ابان بن عبدالرحمن بصری

مقدمه

ابان بن عبدالرحمن، ابوعبدالله بصری نامی است که در برخی اسناد روایی مانند تفسیر عیاشی^[۱] و کافی^[۲] و همچنین در رجال شیخ طوسی^[۳] به عنوان یکی از اصحاب امام صادق(ع) ذکر شده است. بزرگانی چون اردبیلی^[۴] و آیت‌الله خویی^[۵] نیز این نام را در آثار خود آورده و بی‌هیچ اعتراضی از کنار آن گذشته‌اند.

درباره شخصیت و هویت وی، بررسی‌های دقیق سندی نشان می‌دهد که چنین فردی اساساً وجود خارجی ندارد. بر پایه تحقیقات، کلمه «بن» در نام وی، تصحیف کلمه «عن» است و عبارت صحیح در اسناد «ابان عن عبدالرحمن» می‌باشد. در واقع، مراد از ابان، «ابان بن عثمان احمر» و مقصود از عبدالرحمن، «عبدالرحمن بن ابی عبدالله بصری» است. قرائنی چون وجود نسخه‌های متفاوت از کافی^[۶] و بررسی طبقات راویان^[۷] این موضوع را تأیید می‌کند. در مقابل، شخصیت واقعی یعنی عبدالرحمن بن ابی عبدالله بصری به تفصیل در کتب رجالی شیعه^[۸] و اهل سنت معرفی شده است.

از آنجا که نام ابان بن عبدالرحمن تنها ناشی از خطای استنساخ در کتب رجالی^[۹] بوده و چنین شخصیتی وجود تاریخی ندارد، طبیعتاً تاریخ وفات، آثار و تألیفاتی نیز برای وی ثبت نشده است^[۱۰].

منابع

جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۱

پانویس

↑ «بن» مصحف «عن» است و عبارت صحیح، «ابان عن عبدالرحمن» است.
↑ «أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْکُوفِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ النَّهْدِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ أَبَانِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِاللَّهِ(ع) فِی الْجُبُنِّ قَالَ کُلُّ شَیْءٍ لَکَ حَلَالٌ حَتَّی یَجِیئَکَ شَاهِدَانِ یَشْهَدَانِ عِنْدَکَ أَنَّ فِیهِ مَیْتَةً»
↑ ر.ک: رجال الطوسی، ص۱۶۴، ش۱۸۷۸.
↑ ر.ک: جامع الرواة، ج۱، ص۱۱.
↑ ر.ک: معجم رجال الحدیث، ج۱، ص۱۴۱، ش۳۲.
↑ ر.ک: الکافی (ط. دارالحدیث)، ج۱۲، ص۵۰۹، ح۱۱۹۴۵.
↑ ر.ک: الکافی، ج۳، ص۲۸۱، ح۱۴، ج۴، ص۲۶۹ (۵) و ۳۷۷ (ح ۹)؛ ر.ک: الکافی، ج۲، ص۲۰۳ (۱۵) و۲۵۶ (ح۲۱)، ج۳، ص۱۴۶، ح۱۵.
↑ رجال الطوسی، ص۲۹۹، ش۴۳۸۶؛ اختیار معرفة الرجال؛ رجال الکشی، ص۳۱۱، ش۵۶۲.
↑ ر.ک: رجال الطوسی، ص۱۶۴، ش۱۸۷۸؛ ر.ک: نقد الرجال، ج۱، ص۴۲، ش۱۸؛ جامع الرواة، ج۱، ص۱۱؛ الفوائد الرجالیه، بحر العلوم، ج۱، ص۳۶۲؛ منتهی المقال، ج۱، ص۱۳۶، ش۱۳؛ طرائف المقال، ج۱، ص۳۹۳، ش۳۰۸۳؛ أعیان الشیعه، ج۲، ص۱۰۰ و۳۷۵، ش ۲۲۸۳؛ ج۳، ص۶۱۴؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۱، ص۹۰، ش۳۰؛ معجم رجال الحدیث، ج۱، ص۱۴۱، ش۳۲؛ قاموس الرجال، ج۱، ص۱۱۰، ش۲۰، ج۱۱، ص۴۰۰، ش۵۴۴.
↑ جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۱، ص۱۲۹.

[1] «بن» مصحف «عن» است و عبارت صحیح، «ابان عن عبدالرحمن» است.

[2] «أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْکُوفِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ النَّهْدِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ أَبَانِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِاللَّهِ(ع) فِی الْجُبُنِّ قَالَ کُلُّ شَیْءٍ لَکَ حَلَالٌ حَتَّی یَجِیئَکَ شَاهِدَانِ یَشْهَدَانِ عِنْدَکَ أَنَّ فِیهِ مَیْتَةً»

[3] ر.ک: رجال الطوسی، ص۱۶۴، ش۱۸۷۸.

[4] ر.ک: جامع الرواة، ج۱، ص۱۱.

[5] ر.ک: معجم رجال الحدیث، ج۱، ص۱۴۱، ش۳۲.

[6] ر.ک: الکافی (ط. دارالحدیث)، ج۱۲، ص۵۰۹، ح۱۱۹۴۵.

[7] ر.ک: الکافی، ج۳، ص۲۸۱، ح۱۴، ج۴، ص۲۶۹ (۵) و ۳۷۷ (ح ۹)؛ ر.ک: الکافی، ج۲، ص۲۰۳ (۱۵) و۲۵۶ (ح۲۱)، ج۳، ص۱۴۶، ح۱۵.

[8] رجال الطوسی، ص۲۹۹، ش۴۳۸۶؛ اختیار معرفة الرجال؛ رجال الکشی، ص۳۱۱، ش۵۶۲.

[9] ر.ک: رجال الطوسی، ص۱۶۴، ش۱۸۷۸؛ ر.ک: نقد الرجال، ج۱، ص۴۲، ش۱۸؛ جامع الرواة، ج۱، ص۱۱؛ الفوائد الرجالیه، بحر العلوم، ج۱، ص۳۶۲؛ منتهی المقال، ج۱، ص۱۳۶، ش۱۳؛ طرائف المقال، ج۱، ص۳۹۳، ش۳۰۸۳؛ أعیان الشیعه، ج۲، ص۱۰۰ و۳۷۵، ش ۲۲۸۳؛ ج۳، ص۶۱۴؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۱، ص۹۰، ش۳۰؛ معجم رجال الحدیث، ج۱، ص۱۴۱، ش۳۲؛ قاموس الرجال، ج۱، ص۱۱۰، ش۲۰، ج۱۱، ص۴۰۰، ش۵۴۴.

[10] جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۱، ص۱۲۹.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]