷.</ref>.[[ دنیا]] و [[آخرت]] [[مطیع]] اویند و [[آسمان‌ها]] و [[زمین‌ها]] کلید خود را به او داده‌اند و درختان سرسبز، بامداد و شامگاه برای او [[سجده]] می‌کنند<ref>بحارالانوار، ج۳۸، ص۵۵۷.</ref>.

===عبودیت ویژه (ارادی)===

[[روحیه]] عبودیت و [[احساس]] بندگی، موجب می‌شود [[انسان]] در تمام مراحل و ابعاد [[زندگی]]، [[اعمال]] و رفتارش را مطابق خواست و [[رضای الهی]] تنظیم کند و آن چه او را به [[مقام قرب]] [[معبود]] می‌رساند، انجام دهد و این همان [[عبادت]] است. به عبارت دیگر، کسی که عبودیت و [[بندگی خدا]] را پذیرفته است، همواره در تلاش است تا در سایه عبادت، خود را هر چه بیش‌تر به [[خدا]] نزدیک کند. همچنین باید افزود که عبودیت خداوند، راهی صعودی است که منازل و مراتب بسیار دارد؛ از مراتب [[ضعیف]] آغاز می‌شود و تا بدان جا می‌رود که اندر [[وهم]] ناید که آن عبودیت مطلق است. [[عبودیت]] - مانند [[عبادت]] - از نظر کمی و کیفی تجزیه‌بردار است<ref>البته کمیت در عبودیت نیز به نوعی به کیفیت در عبودیت باز می‌گردد.</ref>. ممکن است کسی در برخی امور [[عبد خدا]] باشد و در برخی امور چنین نباشد. همچنین، ممکن است عبودیت[[ انسان]] ناشی از انگیزه‌هایی چون [[خوف و رجا]] باشد و ممکن است از انگیزه‌های متعالی چون [[محبت]] و [[رضا]] سرچشمه گیرد؛ به عبارت دیگر، [[عبد]] دو گونه است: عبد کامل و عبد ناقص، نقصان عبودیت نیز دارای مراتب فراوان است. همین تفاوت در [[مراتب عبودیت]]، به صورت درجات متفاوت در [[بهشت]] جلوه‌گر می‌شود<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۱۶.</ref>.

[[عبادت]] را جایگاهی مهم و بنیادین در آموزه‌های [[پیامبران]] است و یکی از پیام‌های اصلی آنان را تشکیل می‌دهد: «[[خداوند]]، [[پیامبر]] را به سوی [[مردم]] فرستاد... تا آنان را به [[توحید]] و... عبادت خود فرا خواند»<ref>نهج السعاده. ج۱، ص۱۴۹.</ref>. بخش مهمی از برنامه [[ادیان الهی]] را [[عبادات]] تشکیل می‌دهند؛ چنان‌که خود پیامبران و [[امامان]] نیز همواره از [[عابدترین]] مردم بوده‌اند. بنابراین [[دین‌شناسی]] بی‌عبادت‌شناسی ممکن نیست؛ همان‌گونه که علی‌شناسی، بی‌عبادت‌شناسی او میسر نخواهد بود.

یک [[پرسش]] بنیادین درباره عبادت این است که چرا [[انسان]] باید [[خدا]] را عبادت کند و به تعبیر دیگر، [[فلسفه عبادت]] چیست؟ پاسخ این پرسش را باید در [[حقیقت انسان]] و ساختار وجودی‌اش جست. از دیدگاه ادیان الهی هر چند انسان در [[جهان مادی]] [[زندگی]] می‌کند و محکوم [[قوانین]] آن است، [[شخصیت]] راستینش را بعد [[روحی]] و [[معنوی]] او تشکیل می‌دهد که انتساب ویژه به خداوند دارد: «... سپس خداوند از [[روح]] خود در آن =کالبد انسان دمید»<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱.</ref>. همین ویژگی، یعنی حامل [[روح الهی]] بودن است که به انسان شخصیت خاص و ممتاز بخشیده و او را سرشار از استعدادهای [[توحیدی]] و معنوی کرده است. عبادت و [[پرستش]] – همان‌گونه که گفته شد - برای انسان - به مقتضای ساختار وجودی‌اش - کمال است و عامل به فعلیت رسیدن استعدادهای شگرف معنوی او است. مولا می‌فرماید: «[[یاد خدا]]، [[نور]] و [[رشد]] است»<ref>تصنیف غررالحکم، ص۱۸۹.</ref>. از این رو، [[تکامل]] همه جانبه انسان، بی‌عبادت هرگز تحقق نمی‌یابد. اگر کسی فرضاً در ابعاد دیگر به کمال برسد، اما [[اهل عبادت]] نباشد، فردی ناقص است که بخش اصلی وجودش واپس‌گراییده است. عبادت - به گفته [[مولا]]- غذای روح است<ref>مولا درباره اینکه «ذکر» روح عبادت است، می‌فرماید: «ذکر خدا، غذای جان‌ها است.»... (تصنیف غررالحکم، ص۱۸۹).</ref> و کسی که از این غذای معنوی بی‌بهره باشد، روحش رشد نخواهد کرد.

==آفات بازدارنده [[عبادت]] و [[عبودیت]]==

بسیاری کسانی که به ظاهر به [[مبدأ و معاد]] معتقدند و در بعد نظری به اهمیت و [[ضرورت]] عبادت معترفند، در عمل چنان که باید موفق به انجام [[وظایف]] مربوط نیستند. این [[واقعیت]] نشان می‌دهد که عوامل بازدارنده عبادت و عبودیت، گاه بسیار نیرومندند.

===[[هوای نفس]]===

«هوای نفس، خدای [[پرستش]] شده، است»<ref>تصنیف غررالحکم، ص۳۰۶.</ref>. البته انسان به مقتضای [[حیات]] [[دنیایی]] خود، نیازمندی‌هایی گوناگون دارد که باید از راه درست تأمین گردند، ولی بهره‌مندی از امکانات [[زندگی]]، غیر از [[دلبستگی]] و [[دلدادگی]] به آن است. در حالت نخست، انسان نگاه ابزاری به [[دنیا]] دارد و در حالت دوم، آن را [[هدف]] خویش می‌شمارد. استفاده ابزاری از دنیا، با استفاده هدفمندانه از آن، از نظر [[فکری]]، [[روانی]] و عملی بسیار گوناگون است. روزی علی{{ع}}، در بازار [[بصره]]، مردمی را که سخت [[غرق]] [[دنیا]] و [[داد و ستد]] بودند، [[توبیخ]] و [[سرزنش]] کرد که چرا به [[فکر]] [[معنویت]] و [[معاد]] نیستند. کسی در این میان به [[امام]] گفت: «چاره‌ای جز [[زندگی]] نیست، پس چه کنیم؟» امام فرمود: «تلاش برای زندگی [[انسان]] را از عمل برای [[آخرت]] بازنمی‌دارد».

===[[ریا]]===

===[[عُجب]]===

[[حضرت]] [[امام زین‌العابدین]]{{ع}} در دعای معروف [[مکارم الاخلاق]] که در [[صحیفه سجادیه]] آمده است به خدا عرض می‌کند:

{{متن حدیث|رَبِّ هَبْ لِي مَعَالِيَ الْأَخْلَاقِ، وَ اعْصِمْنِي مِنَ الْفَخْرِ وَ لَا تُفْسِدْ عِبَادَتِي بِالْعُجْبِ}}<ref>نهج البلاغه، حکمت ۴۶.</ref>.

===شکل‌گرایی===

== جستارهای وابسته ==